Μετά τη μεγάλη ελάφρυνση του επενδυτικού και οικονομικού κλίματος από τη δεκαπενθήμερη εκεχειρία ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν που ανακοινώθηκε ξημερώματα Τετάρτης, ο κίνδυνος κατάρρευσης της συμφωνίας ήταν ορατός μέσα στις επόμενες ώρες. Καθώς η αμερικανική αποστολή ετοιμάζεται για τις διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ, με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι ντι Βανς, μέσα στο Σαββατοκύριακο, το ζήτημα για το εάν ή όχι ο Λίβανος περιλαμβάνεται στην εκεχειρία διχάζει τις εμπόλεμες πλευρές μετά τις επιθέσεις μεγάλης κλίμακας που εξαπέλυσε ο ισραηλινός στρατός (IDF) σε πολλαπλές τοποθεσίες σε ολόκληρο τον Λίβανο. Η επιμονή των Ισραηλινών ότι ο Λίβανος δεν περιλαμβάνεται στην εκεχειρία προκάλεσαν αργά χθες έντονες αντιδράσεις στο Ιράν.
Οι πρώτοι τριγμοί στην εκεχειρία εμφανίστηκαν χθες το απόγευμα, με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars να αποκαλύπτει ότι η διέλευση των πετρελαιοφόρων από το θαλάσσιο πέρασμα διακόπηκε μετά την παράβαση της εκεχειρίας από το Ισραήλ. Αφού οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν χθες από τα υψηλά σχεδόν της τελευταίας τετραετίας, με ημερήσια πτώση έως και 19,4%, σήμερα το πρωί στην Ασία επανήλθαν σε ανοδική τροχιά. Η τιμή του αργού πετρελαίου αναρριχήθηκε σχεδόν 2% στα 97 δολάρια το βαρέλι και η τιμή του πετρελαίου Μπρεντ σημείωσε άνοδο 2% στα 96 δολάρια, το βαρέλι. Αν και χθες οι ευρωπαϊκές μετοχές κατέγραψαν τη μεγαλύτερη ημερήσια άνοδο από τον Μάρτιο του 2022 και ο αμερικανικός S&P 500 έκλεισε με κέρδη της τάξεως του 2,5%, τα ασιατικά χρηματιστήρια επανήλθαν σε απώλειες, με τον Asia Dow να υποχωρεί ενδοσυνεδριακά έως και 1,3%.
Οι τόνοι της πολεμικής αντιπαράθεσης είναι υψηλοί, με τον Βανς να προσπαθεί να τους κατεβάσει , μιλώντας για «δικαιολογημένη παρανόηση» από την πλευρά των Ιρανών, οι οποίοι γνωρίζουν πια στην πράξη πως κρατούν το πολυτιμότερο χαρτί στην τράπουλα των διαπραγματεύσεων με τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) προτίθενται να «ενεργήσουν με τρόπο που θα προκαλέσει μεταμέλεια στο Ισραήλ» εάν συνεχίσει τις επιδρομές στον Λίβανο, με τη Χεζμπολάχ να προβαίνει σε αντίποινα νωρίς το πρωί της Πέμπτης. Πάντως, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, είπε χθες ότι ο Λίβανος συμπεριλαμβάνονταν στην εκεχειρία. Απηύθυνε, δε, έκκληση να σεβαστούν όλες οι πλευρές την κατάπαυση του πυρός ώστε «η διπλωματία να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο για τον ειρηνικό τερματισμό αυτής της σύγκρουσης».
Στενά του Ορμούζ: ένας από τους «πρωταγωνιστές» των διαπραγματεύσεων
Η αποκατάσταση της ομαλής διέλευσης των δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί, ίσως, τη σημαντικότερη δέσμευση του Ιράν στην εκεχειρία με τις ΗΠΑ για την παγκόσμια οικονομία. Εν όψει της μεθαυριανής έναρξης των διαπραγματεύσεων στο Ισλαμαμπάντ, ωστόσο, η οικονομική εκμετάλλευση των Στενών του Ορμούζ ανακύπτει ως μείζον θέμα εκεί που ήταν ανύπαρκτο πριν τον πόλεμο. Πρόθεση των Ιρανών είναι να επιβάλουν την πληρωμή τελών σε κρυπτονομίσματα για την ασφαλή διέλευση των δεξαμενόπλοιων, όπως αποκάλυψαν οι Financial Times.
