Η ανάγκη επανεξέτασης της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσα από τη δημογραφική ανθεκτικότητα βρέθηκε στο επίκεντρο των εργασιών του 3ου Ετήσιου Συνεδρίου του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών, το οποίο πραγματοποιείται στις 9 και 10 Νοεμβρίου 2026, στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου στα Χανιά, σε συνδιοργάνωση με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και τον Δήμο Χανίων.
Διεθνείς εμπειρογνώμονες, εκπρόσωποι του ΟΟΣΑ και ακαδημαϊκοί ανέλυσαν τις σημαντικές προκλήσεις της ραγδαίας γήρανσης του πληθυσμού, της μείωσης των γεννήσεων και των επιπτώσεών τους στην αγορά εργασίας, τα δημόσια οικονομικά και τη στέγαση, προτείνοντας παράλληλα στοχευμένες πολιτικές μεταρρυθμίσεις.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΟΣΑ, Mathias Cormann, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του, υπογράμμισε ότι παρόλο που οι δημογραφικές αλλαγές προκαλούν σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις, οι κατάλληλες πολιτικές σε τομείς όπως η στέγαση, η περιφερειακή ανθεκτικότητα και οι ευκαιρίες εργασίας, μπορεί να επιφέρουν θετικά αποτελέσματα.
Όπως επεσήμανε, η Ελλάδα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση με πρωτοβουλίες όπως η δράση «Νταντάδες της Γειτονιάς» και το πρόγραμμα «Σπίτι μου». Επίσης έδωσε έμφαση στην ανάγκη ενίσχυσης της τοπικής αυτοδιοίκησης, την παροχή προσβάσιμων τοπικών υπηρεσιών και την ένταξη περισσότερων γυναικών και μεταναστών στην εργασία.
Όπως ανέφερε, μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί κατά 4 χρόνια από το 2000. Ζούμε περισσότερο και είμαστε πιο υγιείς. Παράλληλα, όμως, η γονιμότητα έχει μειωθεί σε 1,4 παιδιά ανά γυναίκα, αρκετά πιο χαμηλά από τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα που θα χρειαζόταν για να διατηρηθεί σταθερός ο πληθυσμός. Στην Ελλάδα, ο αντίστοιχος αριθμός βρίσκεται στο 1,2 παιδιά ανά γυναίκα. Μαζί, αυτά τα στοιχεία επιταχύνουν τη γήρανση του πληθυσμού.
Αυτό θα έχει αντίκτυπο στην ανάπτυξη, εξήγησε. Χωρίς πολιτική δράση, η γήρανση του πληθυσμού, θα φρενάρει την ετήσια ανάπτυξη από το 1% στο 0,6%. Η δημοσιονομική πίεση θα ενταθεί, αφού θα απαιτούνται περισσότεροι πόροι για συντάξεις και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. «Το δημόσιο χρέος των χωρών του ΟΟΣΑ αναμένεται να αυξηθεί κατά 20% μέχρι το 2045. Χωρίς πολιτικές, μεταρρυθμίσεις και μέτρα, η νεότερη γενιά θα κληθεί να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος», σημείωσε.
Στις δομικές επιπτώσεις της δημογραφικής μετάβασης αναφέρθηκε από την πλευρά της η Διευθύντρια Πολιτικής και Έρευνας στο Τμήμα Οικονομικών του ΟΟΣΑ, Asa Johansson. Η κυρία Johansson σημείωσε ότι η πτώση της γονιμότητας (από 3,3 παιδιά ανά γυναίκα το 1960 σε 1,5 το 2023 στον ΟΟΣΑ) οφείλεται σε περίπλοκους παράγοντες που επηρεάζουν τον οικογενειακό προγραμματισμό.
Επιπλέον, υπογράμμισε την ανάγκη οι εργοδότες να εστιάσουν στην εκπαίδευση των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας (ειδικά εν μέσω της ραγδαίας εξέλιξης της Τεχνητής Νοημοσύνης), ενώ αναφέρθηκε στον ρόλο της μετανάστευσης στο δημογραφικό ζήτημα. «Η δημογραφική αλλαγή δημιουργεί προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις πολιτικές επιλογές. Καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει όλες τις προκλήσεις με τη μια φορά. Οι χώρες χρειάζονται αλλαγές που θα υποστηρίζουν την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα αλλά θα βοηθούν και τις οικογένειες, τους εργαζόμενους και τις κοινότητες να αφομοιώσουν τη δημογραφική αλλαγή».
Η πρώην Υπουργός Εργασίας της Χιλής, Claudia Serrano, παρουσίασε τη δραματική υποχώρηση της γονιμότητας στη χώρα της (1,1 παιδιά ανά γυναίκα) και ανέλυσε τις πιέσεις που δέχονται τα συνταξιοδοτικά συστήματα στη Λατινική Αμερική, εξαιτίας της αδήλωτης εργασίας και των έμφυλων ανισοτήτων. Η ίδια στηλίτευσε την απουσία συστημικής προσέγγισης, τη δυσκολία αφομοίωσης των μεταναστευτικών ροών ως θετικού παράγοντα, καθώς και την έλλειψη μακρόπνοου οράματος για τη χρηματοδότηση αποτελεσματικών συστημάτων φροντίδας.
«Η γηράσκουσα κοινωνία δεν πρέπει να βλέπει τους ηλικιωμένους κυρίως ως εξαρτώμενους αλλά ως ενεργούς συντελεστές, των οποίων η εμπειρία και η γνώση θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία». Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στην δια βίου μάθηση, μαζί με την προστασία της καινοτομίας, εξήγησε.
Τέλος, κατά την τοποθέτησή του ο Καθηγητής Δημόσιας Υγείας και Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Harvard, Subu Subramanian, εστίασε στη διαφορά μεταξύ της ποσοτικής αύξησης του προσδόκιμου ζωής από την ποιότητα της υγείας κατά τα επιπλέον αυτά χρόνια, επισημαίνοντας τις διευρυνόμενες ηλικιακές ανισότητες.
«Από το 1990, οι χώρες του ΟΟΣΑ κέρδισαν χρόνια ζωής, αλλά το ένα τρίτο εξ αυτών δεν συνοδευόταν από καλή υγεία. Η γήρανση του πληθυσμού έχει δημιουργήσει ανισορροπίες: Ο πλούτος, η πολιτική εκπροσώπηση, οι δημόσιες δαπάνες κλίνουν υπέρ των μεγαλύτερων ηλικιακά ανθρώπων, ενώ οι γενιές ζουν όλο και πιο αποκομμένες η μία από την άλλη. Μια κοινωνία αναπτύσσεται περισσότερο όταν οι μεγαλύτεροι φυτεύουν δέντρα στων οποίων τη σκιά δεν θα κάτσουν ποτέ οι ίδιοι» κατέληξε
