Η πρωτοχρονιά φέρνει προσδοκίες και προκλήσεις για το 2026. Η πρώτη επανδρωμένη αποστολή στη Σελήνη έπειτα από 54 χρόνια, διαστημικές αποστολές για την εξερεύνηση των φεγγαριών της Γης και του Άρη, μια τεράστια γεώτρηση στον πυθμένα του ωκεανού, κλινικές μελέτες για τη θεραπεία σπάνιων γενετικών παθήσεων και την έγκαιρη ανίχνευση καρκίνου, τα μυστικά της Γης και της τεχνητής νοημοσύνης, ένα ασυνήθιστο Μουντιάλ, η Γάζα και οι εκλογές στο Ισραήλ, οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής για οι προσπάθειες να έρθει ο κόσμος στα συγκαλά του ώστε να μην καταστραφεί ο πλανήτης, συγκαταλέγονται στα επιστημονικά, κοινωνικά, γεωπολιτικά και γεωοικονομικά γεγονότα που αναμένεται να δώσουν το στίγμα τους το 2026.
Κλινικές μελέτες για θεραπείες καρκίνου και σπάνιων ασθενειών
Το 2025, σύμφωνα με το περιοδικό Nature, ξεχώρισε την ιατρική έρευνα για τη θεραπεία του KJ Muldoon, ενός μωρού με μια εξαιρετικά σπάνια γενετική πάθηση. Το βρέφος έλαβε εξατομικευμένη θεραπεία για να διορθώσει τη συγκεκριμένη μετάλλαξη που προκαλεί την ασθένεια. Η ίδια ερευνητική ομάδα σχεδιάζει τη νέα χρονιά να ζητήσει έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), προκειμένου να διεξάγει μια κλινική δοκιμή στη Φιλαδέλφεια της Πενσιλβάνιας, που θα δοκιμάσει θεραπείες επεξεργασίας γονιδίων σε περισσότερα παιδιά με σπάνιες μεταβολικές διαταραχές. Μια άλλη ερευνητική ομάδα ελπίζει να ξεκινήσει μια παρόμοια δοκιμή για γενετικές διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος.
Μια κλινική δοκιμή στη Βρετανία σχετική με μία μόνο εξέταση αίματος για την ανίχνευση περίπου 50 τύπων καρκίνου πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, αναμένεται να ανακοινώσει αποτελέσματα το 2026. Η εξέταση ελέγχει τμήματα DNA που απελευθερώνουν τα καρκινικά κύτταρα στο αίμα και μπορεί να εντοπίσει τον τύπο ιστού ή οργάνου από το οποίο προέρχεται το σήμα. Στη δοκιμή συμμετείχαν περισσότερα από 140.000 άτομα και εάν τα αποτελέσματα είναι πολλά υποσχόμενα, οι υγειονομικές αρχές σχεδιάζουν να εφαρμόσουν το εργαλείο σε όλα τα βρετανικά νοσοκομεία.
Στη Βρετανία, επίσης, θα τεθεί σε ισχύ τον ερχόμενο Απρίλιο η μεγαλύτερη εδώ και δύο δεκαετίες επικαιροποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου για τις κλινικές δοκιμές. Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι ερευνητές μπορούν να ζητήσουν δεοντολογική και κανονιστική έγκριση με μία αίτηση. Ωστόσο, ο νόμος θα ορίζει, επιπλέον, ότι όλες οι δοκιμές που αφορούν φάρμακα πρέπει να καταχωρούνται δημόσια πριν από την πρόσληψη του πρώτου συμμετέχοντα και ότι μία περίληψη των αποτελεσμάτων πρέπει να δημοσιοποιηθεί εντός δώδεκα μηνών από το τέλος της δοκιμής.
Στόχος είναι η επιτάχυνση της έρευνας, η ενίσχυση της διαφορετικότητας των συμμετεχόντων και η μείωση του χρόνου που απαιτείται για να φτάσουν οι πολλά υποσχόμενες θεραπείες στους ανθρώπους που τις χρειάζονται.
