Η έκθεση της Citrini Research αναρτήθηκε στην πλατφόρμα Substack και είχε μαύρες προβλέψεις για το κοντινό μας μέλλον. Έχει τίτλο «Το Χρονικό της Παγκόσμιας Κρίσης Νοημοσύνης του 2028» και αναδεικνύει ένα όχι και τόσο ευχάριστο μέλλον. Οι προβλέψεις της ήταν αρκετές για να βουλιάξουν την Δευτέρα αρκετές μετοχές τεχνολογίας. Μαζί με μια ανακοίνωση της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) Anthropic και μια ακόμα δυσοίωνη πρόβλεψη του γνωστού πρώην trader Νασίμ Ταλέμπ (γνωστού για το βιβλίο «Ο Μαύρος Κύκνος» που αναλύει την τεράστια επίδραση των τυχαίων γεγονότων στη ζωή μας) για τις εταιρείες λογισμικού, οι μετοχές της ΙΒΜ κατέγραψαν τη μεγαλύτερη πτώση των τελευταίων 25 ετών. Σημειώνεται, πάντως, πως αρκετοί αναλυτές έσπευσαν σήμερα να αποκαθηλώσουν τις προβλέψεις της έκθεσης υποστηρίζοντας πως δεν στηρίζονται στα πραγματικά δεδομένα της οικονομίας.
Ο James van Geelen είναι ο ιδρυτής της Citrini Research, μιας εταιρείας που ειδικεύεται στην ανάλυση «μεγατάσεων» (megatrends) και μακροοικονομικών θεμάτων που αναδιαμορφώνουν τις αγορές και την οικονομία και σήμερα διαθέτει ένα από τα πιο δημοφιλή χρηματοοικονομικά newsletter στο Substack.
Η έκθεση μας μεταφέρει στο 2028 όταν «το ποσοστό ανεργίας στις ΗΠΑ εκτινάχθηκε στο 10,2%. Πρόκειται για μια αρνητική έκπληξη 0,3% σε σχέση με τις ήδη δυσοίωνες προβλέψεις. Η αντίδραση των αγορών ήταν ακαριαία, με τον S&P 500 να υποχωρεί κατά 2%, σφραγίζοντας μια σωρευτική πτώση 38% από τα ιστορικά υψηλά του Οκτωβρίου του 2026. Αυτό που πριν από δύο χρόνια οι αναλυτές χαρακτήριζαν ως «περιορισμένο» και «τομεακό» φαινόμενο, εξελίχθηκε σε μια οικονομική πανδημία που διέλυσε κάθε βεβαιότητα για τη δομή της παγκόσμιας οικονομίας».
Η παγίδα του «ΑΕΠ Φαντάσματος»
Όπως γράφει η έκθεση (υποτίθεται πως βρισκόμαστε στο 2028, μην το ξεχνάμε!), «όλα ξεκίνησαν με μια πρωτοφανή ευφορία στα τέλη του 2025 και καθ’ όλο το 2026. Μέχρι τον Οκτώβριο του ’26, ο S&P 500 φλέρταρε με τις 8.000 μονάδες και ο Nasdaq είχε σπάσει το φράγμα των 30.000. Οι πρώτες μαζικές απολύσεις στον τομέα των λευκών κολάρων (white-collar) ξεκίνησαν στις αρχές του 2026 και λειτούργησαν ακριβώς όπως ήλπιζαν οι μέτοχοι: τα περιθώρια κέρδους διευρύνθηκαν, τα κέρδη ανά μετοχή ξεπέρασαν κάθε προσδοκία και τα ρευστά διαθέσιμα διοχετεύθηκαν πίσω στην αγορά υπολογιστικής ισχύος AI».
Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς κρυβόταν μια εφιαλτική πραγματικότητα. Ενώ το ονομαστικό ΑΕΠ αυξανόταν με μεσαία έως υψηλά μονοψήφια ποσοστά και η παραγωγικότητα εκτοξευόταν σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από τη δεκαετία του 1950 , η πραγματική αγοραστική δύναμη των εργαζομένων κατέρρεε. Οι οικονομικοί αναλυτές ονόμασαν το φαινόμενο «Ghost GDP» (ΑΕΠ Φάντασμα): μια παραγωγή που καταγράφεται στους εθνικούς λογαριασμούς αλλά δεν κυκλοφορεί ποτέ στην πραγματική οικονομία. Το πρόβλημα ήταν απλό αλλά ολέθριο: οι μηχανές δεν αγοράζουν καταναλωτικά αγαθά.