Στο σχέδιο των δέκα σημείων που φέρεται να μεταβίβασε η Τεχεράνη στον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ μέσω του Πακιστάν, όρος του καθεστώτος της Τεχεράνης είναι ο απόλυτος έλεγχος αυτής της κεντρικής αρτηρίας στη διεθνή ναυτιλία, απ’ όπου διέρχεται το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ συμφώνησαν να σταματήσουν προσωρινά τις εναέριες επιθέσεις, με τον Λευκό Οίκο να τονίζει πως η Τεχεράνη συμφώνησε στο «ολοκληρωτικό, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα του περάσματος». Εν συνεχεία, όμως, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι εξετάζει τη δημιουργία «κοινοπραξίας» με το καθεστώς της Τεχεράνης στην είσπραξη τελών από τις ναυτιλιακές εταιρείες. Το τοπίο, όμως, παραμένει εξαιρετικά θολό την ώρα που οι εχθροπραξίες συνεχίζονται σε ενεργειακές εγκαταστάσεις των αραβικών κρατών του Κόλπου, στον Λίβανο αλλά και τη Λωρίδα της Γάζας.
Σύγχυση από τα αιτήματα των Ιρανών και τις θέσεις των Αμερικάνων
Η σύγχυση στα αιτήματα που προβάλουν οι δυο πλευρές είναι αισθητή. Αρχικά ο Τραμπ έγραψε στην πλατφόρμα Truth Social ότι το σχέδιο των δέκα σημείων του Ιράν προσφέρει μια «βάση» για διαπραγματεύσεις με στόχο την «οριστικοποίηση μιας συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου σεδιάστημα δυο εβδομάδων». Σε συνέντευξη που έδωσε αργότερα στο τηλεοπτικό δίκτυο Sky News, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι τα αιτήματα των Ιρανών ναι μεν είναι «πολύ καλά» αλλά δεν είναι «οι μαξιμαλιστικές απαιτήσεις» που έχουν διαρρεύσει στον Τύπο, οι οποίες περιλαμβάνουν την αποχώρηση όλων των ψηφισμάτων κατά του Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ή και την άρση όλων των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων κατά της χώρας.
Απροσδιόριστες, παράλληλα, φαίνεται να είναι οι αμερικανικές θέσεις, όπως εύστοχα επισημαίνει ο Τομ Μπέιτμαν, ανταποκριτής του BCC στην Ουάσιγκτον. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι ντι Βανς, χαρακτήρισε «εύθραυστη» την δεκαπενθήμερη εκεχειρία των ΗΠΑ με το Ιράν αλλά ο υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, μίλησε για «μεγάλη νίκη» της Ουάσινγκτον, εκτιμώντας ότι προσφέρεται «μια πραγματική ευκαιρία για ειρήνη». Πέραν τούτου, όμως, ο Χέγκσεθ δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες για τις απαιτήσεις των ΗΠΑ παρά μόνον ότι σκοπός της αμερικανικής κυβέρνησης είναι να μην έχει τη δυνατότητα το Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα στο μέλλον. Σε ανάλογο μήκος κύματος, ο Τραμπ είχε δηλώσει νωρίτερα ότι οι ΗΠΑ θα εργαστούν στενά με το Ιράν για να «ξεθάψουν και να απομακρύνουν» το θαμμένο ραδιενεργό υλικό.
Οι επιθέσεις Ιράν στα αραβικά κράτη
Αβεβαιότητα πηγάζει, επίσης, από τις επιθέσεις με drones εναντίον του Κατάρ αλλά και στον πετρελαϊκό αγωγό Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Ερυθρά Θάλασσα, ο οποίος αποτελεί μια εναλλακτική στις εξαγωγές από τα Στενά του Ορμούζ. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν, επίσης, χθες ότι αναχαίτισαν 17 βαλλιστικούς πυραύλους και 35 drones που προήλθαν από το Ιράν, ενώ επιθέσεις σημειώθηκαν στο Κουβέιτ και ένα διυλιστήριο στα νότια του Ιράν. Από την πλατφόρμα MarineTraffic, η οποία παρακολουθεί την κίνηση των δεξαμενόπλοιων, προκύπτει ότι μόνον δυο εμπορικά πλοία πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ. Εύλογα, λοιπόν, ο ναυτιλιακός κλάδος είναι συγκρατημένα αισιόδοξος για την ασφάλεια του θαλάσσιου περάσματος. «Αυτές οι δύο εβδομάδες θα είναι πιθανότατα κρίσιμες», δήλωσε ο Ντένις Ρος, πρώην απεσταλμένος της κυβέρνησης Κλίντον στη Μέση Ανατολή και νυν ερευνητής στο Ινστιτούτο της Ουάσινγκτον για την Πολιτική στην Εγγύς Ανατολή. «Είναι επίσης σημαντικό να τεθούν ερωτήματα σχετικά με το τι είδους υποσχέσεις έχουν δοθεί σε κάθε πλευρά», συμπλήρωσε απευθυνόμενος στο Bloomberg.
