Ομόφωνα κατά των στρατηγικών επενδύσεων στον τουρισμό και της επιχειρηματικής δραστηριότητας real estate στα νησιά τάχθηκαν οι Δήμοι του Νοτίου Αιγαίου, μέσω πρόσφατης απόφασης της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Νοτίου Αιγαίου (Π.Ε.Δ.), στέλνοντας μήνυμα προς την κυβέρνηση και την αγορά ότι το σημερινό μοντέλο μεγάλων τουριστικών αναπτύξεων χρειάζεται επαναπροσδιορισμό. Την ίδια ώρα, όμως, από την πλευρά των επενδυτών διατυπώνεται η ανησυχία ότι μια οριζόντια απόρριψη των μεγάλων τουριστικών έργων κινδυνεύει να οδηγήσει σε αναπτυξιακό τέλμα, στερώντας από τα νησιά κεφάλαια, υποδομές και ποιοτικές επενδύσεις σε μια περίοδο που ο ελληνικός τουρισμός επιχειρεί να αναβαθμίσει το προϊόν του.
Στο ήδη τεταμένο κλίμα ήρθε να προστεθεί και η πρόσφατη υπόθεση της επέκτασης του ξενοδοχείου Domes White Coast Milos από την Prodea. Πρόκειται για μια επένδυση που δεν εντάσσεται στο καθεστώς των στρατηγικών επενδύσεων, ωστόσο λειτούργησε ως καταλύτης για να ανοίξει εκ νέου η συζήτηση γύρω από τα όρια, τις αντοχές και τη θεσμική αρχιτεκτονική των μεγάλων τουριστικών projects στο Αιγαίο. Το «πάγωμα» του έργου, μετά την προσφυγή του Δήμου Μήλου και την παρέμβαση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ανέδειξε με τον πιο ορατό τρόπο, σύμφωνα με πρόσωπα κοντά στην εταιρεία, πώς ακόμη και έργα που κινούνται τυπικά εντός του ισχύοντος πλαισίου και έχουν λάβει τις απαραίτητες εγκρίσεις, μπορεί τελικά να μπλέξουν σε νομικές εμπλοκές και πολιτικά συμφέροντα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το κράτος δικαίου και τη θεσμική αξιοπιστία της ίδιας της Πολιτείας. Στο φόντο αυτό, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρεί στην ολοκλήρωση του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου των Δυτικών Κυκλάδων, στο οποίο υπάγεται η Μήλος, με στόχο να καθοριστούν οριστικά οι όροι δόμησης στο νησί.
Τα αιτήματα των Δήμων
Βέβαια, παρόμοιες ενέργειες όπως αυτή του δημάρχου της Μήλου πιθανόν να ακολουθήσουν από εδώ και πέρα και άλλοι δήμοι, καθώς το Διοικητικό Συμβούλιο της Π.Ε.Δ. Νοτίου Αιγαίου, με εισήγηση του δημάρχου Θήρας, Νίκου Ζώρζου, υιοθέτησε την απόφαση υπ’ αριθμόν 71, με την οποία καταγγέλλεται ο τρόπος που εφαρμόζεται σήμερα το πλαίσιο των λεγόμενων στρατηγικών επενδύσεων στον τουρισμό. Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όχι μόνο λόγω του περιεχομένου της, αλλά και λόγω του εύρους της συναίνεσης που τη συνοδεύει, καθώς τη συνυπέγραψαν δήμαρχοι και εκπρόσωποι από σχεδόν όλους τους μεγάλους νησιωτικούς δήμους της Περιφέρειας: Ρόδο, Νάξο και Μικρές Κυκλάδες, Σύρο–Ερμούπολη, Μύκονο, Θήρα, Τήλο, Νίσυρο, Τήνο, Λειψούς, Πάρο, Κω, Άνδρο και Κάρπαθο, καθώς και δημοτικοί σύμβουλοι από Ρόδο, Κάλυμνο, Λέρο, Σύρο–Ερμούπολη και Πάρο.
