Στο λογοτεχνικό σύμπαν του GOT, όταν οι Λάνιστερ πολιορκούσαν το Ρίβεραν, είχαν ακροβολισμένους τοξότες για να εξουδετερώνουν τα ταχυδρομικά περιστέρια των Μέιστερ, μειώνοντας στο ελάχιστο την πιθανότητα εξωτερικής βοήθειας. Στην ταινία «ο Τελευταίος των Μοϊκανών», Γάλλοι και ινδιάνοι Χιούρον πολιορκούν το οχυρό Ουίλιαμ Χένρι, στήνοντας καρτέρι στον αγγελιοφόρο του συνταγματάρχη Μονρό, ενώ στις Περιπέτειες του «Μικρού Σερίφη», το πρώτο πράγμα που κάνουν οι παράνομοι πριν επιτεθούν στους υπερασπιστές απομακρυσμένου χωριού της Γιούτα, του Κολοράντο ή της Νεβάδα είναι να κόψουν τα καλώδια του τηλέγραφου ή να προκαλέσουν δολιοφθορά στις γραμμές του τρένου.
Χωρίς δίκτυο δεν υπάρχει επικοινωνία, και χωρίς επικοινωνία η απέναντι πλευρά αποκτά πλεονέκτημα, ισχυροποιώντας τη θέση της. Εδώ και πολλούς μήνες στη Βαλτική Θάλασσα καταγράφονται επιθέσεις σε υποβρύχια καλώδια επικοινωνίας από πλοία που σέρνουν την άγκυρά τους για δεκάδες χιλιόμετρα, προκαλώντας ζημιές στο δίκτυο. Φινλανδία, Δανία, Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής μιλούν ανοιχτά για δολιοφθορά από τη Ρωσία, με τη Μόσχα να αρνείται σταθερά οποιαδήποτε ανάμειξη και τους διεθνείς αναλυτές να μη σταματούν να γράφουν για τον υβριδικό πόλεμο του Πούτιν. «Αν ένα κράτος, όπως η Ρωσία θέλει να προκαλέσει ζημιά στη Δύση, τα υποθαλάσσια καλώδια είναι ένας πολύ καλός στόχος» είχε προειδοποιήσει η Tρίνε Μπράμσεν, πρώην υπουργός της Δανίας, ειδικά από τη στιγμή που ένα σαμποτάζ είναι δύσκολο να αποδειχτεί και η ζημιά που προκαλεί, δεν μπορεί εύκολα να επισκευαστεί στον βυθό της θάλασσας -με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομία, την ασφάλεια και την άμυνα.
Αυτήν τη στιγμή τα υποθαλάσσια δίκτυα αποτελούν τη «ραχοκοκαλιά» της παγκόσμιας ψηφιακής υποδομής. Όπως γράφει η Suddeutsche Zeitung, είναι πολύ περισσότερο από απλά καλώδια στον βυθό: Περίπου το 95% της παγκόσμιας κίνησης δεδομένων περνά μέσα από περίπου 500 υποθαλάσσια καλώδια. Το πλεονέκτημά τους: Αποτελούν γραμμές πολύ πιο γρήγορες και πιο αξιόπιστες από τους δορυφόρους. Είτε πρόκειται για χρηματοοικονομικές συναλλαγές, τραπεζικές υπηρεσίες, υπηρεσίες cloud ή απλή επικοινωνία, τα υποθαλάσσια καλώδια αποτελούν τις κρίσιμες αρτηρίες, χωρίς τις οποίες η σύγχρονη ζωή και οι επιχειρήσεις θα κατέρρεαν. Γι’ αυτό και η προστασία του συγκεκριμένου ψηφιακού «νευρικού συστήματος» θεωρείται κομβική τόσο για την άμυνα όσο και την κυβερνοασφάλεια.
