Χωρίς να εξωραΐζει και να γραφικοποιεί, χωρίς στιλιζάρισμα, υπερβολές και καρτποσταλικές προθέσεις, αλλά με ρυθμό, χρώματα και πρόσωπα, η ταινία ντοκιμαντέρ «Αλλού ο δρόμος» της Ειρήνης Βουρλούμη παρουσιάζει τη ζωή, την ιστορία και την οπτική τριών ταξιτζήδων-προσωπικοτήτων της πόλης – με τα χέρια στο τιμόνι. Ευγενείς διακριτικές λήψεις αναδεικνύουν το μέτρο και τις αντιφάσεις του τόπου και των ανθρώπων του, αποφεύγοντας την επιτηδευμένη έμφαση στο σύγχρονο αθηναϊκό φολκλόρ, που συχνά υποβιβάζεται σε κινηματογραφικό κλισέ.
Στον εξευγενισμένα ρεαλιστικό κόσμο των ταξιτζήδων δεν αποτελεί παραφωνία ούτε ότι η πόλη ξυπνάει με Βιβάλντι συνοδεία κομπολογιού ούτε ότι δημοτικά τραγούδια («Μου παρήγγειλε τ’ αηδόνι…») ρυθμολογούν τη θάλασσα των ταξί στο πιο σύγχρονο ελληνικό αεροδρόμιο – και όχι στα ΚΤΕΛ Κηφισού. Αντίστοιχα, το τραχύ επάγγελμα κινηματογραφείται χωρίς τα συμπλέγματα και τους δαίμονες που συνήθως το ακολουθούν και οι πρωταγωνιστές μπαίνουν και βγαίνουν με ευκολία στον ρόλο είτε του επαγγελματία είτε του συνανθρώπου.
Μέτρο διέπει και τις νυχτερινές λήψεις της πόλης: η περιπλάνηση επί της οθόνης κάνει σταθμούς στη συμβολική Ομόνοια, στην εμβληματική Ακρόπολη, στο μωσαϊκό των πολυκατοικιών, στα μπουζουξίδικα δεύτερης διαλογής, ανασυνθέτοντας γνώριμα σκηνικά, απενοχοποιώντας τετριμμένα σύμβολα και παράγοντας εικαστικό λόγο.
Η ταινία ισορροπεί ανάμεσα στην πραγματική παρατήρηση και την ποιητική φιλοδοξία, δίνοντας χώρο ακόμα και στα «μικροαθηναϊκά»: στο δεντράκι που ως εκ θαύματος μεγαλώνει πάνω στο πεζοδρόμιο, στο βεσπάκι που υπόσχεται λίγο περισσότερο ουρανό, στις κρυφές κοινότητες μέσα στο χωνευτήρι της πόλης.
Aπό την ταινία «Αλλού ο δρόμος» της Ειρήνης Βουρλούμη © Long Run Productions
Οι άνθρωποι, ο δρόμος και το ρεφρέν
Το εύρος των ανθρώπινων χαρακτήρων είναι εξίσου αντιπροσωπευτικό: από τον λάτρη έως τον διεκπεραιωτή και τον εχθρό του επαγγέλματος. Τρεις διαφορετικοί κόσμοι, χαρακτηριστικοί αλλά όχι τυποποιημένοι, και όλοι μικροκαλλιτεχνικοί, όσο περίπου ο καθένας μας: Ο Κώστας ο ευφραδής, δοσμένος στο επάγγελμα για δεκαετίες, ο Σάνι από τη Νιγηρία, που καταφεύγει στις οικείες θρησκευτικές και πολιτιστικές πρακτικές, ο Γιώργος ο «γνήσιος», με δεύτερη καριέρα στο λαϊκό τραγούδι. Οι ατάκες δεν είναι στημένες αλλά θυμοσοφικές, χωρίς να λείπει το δειλό ή φανερό έξυπνο χιούμορ που τις ζωντανεύει.