Στο κείμενο της απόφασης και στις δημόσιες τοποθετήσεις των δημάρχων αποτυπώνεται μια πιο σύνθετη θέση από ένα απλό «όχι» στις επενδύσεις. Η αυτοδιοίκηση υποστηρίζει ότι ο τουρισμός, όπως αναπτύσσεται σήμερα μέσω εργαλείων όπως τα Σύνθετα Τουριστικά Καταλύματα, οι Οργανωμένοι Υποδοχείς Τουριστικών Δραστηριοτήτων και τα ΕΣΧΑΣΕ, τείνει να μετατρέπεται από μοχλό τοπικής ευημερίας σε όχημα καθαρού real estate. Κατά την άποψή τους, ιδιώτες επιλέγουν εκτάσεις και προωθούν μεγάλες αναπτύξεις εκτός σχεδίου, χωρίς ουσιαστικό δημόσιο χωροταξικό σχεδιασμό και χωρίς οι Δήμοι να έχουν αποφασιστικό ρόλο στη λήψη των τελικών αποφάσεων.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, οι Δήμοι ζητούν να παγώσουν οι διαδικασίες αδειοδότησης στρατηγικών επενδύσεων που δεν έχουν τη συναίνεση των τοπικών κοινωνιών, να κατοχυρωθεί θεσμικά ο υποχρεωτικός ρόλος των ΟΤΑ στη γνωμοδότηση και έγκριση τέτοιων έργων, να μην μπορεί να υλοποιηθεί κανένα σχέδιο χωρίς έλεγχο φέρουσας ικανότητας και χωρίς πλήρη συμβατότητα με τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια που εκπονούνται αυτήν την περίοδο και, σε πιο ριζική κατεύθυνση, να εξεταστεί ακόμη και η αναθεώρηση ή κατάργηση του ίδιου του πλαισίου των στρατηγικών επενδύσεων όταν συνδυάζει τουρισμό και real estate στον ευαίσθητο νησιωτικό χώρο.
Ο δήμαρχος Πάρου, Κώστας Μπίζας, ξεκαθαρίζει στο powergame.gr ότι η αυτοδιοίκηση δεν λέει «όχι» στην ανάπτυξη, αλλά διεκδικεί όρια, κανόνες και ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό. Όπως εξηγεί, τα νησιά είναι ήδη κορεσμένα και οι υποδομές τους δεν αντέχουν άλλη πίεση από έργα τέτοιας κλίμακας, καθώς επιβαρύνονται το οδικό δίκτυο, το σύστημα ύδρευσης -ιδίως σε συνθήκες λειψυδρίας- και ο τομέας των απορριμμάτων, ο οποίος ήδη δυσκολεύεται να ανταποκριθεί ακόμη και στις υφιστάμενες ανάγκες.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι κανείς δεν μιλά για ακύρωση έργων που έχουν ήδη υλοποιηθεί νομίμως. Εκείνο που ζητείται είναι θεσμικές προβλέψεις και νομοθετικές ρυθμίσεις ώστε στο μέλλον να αποτρέπονται υπερμεγέθεις επενδύσεις που ξεπερνούν τις αντοχές του τόπου. Όπως λέει, η συζήτηση δεν αφορά μόνο νέα projects, αλλά και το πώς θα αντιμετωπίζονται επενδύσεις που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, ώστε να μη δημιουργούνται τετελεσμένα που οδηγούν αργότερα σε κοινωνικές συγκρούσεις. Το συμπέρασμα που βγαίνει, όπως λέει, είναι ότι το κράτος οφείλει να σέβεται τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και να λαμβάνει σοβαρά υπ’ όψιν τις επισημάνσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης, ιδιαίτερα όταν όλοι αναγνωρίζουν πλέον ότι η φέρουσα ικανότητα των νησιών έχει ξεπεραστεί από την υφιστάμενη δόμηση.
