Σε πλεόνασμα επέστρεψε η παγκόσμια αγορά πετρελαίου για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, καθώς η ανάκαμψη των εξαγωγών από τις χώρες του Περσικού Κόλπου και η υποχώρηση της κατανάλωσης αλλάζουν τις ισορροπίες στην ενεργειακή αγορά.
Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια προσφορά ξεπέρασε τη ζήτηση κατά σχεδόν 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Οκτώβριο, σηματοδοτώντας μια σημαντική αντιστροφή μετά τους μήνες ελλείψεων που προκάλεσε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή κρίση εξακολουθεί να δημιουργεί σημαντικά οικονομικά οφέλη για τη Ρωσία. Σύμφωνα με ξεχωριστά στοιχεία του IEA που επικαλείται το Bloomberg, τα έσοδα της Μόσχας από τις εξαγωγές αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων έφτασαν τον Οκτώβριο τα 21,2 δισ. δολάρια, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο από τον Μάιο και αύξηση περίπου 65% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Πλεόνασμα σχεδόν 2 εκατ. βαρελιών ημερησίως
Ο IEA διαπιστώνει ότι η παγκόσμια αγορά παρουσιάζει τα πρώτα σημάδια επανεξισορρόπησης, καθώς οι εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο ανέκαμψαν πολύ ταχύτερα από τη διεθνή ζήτηση. Η παγκόσμια παραγωγή αυξήθηκε τον Οκτώβριο κατά 2,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, φτάνοντας τα 105,4 εκατ. βαρέλια, ενώ τα παρατηρούμενα αποθέματα ενισχύθηκαν κατά 52 εκατ. βαρέλια, στην πρώτη αύξησή τους από τον Ιούνιο.
Για το τελευταίο τρίμηνο του 2026, ο Οργανισμός προβλέπει ότι η προσφορά θα κινηθεί κοντά στα 105 εκατ. βαρέλια ημερησίως, υπερβαίνοντας τη ζήτηση κατά περίπου 1,7 εκατ. βαρέλια. Πρόκειται για σημαντική αναθεώρηση των προηγούμενων εκτιμήσεών του, οι οποίες προέβλεπαν ότι η αγορά θα παρέμενε ελλειμματική έως το τέλος του έτους.
Η αλλαγή αυτή συνδέεται κυρίως με τη σταδιακή αποκατάσταση των εξαγωγών από τον Περσικό Κόλπο, μετά τη μεγάλη αναστάτωση που προκάλεσαν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Πτώση των τιμών, αλλά παραμένουν οι κίνδυνοι
Η επιστροφή του πλεονάσματος έχει ήδη συμβάλει στην αποκλιμάκωση των τιμών. Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο, διαπραγματευόταν κοντά στα 72 δολάρια ανά βαρέλι τον Φεβρουάριο, πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, ενώ τον Απρίλιο είχε φτάσει τα 126 δολάρια. Αυτή την εβδομάδα υποχώρησε έως τα 89,66 δολάρια, το χαμηλότερο επίπεδο από τα τέλη Αυγούστου, πριν ανακάμψει κοντά στα 95 δολάρια την Παρασκευή.
Στην αποκλιμάκωση συνέβαλαν και οι δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι ο πόλεμος με το Ιράν έχει «ουσιαστικά τελειώσει». Ωστόσο, η κατάσταση εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σημαντική αβεβαιότητα, καθώς συνεχίζονται οι επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων και παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Παρά τη βελτίωση στην προσφορά αργού, ο IEA προειδοποιεί ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στα διυλισμένα προϊόντα, κυρίως στο ντίζελ. Επομένως, η πτώση των διεθνών τιμών πετρελαίου δεν συνεπάγεται απαραίτητα άμεση και αντίστοιχη μείωση στο κόστος των καυσίμων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η Ρωσία εισπράττει περισσότερα από τις ακριβές εξαγωγές
Την ώρα που η διεθνής αγορά επιχειρεί να επανέλθει σε ισορροπία, οι υψηλές τιμές που επικράτησαν τον Οκτώβριο ενίσχυσαν αισθητά τα ρωσικά έσοδα. Σύμφωνα με την έκθεση του IEA, τα έσοδα από τις εξαγωγές αργού και πετρελαϊκών προϊόντων πλησίασαν τα 21,2 δισ. δολάρια, με το αργό πετρέλαιο να αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 80% του συνολικού ποσού.
Οι βασικές ρωσικές ποικιλίες Urals και ESPO ξεπέρασαν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, καθώς οι αγοραστές στην Κίνα και την Ινδία αναζήτησαν φορτία που δεν απαιτούν διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Η αυξημένη ζήτηση για ρωσικό πετρέλαιο ενίσχυσε τη Μόσχα σε μια περίοδο κατά την οποία ο κρατικός προϋπολογισμός πιέζεται από το κόστος του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι εξαγωγές ρωσικού αργού διαμορφώθηκαν τον Οκτώβριο στα 5,33 εκατ. βαρέλια ημερησίως, παραμένοντας ουσιαστικά αμετάβλητες σε μηνιαία βάση, αλλά περίπου 4% υψηλότερα από έναν χρόνο νωρίτερα. Αντίθετα, οι εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων, αν και αυξήθηκαν στα 1,49 εκατ. βαρέλια ημερησίως, παρέμειναν περίπου κατά ένα τρίτο χαμηλότερες σε ετήσια βάση.
Σημαντικός παράγοντας πίεσης για τη ρωσική βιομηχανία παραμένουν οι ουκρανικές επιθέσεις στα διυλιστήρια, οι οποίες περιορίζουν την παραγωγή καυσίμων και ενδέχεται να οδηγήσουν σε αύξηση των εξαγωγών αργού πετρελαίου εφόσον συνεχιστούν.
Η ζήτηση υποχωρεί και το 2027 φέρνει νέα δεδομένα
Ο IEA προβλέπει ότι η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα μειωθεί το 2026 κατά περίπου 2,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στα 102,3 εκατ. βαρέλια. Για το 2027 αναμένεται ανάκαμψη κατά περίπου 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, με τη μεγαλύτερη συμβολή να προέρχεται από τις πρώτες ύλες της πετροχημικής βιομηχανίας.
Αντίθετα, η κατανάλωση καυσίμων στις οδικές μεταφορές αναμένεται να ανακάμψει με πολύ βραδύτερο ρυθμό, καθώς οι υψηλές τιμές, η ηλεκτροκίνηση και η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας των οχημάτων περιορίζουν τη ζήτηση.
Η επιστροφή της αγοράς σε πλεόνασμα αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την παγκόσμια οικονομία, αλλά δεν σηματοδοτεί ακόμη το τέλος της ενεργειακής κρίσης. Η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών, η αποκατάσταση της λειτουργίας των διυλιστηρίων και η πορεία της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα καθορίσουν εάν η σημερινή αποκλιμάκωση των τιμών μπορεί να διατηρηθεί τους επόμενους μήνες.