Διαστημικές έρευνες & αστροναύτες γύρω από την Σελήνη
Το 2026 αναμένεται να είναι άλλη μία χρονιά γεμάτη ενδιαφέρουσες διαστημικές αποστολές. Το Artemis II της NASA θα στείλει τέσσερις αστροναύτες να πετάξουν γύρω από τη Σελήνη με το διαστημόπλοιο Orion. Η δεκαήμερη πτήση θα είναι η πρώτη επανδρωμένη σεληνιακή αποστολή από τη δεκαετία του 1970 και θα βοηθήσει στην προετοιμασία για επόμενες αποστολές προσελήνωσης. Η Κίνα ετοιμάζεται επίσης να εκτοξεύσει τον επόμενο σεληνιακό ανιχνευτή της Chang’e-7 τον Αύγουστο. Στόχος της είναι να φτάσει κοντά στον νότιο πόλο, μια περιοχή με βράχους και κρατήρες, γνωστή για τις δυσκολίες προσελήνωσης. Το 2023 το Chandrayaan-3 της Ινδίας ήταν το πρώτο διαστημόπλοιο που προσεληνώθηκε με επιτυχία κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης. Εάν καταφέρει να αφιχθεί με επιτυχία το Chang’e-7 θα αναζητήσει πάγο νερού και θα μελετήσει σεισμούς.
Το 2026 μπορεί να είναι η χρονιά της επιστροφής των αστροναυτών σε τροχιά γύρω από την Σελήνη: η αποστολή Artemis 2 της Nasa και των ιδιωτών εταίρων της όπως η SpaceX έχει αναβληθεί πολλές φορές. Τώρα έχει επαναπρογραμματιστεί για τις αρχές του έτους, το αργότερον για τον Απρίλιο. Θα είναι ένα βήμα κλειδί για την επιστροφή των Αμερικανών στο έδαφος της Σελήνης το συντομότερο δυνατόν η οποία ανακοινώθηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία. Πριν τους προλάβει η Κίνα που θέλει να βάλει πόδι εκεί μέχρι το 2030.
Στην κούρσα αυτή για την Σελήνη, η Κίνα προωθεί τα πιόνια της: η διαστημική αποστολή Chang’e 7 θα ξεκινήσει το 2026 εξερεύνηση του νότιου πόλου του δορυφόρου της Γης, ενώ οι δοκιμές του επανδρωμένου διαστημικού σκάφους Mengzhou συνεχίζονται.
Αλλά στην κούρσα του Διαστήματος έχει πλασαριστεί με μεγάλες φιλοδοξίες και η Ινδία: αφού προσεδάφισε ένα ρομπότ στην Σελήνη το 2023, η ISRO προγραμματίζει να στείλει αστροναύτη σε τροχιά με δικά της μέσα το 2027.
Η Σελήνη έχει εξελιχθεί σε υποχρεωτικό σταθμό πριν από το ταξίδι στον Αρη. Για να εγκατασταθούν εκεί βάσεις αναμετάδοσης, αλλά και για να δοκιμαστούν συνδυασμοί, οχήματα, ενεργειακά σχήματα… και για να μάθουμε να ζούμε στο μακρινό διάστημα.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) σχεδιάζει να εκτοξεύσει τον δορυφόρο PLATO προς το τέλος του επόμενου έτους, προκειμένου να χρησιμοποιήσει τις 26 κάμερές του για να παρακολουθήσει περισσότερα από 200.000 φωτεινά αστέρια και να εντοπίσει πλανήτες με θερμοκρασίες που επιτρέπουν τον σχηματισμό υγρού νερού. Η αποστολή θα μετρήσει τα μεγέθη των εξωπλανητών και θα ανακαλύψει εξωφεγγάρια και δακτυλίους γύρω από αυτούς.
Οι ερευνητές στρέφουν επίσης το βλέμμα τους στον Άρη, με την Ιαπωνία (JAXA) να σχεδιάζει να εκτοξεύσει την αποστολή Martian Moons eXploration (MMX) για να επισκεφθεί τα δύο φεγγάρια του κόκκινου πλανήτη, Φόβο και Δείμο. Το διαστημόπλοιο θα συλλέξει δείγματα της επιφάνειας του Φόβου και θα τα επιστρέψει στη Γη το 2031.
