Συνεχίζονται αμείωτα οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν προ περίπου δυο εβδομάδων στο Ιράν και πια έχουν εξαπλωθεί σε 92 πλέον πόλεις παρά την άσκηση βίας από τις δυνάμεις καταστολής. Πορεία που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Πέμπτη στους δρόμους της Τεχεράνης θεωρείται η μεγαλύτερη τουλάχιστον της τελευταίας τριετίας παρά τον θάνατο 36 πολιτών και την κράτηση ακόμη 2.000 ατόμων τις προηγούμενες ημέρες.
Τα συνθήματα είναι ηχηρά: «Θάνατος στον Χαμενεΐ», δηλαδή τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν, και «Ελευθερία, ελευθερία». Ο δήμαρχος της Τεχεράνης δήλωσε πως έγιναν επιθέσεις σε 26 τράπεζες, 25 τζαμιά και αρκετά κτίρια που συνδέονται με τους παραστρατιωτικούς Basij, ένα παράρτημα των Φρουρών της Επανάστασης. Όλα ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου, όταν οι έμποροι των παραδοσιακών μπαζάρ στην Τεχεράνης έκλεισαν τα καταστήματα τους ως διαμαρτυρία για τη μεγάλη αύξηση των τιμών σε βασικά προϊόντα.
Πρόκειται για το μεγαλύτερο κύμα κινητοποιήσεων από το 2022, όταν οι πολίτες είχαν ξεχυθεί στους δρόμους μετά τον θάνατο της 22χρόνης Μάχσα Αμίνι όσο βρισκόταν υπό κράτηση από την αστυνομία ηθών, επειδή δεν φορούσε σωστά τη μαντίλα της. Η πρόσβαση στο Διαδίκτυο διακόπηκε το βράδυ της Πέμπτης με Παρασκευή, ενώ ο θρησκευτικός ηγέτης, Αλί Χαμενεΐ, κατηγόρησε τους διαδηλωτές ότι ενεργούν εκ μέρους του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ.
Σε δύσκολη θέση το καθεστώς των Αγιατολάχ στο Ιράν
Οι εξελίξεις αυτές λαμβάνουν χώρα σε μια περίοδο που το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν είναι ιδιαίτερα αποδυναμωμένο από εξωτερικές και εσωτερικές πιέσεις. Πληροφορίες της Le Figaro θέλουν τον Χαμενεΐ να παραμερίζεται και να καταργείται ο θεσμός του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη, προκειμένου να διατηρηθεί το σύστημα. Ακόμη και ο εξόριστος Ρεζά Παχλαβί, ο πρωτότοκος γιος του τελευταίου Σάχη, προβάλλεται ως εναλλακτική σε μια αλλαγή του πολιτικού συστήματος της χώρας, γεγονός που καταδεικνύει την έλλειψη επιλογών σε μια από τις αραβικές χώρες με τον μεγαλύτερο πλούτο σε πρώτες ύλες. Επικρατούν, βέβαια, επιφυλάξεις από μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού της χώρας που δεν επιθυμεί την επιστροφή στο παρελθόν.
Η ενεργή ανάμειξη της Τεχεράνης στον πόλεμο του Ισραήλ με τη Χαμάς γύρισε μπούμερανγκ και έκτοτε επιδεινώθηκαν τα οικονομικά προβλήματα της χώρας. «Όλοι πρέπει να γνωρίζουν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα υποχωρήσει», δήλωσε προ ημερών ο Χαμενεΐ, ο οποίος κρατά γερά τα ηνία της χώρας του από το 1989, διαδεχόμενος τον Αγιατολάχ Χομεϊνί. Απέδωσε, δε, τις ταραχές στην Τεχεράνη σε «βανδάλους» που ανυπομονούν «να ικανοποιήσουν τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών». Αργά την Πέμπτη, ο Τραμπ είχε δηλώσει στο Fox News ότι το καθεστώς θα μπορούσε να βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης και απείλησε πως θα παρέμβει για τη διάσωση των διαδηλωτών.