Πάντως, δεν υπάρχει απόλυτη ομοιομορφία ως προς τη φιλοσοφία που διαμορφώνεται στους κόλπους της αυτοδιοίκησης. Η τοποθέτηση του δημάρχου Μυκόνου, Χρήστου Βερώνη, στο powergame.gr αποτυπώνει εύγλωττα αυτή τη διαφοροποίηση. Ο ίδιος δηλώνει ότι δεν είναι a priori αντίθετος με τις στρατηγικές επενδύσεις, ωστόσο θέτει με έμφαση ζήτημα ίσων κανόνων και μέτρου. Όπως υποστηρίζει, το νέο χωροταξικό πλαίσιο που παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση πριν από λίγους μήνες πλήττει δυσανάλογα τους μικροϊδιοκτήτες, την ώρα που οι μεγάλες επενδύσεις εξαιρούνται, δημιουργώντας αίσθηση αδικίας. Κατά την άποψή του, η λύση δεν είναι η κατάργηση του εργαλείου, αλλά ο ποσοτικός περιορισμός του και η αυστηρή επιλογή λίγων, συγκεκριμένων projects σε νησιά που έχουν ήδη φτάσει στα όριά τους.
Τι υποστηρίζουν οι επενδυτές
Την ίδια ώρα, η αγορά και οι επενδυτές αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν projects που προκάλεσαν δικαιολογημένες αντιδράσεις, επιμένουν όμως ότι η οριζόντια απόρριψη των μεγάλων επενδύσεων είναι προβληματική και ενέχει τον κίνδυνο να «παγώσει» συνολικά η αγορά. Όπως επισημαίνουν, δεν είναι όλες οι επενδύσεις ίδιες ούτε έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά. Υπάρχουν έργα χαμηλής έντασης δόμησης, υψηλής προστιθέμενης αξίας και με σαφή αναπτυξιακά οφέλη, τα οποία, κατά τη γνώμη του, δεν θα έπρεπε να μπαίνουν στο ίδιο «τσουβάλι» με υπερβολικά ή προβληματικά σχέδια.
Κατά την επενδυτική οπτική, κάθε μεγάλη τουριστική επένδυση θα έπρεπε να αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, αν προσθέτει έργα υποδομής στον τόπο, αν συμβάλλει στη στέγαση προσωπικού, αν βοηθά στην αντιμετώπιση ζητημάτων υδροδότησης μέσω υποδομών όπως μονάδες αφαλάτωσης, αν είναι χαμηλής έντασης και υψηλής αξίας με περιορισμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα και αν αφήνει ουσιαστικό όφελος στην τοπική κοινωνία. Σε τέτοιες περιπτώσεις, θεωρούν ότι η τοπική αυτοδιοίκηση όχι μόνο δεν θα έπρεπε να αντιδρά, αλλά να υποστηρίζει ενεργά τέτοια projects.
Παράλληλα, οι επενδυτές τονίζουν ότι το πλαίσιο των στρατηγικών επενδύσεων αποτελεί σήμερα τον πιο θεσμικά αυστηρό δρόμο για την υλοποίηση μεγάλων έργων στην Ελλάδα, καθώς οι σχετικές διαδικασίες περνούν από αλλεπάλληλα φίλτρα ελέγχου και νομιμότητας από πολλές υπηρεσίες και αρχές. Κατά την άποψή τους, αυτό περιορίζει περισσότερο τα περιθώρια αυθαιρεσίας σε σχέση με μια απλή τοπική αδειοδότηση και λειτουργεί ως εγγύηση θεσμικής σοβαρότητας.
Θέτουν, παράλληλα, και το ζήτημα της διεθνούς εικόνας της χώρας, υπογραμμίζοντας ότι οι συνεχείς αντιδράσεις και συγκρούσεις γύρω από μεγάλες επενδύσεις καλλιεργούν ένα αποτρεπτικό περιβάλλον για τους ξένους παίκτες. Όπως σημειώνουν, ακόμη κι αν η γνωμοδότηση ενός Δήμου είναι τυπικά μη δεσμευτική, το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα που διαμορφώνεται μπορεί από μόνο του να οδηγήσει έναν επενδυτή στην απόφαση να αποσυρθεί. Τέλος, εκτιμούν ότι τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια θα προσφέρουν σαφέστερες κατευθύνσεις για το τι μπορεί και τι δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε κάθε περιοχή, περιορίζοντας τις τριβές και τις συγκρούσεις μεταξύ κράτους, Δήμων και επενδυτών.