Η πρώτη ηλιακή αποστολή της Ινδίας, Aditya-L1, που τέθηκε σε τροχιά το 2024, θα παρατηρήσει τον Ήλιο σε μια περίοδο που η ηλιακή δραστηριότητα είναι κοντά στο μέγιστο και χαρακτηρίζεται από τα υψηλότερα ποσοστά ηλιακών κηλίδων, εκλάμψεων και ηλιακών καταιγίδων. Η αποστολή θα παρατηρήσει τη μετάβαση του Ήλιου από την ηρεμία στην αναταραχή. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε περιόδους χαμηλής δραστηριότητας, συμβαίνουν δύο έως τρεις στεμματικές εκπομπές μάζας, μια μορφή ηλιακής δραστηριότητας που συνοδεύεται από μεγάλης κλίμακας εκτόξευση πυκνού υλικού από το ηλιακό στέμμα προς τον μεσοπλανητικό χώρο. Τον επόμενο χρόνο αναμένονται δέκα ή περισσότερα τέτοια συμβάντα καθημερινά.
Το 2026 θα αρχίσει μια μεγάλης κλίμακας αναβάθμιση του Μεγάλου Επιταχυντή Αδρονίων (LHC) του CERN για να γίνει προετοιμασία για τον LHC υψηλής φωτεινότητας, που προγραμματίζεται να αρχίσει να λειτουργεί το 2030. Τον Απρίλιο επίσης θα ολοκληρωθεί η κατασκευή του ανιχνευτή Mu2e του Εθνικού Εργαστηρίου Επιταχυντών Fermi (Fermilab) στο Ιλινόις. Το πείραμα θα ελέγξει εάν το μιόνιο, ένα μυστηριώδες σωματίδιο, μπορεί να μετατραπεί σε ηλεκτρόνιο χωρίς να σχηματιστούν επιπλέον σωματίδια. Η συλλογή δεδομένων αναμένεται να αρχίσει το 2027.
Τα μυστικά της Γης και της τεχνητής νοημοσύνης
Την πρώτη του επιστημονική αποστολή θα κάνει το 2026 το κινεζικό πλοίο ωκεάνιων γεωτρήσεων Meng Xiang. Το σκάφος έχει σχεδιαστεί για να κάνει γεωτρήσεις έως και έντεκα χιλιόμετρα κάτω από τον βυθό της θάλασσας και να συλλέγει δείγματα.
Η έρευνα που υποστηρίζεται από την τεχνητή νοημοσύνη, από την επεξεργασία κειμένου, τη συγγραφή κώδικα έως τη δημιουργία επιστημονικών υποθέσεων, έκανε άλματα το 2025 και η νέα χρονιά μπορεί να φέρει τις πρώτες σημαντικές επιστημονικές ανακαλύψεις από την τεχνητή νοημοσύνη. Επίσης, το 2026 αναμένεται να παρουσιαστούν τεχνικές που ξεπερνούν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, τα οποία θεωρούνται δαπανηρά στο να εκπαιδευτούν.
Οι νεότερες προσεγγίσεις επικεντρώνονται στον σχεδιασμό μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης μικρής κλίμακας που μαθαίνουν από μια περιορισμένη ομάδα δεδομένων και μπορούν να ειδικευτούν στην επίλυση συγκεκριμένων γρίφων λογικής. Το 2025, ένα τέτοιο μικροσκοπικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης (TRM) ξεπέρασε τα μαζικά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα σε μια λογική δοκιμασία.
Το Nature εκφράζει τέλος, ανησυχίες για τη δεύτερη χρονιά της προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ. Όπως επισημαίνεται, οι διαμάχες μεταξύ του Λευκού Οίκου και του Κογκρέσου σχετικά με τις περικοπές στη χρηματοδότηση της επιστήμης φαίνεται ότι θα συνεχιστούν, ενώ οι αλλαγές στην πολιτική δημόσιας υγείας που έχουν προκαλέσει κριτική από τους ερευνητές, όπως η άρση των συστάσεων για εμβόλια, η προώθηση αναπόδεικτων ιατρικών ισχυρισμών, οι περικοπές στη διεθνή βοήθεια και η μειωμένη συμμετοχή σε παγκόσμια προγράμματα υγείας, θα έχουν ευρείες συνέπειες.