Πληθωρισμός, κατάρρευση ισοτιμίας και φτώχεια στο Ιράν
Αν και το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν έχει καταφέρει να διατηρήσει υπό τον έλεγχο του τη χώρα εδώ και μια 47ετία, η αγανάκτηση των πολιτών έχει συσσωρευτεί λόγω της μεγάλης φτώχειας που επιδεινώθηκε από το περασμένο καλοκαίρι. Μετά τα αμερικανικά πλήγματα εναντίον ιρανικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο του 2025, τα οποία σταμάτησαν την 12ήμερη πολεμική σύρραξη μεταξύ της Τεχεράνης και του Ισραήλ, το νόμισμα της αραβικής χώρας έχει καταρρεύσει πάνω από 60% στα 1,4 εκατ. ριάλ έναντι του δολαρίου. Οι προκλήσεις για τους Ιρανούς εκτιμάται ότι θα επιδεινωθούν περαιτέρω μετά την κατάργηση των επιδοτούμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών, μέτρο το οποίο ήταν αναποτελεσματικό σε μια ήδη εξασθενισμένη οικονομία έπειτα από τις πολυετείς δυτικές κυρώσεις.
Αν και το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν παραμένει θωρακισμένο από τις ισχυρές δυνάμεις καταστολής, οι μαζικές διαδηλώσεις από σχεδόν κάθε βαθμίδα της ιρανικής κοινωνίας προκαλούν έκπληξη. «Αυτό που παρακολουθούμε είναι ένα σύστημα που προσπαθεί να αντιδράσει σ’ ένα πρωτοφανές κύμα διαδηλώσεων που κλιμακώνεται», παρατηρεί η Σανάμ Βακίλ, επικεφαλής του προγράμματος για τη Μέση Ανατολή στο Chatham House. Απευθυνόμενη στους Financial Times πρόσθεσε ότι «χωρίς σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές, θα καταλήξουν σε αδιέξοδο», εννοώντας το καθεστώς των Αγιατολάχ.
Έκκληση Πεζεσκιάν για αυτοσυγκράτηση
Πληροφορίες από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θέλουν τις δυνάμεις καταστολής να κάνουν όχι μόνον εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων ή πλαστικών σφαιρών αλλά και πραγματικών πυρών σε άμαχο πληθυσμό. Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ζήτησε αυτοσυγκράτηση, ωστόσο οι σκληροπυρηνικοί του καθεστώτος αντιδρούν διαφορετικά. Όσο οι πόλεις είναι απομακρυσμένες, τόσο περισσότερο υφίστανται ανάλγητη καταστολή -πυρά με κυνηγετικά όπλα, αθρόες συλλήψεις και χρήση δακρυγόνων για τη διάλυση του πλήθους. Απέναντί τους, οι διαδηλωτές απαντούν με ρίψεις πετρών, και μερικές φορές με μαχαίρια ή πυροβολισμούς.
«Είπαμε όλοι το ίδιο σύνθημα: αν οι δικοί σας δέχονται επίθεση, πυροβολείτε», εκμυστηρεύεται ένας διαδηλωτής από την πόλη Καζερούν, σύμφωνα με πηγές της Le Figaro. «Παλαιότερα, οι άνθρωποι οπισθοχωρούσαν, όταν τους ψέκαζαν με δακρυγόνα, σήμερα ορμούν κατευθείαν μπροστά», παρατηρεί η Μίνα, μια κάτοικος της συντηρητικής πόλης Μασχάντ. Η οργή στοχεύει τα σύμβολα του καθεστώτος: σε πολλά βίντεο που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, διαδηλωτές της πόλης Λομάρ, στην επαρχία Ιλάμ, πυρπόλησαν την Πέμπτη την τράπεζα Keshavarzi, η οποία θεωρείται σύμβολο της διεφθαρμένης εξουσίας, και λεηλάτησαν ένα κατάστημα της αλυσίδας Ofogh Kourosh, που φαίνεται πως συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