Αποτυπώνεται η ταλαιπωρία του επαγγέλματος, αλλά χωρίς συνδικαλισμό· υποδηλώνεται ο ρατσισμός στον δρόμο, διακριτικά αλλά σαφώς· διατυπώνονται τελικά χωρίς περιστροφές τα αιτήματα του καθενός. Τρία πορτρέτα ταξιτζήδων σε συνομιλία με την εξωεπαγγελματική ζωή τους.
Ίσως η πιο συγκινητική στιγμή ο αποχαιρετισμός στους συναδέλφους –«μαζί στην πιάτσα»– μετά από 50 χρόνια στο τιμόνι και πριν τη συνταξιοδότηση. Ίσως η πιο ρεαλιστική στιγμή η παραδοχή του ρατσισμού μας – «βλέπουν το χρώμα μου και δεν μπαίνουν». Ίσως οι πιο αφηγηματικές στιγμές οι πιρουέτες στη νυχτερινή λαϊκή διασκέδαση – με αποκορύφωμα το τραγούδι που πλαισιώνει την ταινία, αντλώντας από την παράδοση του «Όλα είναι δρόμος» και γνωρίζοντας ότι είναι «Αλλού ο δρόμος».
Μια ταινία «αισιόδοξης δυσκολίας» κι ένα ρεφρέν που αναφωνεί «Δεν με νίκησε η πόλη» εικονογραφούν ένα επάγγελμα ιδιαίτερο σαν οποιοδήποτε άλλο, και απευθύνονται στον μικρόκοσμο όλων. Γι’ αυτό έχει πάντα γοητεία να βλέπεις σινεμά στην Αθήνα για την Αθήνα.
Ειρήνη Βουρλούμη: Στο ταξί εξομολογείται η πόλη
Αν και η ιδέα ξεκίνησε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, όταν η Ειρήνη Βουρλούμη εργαζόταν ως φωτορεπόρτερ για διεθνή μέσα ενημέρωσης, εντέλει η ταινία πήρε τη μορφή προσωπικών ιστοριών.
«Οι ταξιτζήδες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή και μπορούν να αφηγηθούν πρωτογενώς πώς αλλάζει η πόλη και η ψυχολογία των Αθηναίων», δηλώνει στο Ρowergame.gr η σκηνοθέτις. Οι μορφές που παρελαύνουν στην οθόνη έχουν ζήσει κάθε μέρα της πρωτεύουσας στον δρόμο, για δεκαετίες – μάρτυρες όλης της μεταπολιτευτικής ιστορίας. Το κοινωνικό υπόβαθρο, λοιπόν, απολαμβάνει θέση συμπρωταγωνιστή.
«Αγαπούσα τους οδηγούς από έφηβη. Έπαιρνα ταξί γιατί μου άρεσαν οι κουβέντες και οι συμβουλές τους, ήταν κάπως εξομολογητικό», συμπληρώνει η Ελληνοϊνδονήσια εικαστικός. «Βρίσκω ενδιαφέροντες τους χαρακτήρες της “παλιάς σχολής”. Η νοσταλγία είναι το θέμα σε όλη τη δουλειά μου, εκεί όπου η γνήσια πραγματικότητα συναντά τον μαγικό ρεαλισμό», προσθέτει.
Δεν έχει σημασία, επομένως, ποια απ’ τις τρεις ιστορίες της ταινίας σηκώνει το μεγαλύτερο δραματικό βάρος, αφού ο λόγος δίνεται στην ίδια την πόλη, στις εικόνες, στους ήχους, στους πολίτες της. Με πολλά κοινά συστατικά υλικά, αλλά μεταφέροντας τον φακό σε άλλα τοπία, σε άλλο ύφος και σε άλλη προβληματική, η Ειρήνη Βουρλούμη έχει κλείσει επόμενο κινηματογραφικό προορισμό την Αντίπαρο.
Η ταινία «Αλλού ο δρόμος» προβάλλεται στον κινηματογράφο «Δαναός»