Τέλος, τα πανεπιστήμια των ΗΠΑ θα πρέπει να έρθουν αντιμέτωπα με τους περιορισμούς σχετικά με τη μετανάστευση, που θα μπορούσαν να περιορίσουν την κυκλοφορία φοιτητών και επιστημόνων από άλλες χώρες. Οι εθνικές ερευνητικές προτεραιότητες της κυβέρνησης Τραμπ επικεντρώνονται στην τεχνητή νοημοσύνη και τις κβαντικές τεχνολογίες, κάτι που ορισμένοι ερευνητές χαιρετίζουν, όμως άλλοι ανησυχούν ότι θα απομακρύνει πόρους από άλλους τομείς.
Ενα ασυνήθιστο Μουντιάλ
48 ομάδες, 104 ματς…σε τρεις χώρες: το Μουντιάλ-2026 θα πραγματοποιηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο Μεξικό και στον Καναδά και θα είναι ιδιαίτερο, τέσσερα χρόνια μετά τον θρίαμβο της Αργεντινής του Λιονέλ Μέσι που νίκησε την Γαλλία στον τελικό του Κατάρ.
Η δημοφιλέστερη αθλητική διοργάνωση στον πλανήτη θα αλλάξει τελείως διαστάσεις: θα διαρκέσει έξι σχεδόν εβδομάδες -από τις 11 Ιουνίου μέχρι τις 19 Ιουλίου 2026 – , θα διεξαχθεί σε 16 στάδια εγκατεσπαρμένα σε μια ακτίνα 4.000 χιλιομέτρων. Ωστόσο, τα 11 από τα στάδια αυτά βρίσκονται στο έδαφος των ΗΠΑ που παίρνουν και την μερίδα του λέοντος της διοργάνωσης.
Είναι μια ονειρεμένη ευκαιρία για τον Ντόναλντ Τραμπ για να κάνει το Μουντιάλ βιτρίνα της προεδρίας του και πολιτικό όπλο, την ώρα που χάος επικρατεί στις σχέσεις των ΗΠΑ με τον Καναδά και το Μεξικό εξαιτίας του εμπορικού πολέμου που εξαπέλυσε λίγους μήνες μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο και των περιοριστικών μέτρων που ακολουθούν την ακραία μεταναστευτική του πολιτική.
Γάζα και εκλογές στο Ισραήλ
Στη Μέση Ανατολή, οι αμερικανικές πιέσεις επέτρεψαν τον Οκτώβριο την εφαρμογή κάποιου είδους κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στο Ισραήλ και την Χαμάς έπειτα από δύο χρόνια πολέμου.
Η εκεχειρία έχει αποδειχθεί εξαιρετικά εύθραυστη και το ειρηνευτικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ για την Λωρίδα της Γάζας αφήνει πολλά θέματα σε εκκρεμότητα, όπως τα επόμενα στάδια αποχώρησης του ισραηλινού στρατού ή η μορφή που θα λάβει η διακυβέρνηση του παλαιστινιακού θύλακα.
Δίνοντας την έγκρισή του για το σχέδιο Τραμπ, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έθεσε τις βάσεις για την ανάπτυξη μίας πολυεθνούς δύναμης την οποία, τελικά, δεν επιθυμεί ούτε το Ισραήλ ούτε η Χαμάς.
Η Χαμάς αρνείται να αφοπλισθεί υπό τους όρους που έχει θέσει η ισραηλινή ηγεσία και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου λογαριάζει να είναι και πάλι υποψήφιος στις εκλογές που θα διεξαχθούν μέχρι τον Νοέμβριο 2026.
Η πλειοψηφία των Ισραηλινών θέλει από τον Νετανιάχου να λογοδοτήσει για τον πόλεμο που εξαπέλυσε μετά την επίθεση του Οκτωβρίου 2023 κατά του Ισραήλ και μία σχετική πλειοψηφία δεν συμφωνεί ότι πρέπει να λάβει προεδρική χάρη την οποία έχει ζητήσει για να ξεφορτωθεί τις κατηγορίες για διαφθορά για τις οποίες είναι υπόδικος.