Ο φαύλος κύκλος της εκτόπισης και η «Μη-Κυκλική» Ύφεση
Η καρδιά του προβλήματος, κατά την Citrini Research, εντοπίζεται σε έναν αρνητικό βρόχο ανατροφοδότησης χωρίς φυσικό φρένο. Σε μια παραδοσιακή ύφεση, η πτώση της ζήτησης οδηγεί σε χαμηλότερα επιτόκια, τα οποία τελικά πυροδοτούν τη νέα ανάπτυξη. Στον βρόχο της AI, όμως, η βελτίωση της τεχνολογίας οδηγεί σε λιγότερους εργαζόμενους. Οι απολυμένοι ξοδεύουν λιγότερα, η οικονομία εξασθενεί και οι εταιρείες, για να προστατεύσουν τα περιθώρια κέρδους τους, επενδύουν ακόμη περισσότερο σε AI, απολύοντας κι άλλους.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της ServiceNow. Τον Οκτώβριο του 2026, ανακοίνωσε επιβράδυνση της ανάπτυξης νέων συμβολαίων στο 14% από 23% και περικοπή του εργατικού δυναμικού της κατά 15%. Η εταιρεία που πουλούσε αυτοματισμούς είδε τους πελάτες της να μειώνουν το προσωπικό τους, ακυρώνοντας αυτόματα τις αντίστοιχες άδειες χρήσης λογισμικού. Αντί να αντισταθούν, οι παραδοσιακές εταιρείες έγιναν οι πιο επιθετικοί υιοθέτες της AI σε μια προσπάθεια να επιβιώσουν, επιταχύνοντας την καταστροφή της ίδιας της πελατειακής τους βάσης.
Η κατάρρευση των ενδιάμεσων και η «Βία των Πρακτόρων»
Μέχρι τις αρχές του 2027, γράφει η έκθεση, η χρήση AI πρακτόρων (εφαρμογές λογισμικού ΑΙ γνωστές ως agents) έγινε το προεπιλεγμένο πρότυπο σύμφωνα με την έκθεση. Οι πράκτορες αυτοί άρχισαν να λαμβάνουν αποφάσεις για τους καταναλωτές, μετατρέποντας το εμπόριο σε μια συνεχή διαδικασία βελτιστοποίησης 24 ώρες το 24ωρο. Μέχρι τον Μάρτιο του 2027, ο μέσος Αμερικανός κατανάλωνε 400.000 tokens την ημέρα. Αυτό διέλυσε το στρώμα της «ενοικίασης» που είχε χτίσει η οικονομία πάνω στους ανθρώπινους περιορισμούς (όπως η έλλειψη χρόνου ή η άγνοια).
Στις πληρωμές, οι πράκτορες άρχισαν να παρακάμπτουν τις πιστωτικές κάρτες (με προμήθειες 2-3%) υπέρ των stablecoins σε δίκτυα όπως το Solana, μειώνοντας το κόστος σε λιγότερο από $0,01 ανά συναλλαγή. Η Mastercard και η Visa δέχθηκαν καίριο πλήγμα, με την πρώτη να χάνει 9% της αξίας της σε μία ημέρα τον Απρίλιο του 2027.
Στο real estate οι προμήθειες συμπιέστηκαν από το 5-6% σε κάτω από 1%, καθώς οι πράκτορες μπορούσαν να αναλύσουν δεδομένα ταχύτερα από οποιονδήποτε μεσίτη. Στο λογισμικό και στις άλλες Διαδικτυακές υπηρεσίες επήλθε επίσης κατάρρευση, Οι AI πράκτορες δεν επηρεάζονται από το ποια εφαρμογή είναι στην αρχική οθόνη· επιλέγουν πάντα τη φθηνότερη και ταχύτερη υπηρεσία.
