Η παγκόσμια αγορά κακάο βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε έντονες αναταράξεις, με την κρίση στις πωλήσεις της Ακτής Ελεφαντοστού και της Γκάνας –των δύο χωρών που παράγουν περίπου το μισό κακάο παγκοσμίως– να αποκαλύπτει τις βαθύτερες ανισορροπίες του κλάδου και να επηρεάζει άμεσα τις τιμές της σοκολάτας και των συναφών προϊόντων.
Παρά τις χαμηλότερες τιμές στο κακάο, οι τιμές στη σοκολάτα και τα σοκολατοειδή όχι μόνο δεν μειώνονται αλλά αντιθέτως αυξάνονται σε πολλές περιπτώσεις.
Το 2026, οι δύο κορυφαίοι παραγωγοί κακάο αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στην πώληση των αποθεμάτων τους και στην πληρωμή των αγροτών, παρά το γεγονός ότι η παραγωγή σε παγκόσμιο επίπεδο παρέμεινε ισχυρή.
Η βασική αιτία ήταν ο συνδυασμός άφθονων συγκομιδών, χαμηλότερων διεθνών τιμών κακάο σε σχέση με τις προσδοκίες και μειωμένης ζήτησης από τη βιομηχανία σοκολάτας.
Η Ακτή Ελεφαντοστού και η Γκάνα, που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη δυναμική της αγοράς, βρέθηκαν σε δυσμενέστερη θέση από άλλους παραγωγούς, καθώς λειτουργούν με ένα σύστημα προκαθορισμένων τιμών και προπωλήσεων.
Ευάλωτο σύστημα καθορισμού τιμών
Οι κυβερνήσεις των δύο χωρών πωλούν μεγάλες ποσότητες κακάο εκ των προτέρων, σε συμφωνίες που βασίζονται σε εκτιμήσεις για την παραγωγή και τη μελλοντική ζήτηση. Όταν όμως οι παγκόσμιες συνθήκες μεταβάλλονται, το σύστημα αυτό γίνεται πιο ευάλωτο.
Η κρίση εντάθηκε όταν η παγκόσμια αγορά παρουσίασε υπερπροσφορά, οδηγώντας σε πτώση των τιμών και σε επιφυλακτικότητα από πλευράς αγοραστών. Οι σοκολατοβιομηχανίες, αντιμετωπίζοντας αυξημένα κόστη τα προηγούμενα χρόνια και αβέβαιη καταναλωτική ζήτηση, περιόρισαν την αγορά πρώτης ύλης, με αποτέλεσμα να συσσωρευτούν αποθέματα κακάο στις παραγωγικές χώρες.
Παράλληλα, η πτώση της ζήτησης από τους μεγάλους μεταποιητές κακάο και σοκολάτας συνέβαλε στην επιδείνωση της κατάστασης. Όταν οι εταιρείες αγοράζουν λιγότερο κακάο, οι εξαγωγικές συμφωνίες καθυστερούν ή επαναδιαπραγματεύονται, δημιουργώντας προβλήματα ρευστότητας στους κρατικούς φορείς που διαχειρίζονται το εμπόριο κακάο και, κατ’ επέκταση, στους αγρότες.
Η δυσκολία πληρωμής των παραγωγών αποτέλεσε ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα. Σε χώρες όπως η Γκάνα και η Ακτή Ελεφαντοστού, εκατομμύρια αγρότες εξαρτώνται άμεσα από τα έσοδα της καλλιέργειας κακάο.
Όταν οι πωλήσεις καθυστερούν ή οι τιμές πιέζονται, οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να διατηρήσουν σταθερές τις εγγυημένες τιμές αγοράς προς τους αγρότες, γεγονός που απειλεί τη βιωσιμότητα της παραγωγής.
Ανταγωνισμός
Ένας ακόμη παράγοντας που συνέβαλε στην κρίση είναι ο έντονος ανταγωνισμός από άλλες παραγωγικές χώρες, οι οποίες πωλούν πιο ευέλικτα στις διεθνείς αγορές. Σε αντίθεση με το πιο συγκεντρωτικό μοντέλο πώλησης της Δυτικής Αφρικής, άλλοι παραγωγοί μπορούν να προσαρμόζουν ταχύτερα τις τιμές και τις ποσότητες στις μεταβολές της ζήτησης.
Για να αντιμετωπίσουν την κρίση, οι δύο χώρες εξετάζουν μέτρα όπως η αναθεώρηση των συστημάτων προπωλήσεων, η καλύτερη διαχείριση αποθεμάτων και η ενίσχυση της χρηματοδότησης του τομέα. Στόχος είναι να διασφαλιστεί η σταθερότητα των πληρωμών προς τους αγρότες και να αποτραπούν μελλοντικές αναταράξεις στην αγορά.
Συνολικά, η κρίση στην αγορά κακάο αποκαλύπτει πόσο ευάλωτη είναι η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα σε μεταβολές της ζήτησης και των τιμών.
Η υπερπροσφορά, η μειωμένη κατανάλωση και οι δομικές αδυναμίες στο σύστημα πωλήσεων της Δυτικής Αφρικής συνέθεσαν ένα εκρηκτικό μείγμα που οδήγησε σε δυσκολίες πωλήσεων, πίεση στις τιμές και αβεβαιότητα για το μέλλον των παραγωγών κακάο διεθνώς.