Καθώς δεν διαθέτει παρά σχετική και εύθραυστη κυβερνητική πλειοψηφία, ο Νετανιάχου προτιμά την ένοπλη σύγκρουση με την Χαμάς στην Γάζα και την Χεζμπολάχ στον Λίβανο για να διατηρήσει την υποστήριξη των ακροδεξιών του κυβερνητικών εταίρων διαιωνίζοντας την αναζήτηση της «καθολικής νίκης» που έχει υποσχεθεί στους Ισραηλινούς.
Ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ
Αφού το 2025 σημαδεύτηκε από τη επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026 θα είναι κρίσιμες για την προεδρία Τραμπ. Νέοι κυβερνήτες θα εκλεγούν σε 36 πολιτείες, το σύνολο των 435 εδρών της Βουλής των Αντιπροσώπων θα ανανεωθεί, καθώς και 35 έδρες από τις 100 έδρες της Γερουσίας.
Το διακύβευμα για τους Ρεπουμπλικανούς είναι η διατήρηση της πλειοψηφίας τους στο Κονγκρέσο. Οι Δημοκρατικοί πάλι ελπίζουν να πάρουν την πλειοψηφία στην Βουλή και ίσως και στην Γερουσία, αν τα πάνε πολύ καλά. Η επανάκτηση του Κονγκρέσου θα τους επιτρέψει να φρενάρουν το πρόγραμμα της προεδρίας Τραμπ, ο οποίος θα κλείσει τα 80 του χρόνια το 2026.
Διότι, αν και το όνομα του Ντόναλντ Τραμπ δεν θα υπάρχει στα ψηφοδέλτια, είναι κοινή παραδοχή ότι οι ενδιάμεσες εκλογές θα έχουν σημασία δημοψηφίσματος για 250 εκατομμύρια Αμερικανούς με θέμα το πρώτο ήμισυ της προεδρικής θητείας. Το ίδιο το πρόσωπο του Τραμπ θα είναι μείζον θέμα της προεκλογικής εκστρατείας, πίσω από το θέμα του κόστους ζωής και του επίμονου πληθωρισμού.
Οι ενδιάμεσες εκλογές θα χρησιμεύσουν επίσης ως εφαλτήριο για κάποιους επίδοξους υποψήφιους για το χρίσμα των προεδρικών εκλογών του 2028, όταν ο Τραμπ δεν θα είναι υποψήφιος.
Κλίμα: ο κόσμος θα έρθει στα συγκαλά του;
Το έτος 2026 έχει με το μέρος του όλες τις πιθανότητες να σημαδευτεί από ιστορικής κλίμακας υψηλές θερμοκρασίες. Οι 11 τελευταίες χρονιές ήταν οι θερμότερες που έχουν μετρηθεί ποτέ. Οι πιθανότητες κατάρριψης του ρεκόρ του 2024 μέχρι το 2029 είναι 80%, προβλέπει το Βρετανικό Μετεωρολογικό Ινστιτούτο.
Οι χώρες του πλανήτη θα αντιδράσουν; Η COP30 στην Βραζιλία έδειξε ότι η διεθνής συνεργασία δεν έχει πεθάνει, παρά το αμερικανικό μποϊκοτάζ και τις γεωπολιτικές συγκρούσεις.
«Το 2026 πρέπει να είναι η χρονιά όπου η διεθνής κλιματική διπλωματία θα επανεφευρεθεί», υποστηρίζει η Ρεμπέκα Τίσεν του Climate Action Network. «Οι COP δεν αποτελούν αυτοσκοπό, αλλά την κορύφωση μίας διεθνούς πολιτικής ατζέντας που έχει μεγάλη ανάγκη να φτάσει σε κάποια συναίνεση».
Πριν από την COP31 τον Νοέμβριο 2026 στην Αντάλια της Τουρκία, θα διαπιστωθεί πόσες θα είναι οι χώρες που θα ανταποκριθούν στην πρόσκληση της Κολομβίας, τον Απρίλιο στην Σάντα Μάρτα, για την πρώτη διεθνή διάσκεψη για την έξοδο από την χρήση ορυκτών καυσίμων.
Και ο Αλεξάνταρ Ράνκοβιτς του The Common Initiative είναι περίεργος να δει αν οι εξεγέρσεις της Gen Z ανά τον κόσμο θα περιλάβουν και το Κλίμα στην ατζέντα τους.
