Πέντε εβδομάδες μετά την έναρξη του αμερικανο-ισραηλινού πολέμου στο Ιράν, η τιμή του αργού πετρελαίου Brent κινείται γύρω στα 105 έως 115 δολάρια ανά βαρέλι — αύξηση σχεδόν 60% μέσα σε έναν μήνα. Πρόκειται για επίπεδο που, σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές και στελέχη της πετρελαϊκής βιομηχανίας, δεν αντικατοπτρίζει αυτό που πραγματικά μπορεί να έρθει στην περίπτωση που συνεχιστεί το ιρανικό μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ. Όσο περισσότερο παραμένει κλειστό το Στενό του Ορμούζ, τόσο πιο κοντά έρχεται το ενδεχόμενο των 200 δολαρίων ανά βαρέλι — και μαζί του, μια αλυσίδα επιπτώσεων που θα αγγίξει κάθε γωνιά της παγκόσμιας οικονομίας. Ήδη κυβερνήσεις ανά τον κόσμο επεξεργάζονται σχέδια διαχείρισης της κρίσης που φτάνουν μέχρι το δελτίο στα καύσιμα, την εκ περιτροπής λειτουργία βιομηχανικών μονάδων και τον περιορισμό των μετακινήσεων.
Μέχρι πρόσφατα, η τιμή-ταβάνι των 200 δολαρίων αποτελούσε θεωρητική ακρότητα. Σήμερα αναφέρεται από ηχηρά ονόματα της αγοράς ως ρεαλιστικό ενδεχόμενο αν δε βρεθεί λύση στα Στενά του Ορμούζ. Η Macquarie Group, σε ανάλυση της 27ης Μαρτίου, εκτίμησε ότι αν ο πόλεμος παραταθεί ως τον Ιούνιο με τα Στενά κλειστά, οι τιμές μπορεί να φτάσουν ιστορικό ρεκόρ 200 δολαρίων ανά βαρέλι, σενάριο στο οποίο δίνει πιθανότητα 40%. Την ίδια ημέρα, δημοσκόπηση του Reuters σε 13 αναλυτές κατέληξε σε μέσο όρο 153,85 δολαρίων στο σενάριο καταστροφής των εξαγωγικών εγκαταστάσεων στο νησί Kharg, από το οποίο διέρχεται το 90% του ιρανικού πετρελαίου, με ορισμένους αναλυτές να τοποθετούν την αιχμή στα 200 δολάρια.
Κάθε εβδομάδα 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου δεν περνούν από τα Στενά, δηλαδή 400 εκατομμύρια βαρέλια τον μήνα. Αν η κατάσταση δεν βελτιωθεί σε 6 – 8 εβδομάδες, οι τιμές θα εκτιναχθούν πρώτα στα 150 και μετά στα 200 δολάρια ανεξαρτήτως των δηλώσεων του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Η συμβουλευτική Wood Mackenzie προειδοποίησε, επίσης από τις αρχές της εβδομάδας, ότι τα 200 δολάρια δεν αποκλείονται εντός του 2026.
Τα τρία μαξιλάρια
Τρεις μηχανισμοί κράτησαν ως τώρα τις τιμές χαμηλότερα από τα χειρότερα σενάρια: η αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών στρατηγικών αποθεμάτων από τα κράτη-μέλη του Παγκόσμιου Oργανισμού Ενέργειας (IEA), η μεγαλύτερη στην ιστορία, η προσωρινή άρση κυρώσεων σε ρωσικό και ιρανικό πετρέλαιο που ήταν αποθηκευμένο σε πλωτές δεξαμενές, και οι επανειλημμένες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι ο πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του. Ο Marko Papic, επικεφαλής γεωπολιτικός στρατηγικός αναλυτής της BCA Research, εκτίμησε ότι και τα τρία μαξιλάρια εξαντλούνται γύρω στις 19 Απριλίου. Μετά, όπως σημειώνει, δεν υπάρχει εφεδρικό σχέδιο.
