Η παγκόσμια ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν ισοδυναμεί με το συνδυασμένο σοκ των δύο πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970 και με τις επιπτώσεις από τον πόλεμο στην Ουκρανία, προειδοποίησε ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA). Ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του IEA, δήλωσε ότι οι αυξανόμενες επιπτώσεις θα μπορούσαν να επιδεινωθούν σοβαρά λόγω διακοπών στις «ζωτικές αρτηρίες της παγκόσμιας οικονομίας», συμπεριλαμβανομένων των πετροχημικών, των λιπασμάτων, του θείου και του ηλίου.
Μιλώντας στην Εθνική Λέσχη Τύπου της Αυστραλίας στην Καμπέρα τη Δευτέρα, ο Μπιρόλ είπε ότι το βάθος των προβλημάτων στις αγορές ενέργειας που προκλήθηκαν από τις αμερικανικές και ισραηλινές βομβιστικές επιθέσεις στο Ιράν, καθώς και το κλείσιμο των στρατηγικών στενών του Ορμούζ, δεν είχε αρχικά γίνει σωστά κατανοητό από τους παγκόσμιους ηγέτες.
Η κατάσταση αυτή προκάλεσε την παρέμβασή του την περασμένη εβδομάδα, όταν ο IEA πίεσε για μέτρα από την πλευρά της ζήτησης, όπως αύξηση του αριθμού των εργαζομένων που εργάζονται από το σπίτι, προσωρινή μείωση των ορίων ταχύτητας στις εθνικές οδούς και μείωση των αεροπορικών μετακινήσεων.
Προειδοποίησε ότι τουλάχιστον 40 ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή του Κόλπου είχαν υποστεί σοβαρές ή πολύ σοβαρές ζημιές, οπότε ακόμη και η λήξη της σύγκρουσης δεν θα αποκαθιστούσε αμέσως τον ενεργειακό εφοδιασμό.
IEA: Τρία ιστορικά ενεργειακά σοκ – Απώλεια 11 εκατ. βαρελιών πετρελαίου ημερησίως
Ο Μπιρόλ επισήμανε ότι κατά τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979 η παγκόσμια αγορά έχανε περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, ενώ η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 είχε αποσύρει περίπου 75 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου από τις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, η τρέχουσα κρίση, η οποία ξεκίνησε με βομβιστικές επιθέσεις κατά του καθεστώτος στο Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου, αντιπροσώπευε ήδη απώλεια 11 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου την ημέρα και περίπου 140 bcm φυσικού αερίου.
Πριν από τις συναντήσεις με τον πρωθυπουργό της Αυστραλίας, Άντονι Αλμπανέζε, ο Μπιρόλ δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Αυτή η κρίση, όπως έχουν τα πράγματα σήμερα, είναι δύο πετρελαϊκές κρίσεις και μία κρίση φυσικού αερίου μαζί».
Στις 11 Μαρτίου, ο Μπιρόλ επέβλεψε την αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα, το μεγαλύτερο έκτακτο μέτρο στην ιστορία του οργανισμού.
Στις αρχές του 2026 υπήρχε πλεόνασμα στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου, αλλά οι επιθέσεις εναντίον πλοίων στα στενά του Ορμούζ, μέσω του οποίου μεταφέρεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου, έχουν προκαλέσει ελλείψεις και αυξανόμενη ανησυχία σε όλο τον κόσμο.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έδωσε στο Ιράν 48 ώρες για να ανοίξει ξανά το στενό στη ναυτιλία το Σαββατοκύριακο, προειδοποιώντας ότι η Τεχεράνη θα αντιμετωπίσει την καταστροφή της ενεργειακής της υποδομής αν δεν ενεργήσει. Η προθεσμία αυτή λήγει αργά το βράδυ της Δευτέρας.
Ο Μπιρόλ δήλωσε ότι η περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού έχει πληγεί σοβαρά από το κλείσιμο. «Η μοναδική και πιο σημαντική λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι το άνοιγμα των στενών του Ορμούζ», είπε ο Μπιρόλ.
Σε απάντηση στην απειλή του Τραμπ, ο ιρανικός στρατός δήλωσε ότι θα στοχεύσει ενεργειακές υποδομές και υποδομές αφαλάτωσης «που ανήκουν στις ΗΠΑ και στο καθεστώς της περιοχής».
Ο Τραμπ έχει επικρίνει τα μέλη του ΝΑΤΟ, καθώς και την Αυστραλία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, για τη μη παροχή βοήθειας στο στενό. Την Κυριακή, η Ιαπωνία δήλωσε ότι θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο να αναπτύξει τις ένοπλες δυνάμεις της για εργασίες ναρκοθεσίας, εφόσον επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός.
Σε διαβούλευση η IEA για περαιτέρω αποδέσμευση αποθεμάτων πετρελαίου
Ο Μπιρόλ δήλωσε ότι βρίσκεται σε διαβούλευση με ηγέτες από την Ασία, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική σχετικά με μια ενδεχόμενη περαιτέρω αποδέσμευση εφεδρικών αποθεμάτων πετρελαίου, σημειώνοντας ότι η αρχική κίνηση αφορούσε μόνο το 20% των συνολικών αποθεμάτων.
«Εάν χρειαστεί, μπορούμε να διαθέσουμε περισσότερο πετρέλαιο στις αγορές, τόσο αργό πετρέλαιο όσο και προϊόντα, εάν αυτό απαιτηθεί», είπε. «Η διάθεση των αποθεμάτων μας θα συμβάλει στην ηρεμία των αγορών, αλλά αυτό δεν αποτελεί τη λύση. Θα πρέπει απλώς να μειώσει τον πόνο στην οικονομία.»
Αρνήθηκε να πει τι θα μπορούσε να προκαλέσει μια περαιτέρω διάθεση. «Θα εξετάσουμε τις συνθήκες. Θα αναλύσουμε τις εκτιμώμενες αγορές και θα συζητήσουμε με τις χώρες μέλη μας.»
Ερωτηθείς αν η υιοθέτηση αμυντικών θέσεων από τις χώρες όσον αφορά τα αποθέματα καυσίμων τους αποτελεί ανησυχία για την παγκόσμια οικονομία, ο Μπιρόλ είπε ότι τέτοιες κινήσεις αποτελούν πρόβλημα στις ασιατικές χώρες. Οι αλλαγές στην προσφορά ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών γίνονται αισθητές στην Ευρώπη, αλλά η αυξημένη παραγωγή πετρελαίου στον Καναδά και το Μεξικό θα βοηθήσει.
«Πιστεύω ότι καμία χώρα δεν θα μείνει ανεπηρέαστη από τις συνέπειες αυτής της κρίσης, εάν συνεχίσει να εξελίσσεται έτσι, γι’ αυτό απαιτούνται παγκόσμιες προσπάθειες», πρόσθεσε ο Μπιρόλ.