Πόσο «θωρακισμένα» είναι τα υποβρύχια καλώδια στη Βαλτική
Ωστόσο, όπως επισημαίνει στην ανάλυσή της η γερμανική εφημερίδα, και σε αυτήν την περίπτωση, η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι καθυστερημένη, αφήνοντας εκτεθειμένη σε επιθέσεις άλλη μια βασική ευρωπαϊκή υποδομή, η οποία ήταν για χρόνια αφημένη στην τύχη της, χωρίς καμία ουσιαστική πρόβλεψη για την προστασία της. Το πρόσφατο ρεσάλτο Φινλανδών κομάντο σε πλοίο ήρθε να υπενθυμίσει τον κατακερματισμό στον τομέα της ασφάλειας τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και ΝΑΤΟ, σε μια χρονική περίοδο που η Ρωσία έχει δείξει με σειρά ενεργειών (π.χ. υπερπτήσεις, παραβιάσεις εναέριου χώρου) ότι διεκδικεί ολοένα και μεγαλύτερο ζωτικό χώρο στη Βαλτική.
Μελέτες των επιστημόνων Svitlana Chernykh και Fabian Willermet τονίζουν τον αυξανόμενο κίνδυνο υποκλοπών, δολιοφθορών και κατασκοπείας, ενώ ειδικοί όπως ο Κρίστιαν Μάιερ επισημαίνουν την πολυπλοκότητα της παρακολούθησης των καλωδίων αυτών, ιδιαίτερα σε κρίσιμες διαδρομές όπως μεταξύ Εσθονίας και Σουηδίας. Π.χ. υπάρχουν υποβρύχια drones και αυτόνομα υποβρύχια οχήματα που μπορούν εύκολα να προκαλέσουν σαμποτάζ μέσα από την τοποθέτηση εκρηκτικών. Σε μια τέτοια περίπτωση είναι πολύ δύσκολος ο καταλογισμός της ευθύνης. Σημειώνεται ότι τα όσα εκτυλίχθηκαν, το 2022, με τον Nord Stream, λίγους μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ενίσχυσαν τις ανησυχίες αυτές για την ευαλωτότητα των υποβρυχίων δικτύων.
Καθυστερημένη αντίδραση
Η αντίδραση των ευρωπαϊκών χωρών είναι πλέον σε εξέλιξη, αν και με σημαντική καθυστέρηση. Το ΝΑΤΟ ίδρυσε το Κέντρο Ασφάλειας Υποβρύχιων Υποδομών, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε ένα Σχέδιο Δράσης, το οποίο προβλέπει επενδύσεις περίπου ενός δισ. ευρώ για την προστασία αγωγών και υποθαλάσσιων υποδομών. Η Γερμανία τροποποίησε τον Νόμο για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (Seeaufgabengesetz), παρέχοντας νομική βάση για τον έλεγχο των διαδρομών των καλωδίων μέσω του Ομοσπονδιακού Ναυτιλιακού και Υδρογραφικού Γραφείου της.
Παρά τις προσπάθειες, αυτές, όμως οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πλήρης προστασία είναι ανέφικτη. Τα υποθαλάσσια καλώδια εκτείνονται σε τεράστιες αποστάσεις και η επιτήρησή τους είναι από δύσκολη έως αδύνατη, ενώ οι υβριδικές απειλές καθιστούν την κατάσταση ακόμα πιο σύνθετη.
Σε κάθε περίπτωση, όμως, η σημασία της προστασίας αυτών των υποδομών δεν είναι μόνο τεχνική, αλλά οικονομική και στρατηγική. Οι ζημιές στα καλώδια επηρεάζουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, τραπεζικούς κόμβους και κρίσιμες υπηρεσίες. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν ότι έως το 2050 το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού θα ζει κοντά στις ακτές, αυξάνεται κατακόρυφα η εξάρτηση από τις υποθαλάσσιες υποδομές. Οι ειδικοί τονίζουν ότι η προστασία τους πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας, με κατάλληλη χρηματοδότηση και στρατηγικό σχεδιασμό, που προϋποθέτει διεθνείς συνεργασίες και συντονισμένες επενδύσεις. Διαφορετικά, οι συνέπειες θα είναι πολύ μεγάλες.