Στα 200 δολάρια ανά βαρέλι, ο αντίκτυπος δεν θα ήταν απλώς ένα ακριβότερο γέμισμα στο βενζινάδικο. Θα υπήρχε κατάρρευση ζήτησης , αυτό που οι αναλυτές αποκαλούν demand destruction. Το Bloomberg υπενθύμιζε προ ημερών πως αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά για δεύτερο μήνα, οι αγορές ενέργειας θα μετατραπούν σε πεδίο μάχης για τον εφοδιασμό, με τις τιμές να ανεβαίνουν μέχρι να εξαναγκαστούν καταναλωτές και επιχειρήσεις σε δραστική μείωση δραστηριότητας. Ήδη η ζήτηση πετρελαίου στην Ασία μειώθηκε κατά σχεδόν 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Shell, Wael Sawan, δήλωσε στο συνέδριο CERAWeek στο Χιούστον, τη σημαντικότερη ετήσια συνάντηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας, ότι η διαταραχή στα διυλισμένα καύσιμα είναι ακόμα μεγαλύτερη από εκείνη του αργού πετρελαίου. Τα αεροπορικά καύσιμα πλήττονται ήδη με σχεδόν τετραπλάσιες τιμές, το diesel ακολουθεί, και η βενζίνη θα έρθει μετά. Ελλείψεις που ξεκίνησαν στη Νότια Ασία έχουν εξαπλωθεί στη Νοτιοανατολική Ασία, τη Βορειοανατολική Ασία, και αναμένεται να πλήξουν την Ευρώπη τον Απρίλιο. Ο Patrick Pouyanné, διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies, είπε πως η αγορά διυλισμένων προϊόντων ως «αποδιαρθρωμένη».
Το φυσικό αέριο
Αν η κρίση στο πετρέλαιο κυριαρχεί στους τίτλους, αυτή στο φυσικό αέριο είναι εξίσου σοβαρή — και πιο δύσκολα αναστρέψιμη. Η ιρανική επίθεση στο Ras Laffan, το μεγαλύτερο συγκρότημα υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, στις 18 Μαρτίου, μείωσε τη δυνατότητα παραγωγής LNG του Κατάρ κατά 17%. Η αποκατάσταση εκτιμάται σε 3 έως 5 χρόνια. Οι τιμές spot LNG στην Ασία εκτοξεύθηκαν κατά 143, ενώ οι παγκόσμιες προβλέψεις για την προσφορά LNG για το 2026 μειώθηκαν κατά 35 εκατομμύρια τόνους. Για την Ευρώπη, ο χρόνος τρέχει εναντίον της.
Σύμφωνα με ανάλυση του Atlantic Council, τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται κάτω από 30%, δηλαδή σε χαμηλό πενταετίας, και η Ευρώπη χρειάζεται να αναπληρώσει σχεδόν 60 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα κατά τη θερινή περίοδο αποθήκευσης για να εξασφαλίσει τον χειμώνα. Στο σενάριο των 200 δολαρίων στο πετρέλαιο, η παράλληλη εκτόξευση τιμών αερίου θα σήμαινε ότι η Ευρώπη θα αναγκαστεί να ανταγωνιστεί τις ασιατικές αγορές για κάθε διαθέσιμο φορτίο LNG — κάτι που, όπως σημειώνει το Bruegel, επαναλαμβάνει ακριβώς το μοτίβο της ενεργειακής κρίσης της περιόδου 2021-2023, αλλά σε πολύ χειρότερη βάση εκκίνησης.
Πέρα από την ενέργεια
Η μειωμένη βιομηχανική παραγωγή στην Κίνα, Ιαπωνία, Ταϊβάν και Νότια Κορέα αναμένεται να προκαλέσει ελλείψεις σε κλωστοϋφαντουργικά, χημικά, καταναλωτικά αγαθά, ηλεκτρονικά, ανταλλακτικά αυτοκινήτων και βιομηχανίες εντάσεως λιπασμάτων.