Γεωπολιτική αστάθεια και η περίπτωση της Ινδίας
Η κρίση δεν περιορίστηκε στη Δύση σύμφωνα με την έκθεση της Citrini Research που, όπως τονίσαμε, υποτίθεται πως γράφτηκε το 2028. Η Ινδία, η οποία εξήγαγε υπηρεσίες IT αξίας άνω των $200 δισεκατομμυρίων ετησίως, βρέθηκε στο επίκεντρο της καταιγίδας. Το μοντέλο της βασιζόταν στο ότι οι Ινδοί προγραμματιστές ήταν φθηνότεροι από τους Αμερικανούς. Όμως, το οριακό κόστος ενός AI κώδικα έπεσε στο κόστος του ηλεκτρισμού. Κολοσσοί όπως η Infosys και η Wipro είδαν τις ακυρώσεις συμβολαίων να επιταχύνονται το 2027, οδηγώντας τη ρουπία σε πτώση 18% και αναγκάζοντας το ΔΝΤ να ξεκινήσει συνομιλίες με το Νέο Δελχί.
Η κρίση μεταλλάχθηκε σε χρηματοπιστωτική μέσω του ιδιωτικού χρέους, το οποίο είχε διογκωθεί πάνω από τα $2,5 τρισεκατομμύρια μέχρι το 2026. Πολλά από αυτά τα κεφάλαια είχαν επενδυθεί σε εταιρείες λογισμικού ως υπηρεσία (SaaS) με υποθέσεις ανάπτυξης που πλέον ήταν ανυπόστατες. Η πτώχευση της Zendesk, της οποίας το δάνειο των $5 δισεκατομμυρίων κατέρρευσε επειδή η AI αντικατέστησε την ανάγκη για το λογισμικό της, ήταν το σημείο καμπής.
Το πιο εφιαλτικό σενάριο αφορά τα στεγαστικά δάνεια των $13 τρισεκατομμυρίων στις ΗΠΑ. Σε αντίθεση με το 2008, οι δανειολήπτες του 2028 είναι «prime» με υψηλά FICO scores (δηλαδή υψηλή πιστοληπτική ικανότητα) και πραγματικές προκαταβολές. Ωστόσο, οι υποθέσεις εισοδήματος πάνω στις οποίες βασίστηκαν τα δάνεια 30ετίας έχουν πλέον ακυρωθεί. Το κράτος παρακολουθεί αμήχανο. Τα φορολογικά έσοδα τρέχουν 12% κάτω από τις προβλέψεις, καθώς η βάση των εσόδων (ο φόρος στον ανθρώπινο χρόνο) διαβρώνεται. Το μερίδιο της εργασίας στο ΑΕΠ κατρακύλησε στο 46%, τη χαμηλότερη τιμή στην ιστορία.
Ενώ προτείνονται λύσεις όπως το «Shared AI Prosperity Act» για τη φορολόγηση της υπολογιστικής ισχύος, η πολιτική αντιπαράθεση παραμένει εγκλωβισμένη. Στο μεταξύ, το κίνημα «Occupy Silicon Valley» πολιορκεί τα γραφεία της Anthropic και της OpenAI. Η λαϊκή οργή είναι πλέον στρεφόμενη προς τα εργαστήρια AI, των οποίων οι ιδρυτές συγκέντρωσαν πλούτο που κάνει τη «Χρυσή Εποχή» των ΗΠΑ να μοιάζει μετριοπαθής.
Το τέλος του «Premium» της νοημοσύνης
Για όλη τη σύγχρονη οικονομική ιστορία, «η ανθρώπινη νοημοσύνη ήταν ο σπάνιος πόρος. Σήμερα, βιώνουμε την κατάργηση αυτού του προνομίου. Η οικονομία μπορεί να βρει μια νέα ισορροπία, αλλά η μετάβαση είναι άτακτη και επώδυνη. Αν διαβάζετε αυτό το κείμενο τον Φεβρουάριο του 2026, το “καναρίνι στο ορυχείο” είναι ακόμα ζωντανό. Έχετε ακόμη χρόνο να αξιολογήσετε πόσο από το μέλλον σας είναι χτισμένο πάνω σε υποθέσεις που η τεχνολογία ετοιμάζεται να σαρώσει» καταλήγει η έκθεση που τρομοκράτησε χθες τις αγορές.