Εκτός της αγοράς ενέργειας, η πιο υποτιμημένη πτυχή του σεναρίου βρίσκεται στα λιπάσματα. Πάνω από ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Η Stephanie Roth, επικεφαλής οικονομολόγος της Wolfe Research, υπολόγισε ότι η διαταραχή στα λιπάσματα θα μπορούσε μόνη της να αυξήσει τον πληθωρισμό τροφίμων στις ΗΠΑ κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες — πέρα από τις αυξήσεις ενεργειακού κόστους. Η Goldman Sachs από τη δική της πλευρά εκτιμά αύξηση τιμών τροφίμων 1,5% μόνο στις ΗΠΑ.
Η Σαουδική Αραβία εξάγει περίπου το 1/5 των παγκόσμιων φωσφορικών λιπασμάτων, ενώ η ευρύτερη περιοχή εξάγει πάνω από 40% του παγκόσμιου θείου. Επιπλέον, η σχεδόν ολική αναστολή κίνησης δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ έχει προκαλέσει σημαντική διαταραχή στην παγκόσμια προσφορά θείου.
Στα 200 δολάρια ανά βαρέλι, κάθε μακροοικονομικό μοντέλο δείχνει τον ίδιο δρόμο: στασιμοπληθωρισμός. Η Goldman Sachs, η οποία ανέβασε τις πιθανότητες ύφεσης στο 30%, εκτιμά ότι κάθε αύξηση 10% στις τιμές πετρελαίου μειώνει την ανάπτυξη του ΑΕΠ κατά 0,1 μονάδα και αυξάνει τον πληθωρισμό κατά 0,2 μονάδες. Η Moody’s δίνει πιθανότητα ύφεσης 49%. Η EY-Parthenon προβλέπει 40%. Άλλοι αναλυτές εκτιμούν πως αν οι τιμές του πετρελαίου φτάσουν τα 150 δολάρια, οι πιθανότητες ύφεσης υπερβαίνουν το 50%.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανέβαλε ήδη τις μειώσεις επιτοκίων στις 19 Μαρτίου, ενώ προειδοποίησε ότι παρατεταμένη σύγκρουση θα ωθήσει τη Γερμανία και την Ιταλία σε τεχνική ύφεση μέχρι τα τέλη του 2026. Ο ΟΟΣΑ αναμένει ότι η Βρετανία θα πληγεί περισσότερο μεταξύ των μεγάλων οικονομιών, με πληθωρισμό πάνω από 5%. Μοντέλο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης έδειξε ότι η Βρετανία και η Ευρωζώνη στο σύνολό τους κινδυνεύουν με οικονομική συρρίκνωση.
Η Yardeni Research χρησιμοποίησε τον πιο αιχμηρό χαρακτηρισμό: Μίλησε για σενάριο στασιμοπληθωρισμού τύπου δεκαετίας 1970 — μιας δεκαετίας που περιλάμβανε δύο ξεχωριστές υφέσεις.
Το ρολόι χτυπάει
Ο Daniel Yergin, αντιπρόεδρος της S&P Global και ένας από τους πιο αναγνωρισμένους αναλυτές ενέργειας παγκοσμίως, μιλάει για «σενάριο εφιάλτη». Σε συνέντευξή του στο αμερικανικό δίκτυο PBS, διευκρίνισε ότι ο εφιάλτης θα υλοποιηθεί πλήρως αν συνδυαστεί παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών με εκτεταμένη καταστροφή ενεργειακών υποδομών στον Κόλπο. Στο CERAWeek δήλωσε ξεκάθαρα: «Αντιμετωπίζουμε τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία του παγκόσμιου πετρελαίου. Τίποτα ανάλογο δεν έχει ξανασυμβεί». Στελέχη της πετρελαϊκής βιομηχανίας εκτιμούν ότι αν τα μέσα Απριλίου περάσουν χωρίς επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η κρίση θα εισέλθει σε μια νέα, πολύ πιο σοβαρή φάση. Αυτή τη φορά, χωρίς μαξιλάρια.
