Οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις στο Ιράν από την Επανάσταση του 1979 θεωρούνταν ικανές να ανατρέψουν το θεοκρατικό καθεστώς που λειτουργεί υπό την ανάλγητη εξουσία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χοσεϊνί Χαμενεΐ. Φαίνεται, όμως, ότι η βίαιη καταστολή των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) και των πολιτοφυλακών Μπασίζ ήταν ανάλογης κλίμακας. Μαρτυρίες από τη χώρα αναφέρουν πως η άσκηση βίας ήταν πρωτοφανής, ιδίως από τις 8 Ιανουαρίου και έπειτα. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να έχει σαφή εικόνα των γεγονότων διότι διακόπηκε κάθε πρόσβαση στο Διαδίκτυο, παρακάμπτοντας ακόμη και τα 50.000 τερματικά του δορυφορικού συστήματος Starlink που έχουν εισέλθει παράνομα στη χώρα.
Οι εκτεταμένες επιχειρήσεις εκτιμάται πως ξεκίνησαν νωρίς το βράδυ της περασμένης Πέμπτης σε δεκάδες αστικά κέντρα του Ιράν, με οπλισμένα μέλη των δυνάμεων καταστολής να παρεισφρέουν ντυμένα με πολιτικά στις διαδηλώσεις κατά του 46ετούς ολοκληρωτικού καθεστώτος. Μέχρι τότε σενάρια ήθελαν τον Χαμενεΐ να αποχωρεί κρυφά από τη χώρα, όπως συνέβη με την περίπτωση του δικτάτορα της Συρίας, Μπασάρ αλ Άσαντ, τον Δεκέμβριο του 2024.
Το διακύβευμα για τη στρατιωτική ελίτ από μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν
Οι IRGC θα επωμίζονταν το μεγαλύτερο πλήγμα από μια αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Ήδη η θρησκευτική και πολιτική εξουσία στην Τεχεράνη έχει αποδυναμωθεί από την εξάρθρωση ηγετικών στελεχών του Άξονα της Αντίστασης –Χαμάς και Χεζμπολάχ- εν μέσω του πολέμου της Γάζας. Οι βομβιστικές επιθέσεις των ΗΠΑ πέρσι το καλοκαίρι σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, αν και δεν επέφεραν ένα μοιραίο πλήγμα, εκτιμάται πως καθυστέρησαν το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουράνιου.
Προκειμένου να μην υπάρξουν πρόσθετες απώλειες από το ιρανικό καθεστώς, οι IRGC δεν δίστασαν να παρέμβουν ανάλγητα από τις 8 Ιανουαρίου και έπειτα για να πατάξουν κάθε κοινωνική αντίδραση των πολιτών στην καταπίεση και τη δραματική επιδείνωση του βιοτικού τους επιπέδου. Όπως αναφέρει το Bloomberg, οι IRGC έχουν καταστεί απαραίτητοι για τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και τις προσπάθειές του να διατηρήσει τον έλεγχο της εξουσίας. Βρίσκονται στην κορυφή μιας αχανούς αυτοκρατορίας και ελέγχουν σχεδόν κάθε πτυχή της. Οι Φρουροί της Επανάστασης καθορίζουν τον τομέα της άμυνας —από τη χάραξη πολιτικής μέχρι το ναυτικό και τον κυβερνοχώρο— έως τις κατασκευές και τις κρίσιμες υποδομές. Ελέγχουν «συγκοινωνιακούς κόμβους και τον ενεργειακό τομέα, όπου αποτελούν τον βασικό συνομιλητή για τους αγοραστές πετρελαίου» που παραβλέπουν τις δυτικές κυρώσεις.
Οι διαδηλώσεις των οργισμένων Ιρανών, οι οποίες ξεκίνησαν από τα τέλη Δεκεμβρίου με τις απεργιακές κινητοποιήσεις των εμπόρων στο Μεγάλο Μπαζάρ της Τεχεράνης, κλόνισαν το καθεστώς της Τεχεράνης, ένα από τα αυταρχικότερα και πιο ολοκληρωτικά στον κόσμο. Αλλά δεν το γονάτισαν τελικά καθώς οι IRGC χαρακτήρισαν την κινητοποιήσεις ως «τρομοκρατία» υποκινούμενη από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ με στόχο να ξεκινήσει εμφύλιος πόλεμος στον Ιράν.
Η αλλαγή ρητορικής του Τραμπ και οι πιέσεις των πλούσιων αραβικών κρατών
Αν και ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, παρότρυνε τους Ιρανούς να μην εγκαταλείψουν τον αγώνα και απείλησε την Τεχεράνη με στρατιωτική παρέμβαση εάν συνεχίζονταν οι σκοτωμοί αμάχων, ξαφνικά άλλαξε το αφήγημά του. Αφού Αμερικανοί και Βρετανοί υπάλληλοι αποχώρησαν την Τετάρτη από τη στρατιωτική βάση Άλ Ουντεΐντ στο Κατάρ, διότι αναμένονταν ενέργειες από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, ο Τραμπ δήλωσε πως «μας είπανε πως σταματούν οι σκοτωμοί στο Ιράν» και ότι «δεν υπάρχουν σχέδια για εκτελέσεις».
Είχαν προηγηθεί οι προειδοποιήσεις από τα πλούσια κράτη του Περσικού Κόλπου, κυρίως της Σαουδικής Αραβίας, ότι μια απόπειρα για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος θα οδηγούσε σε μεγάλη άνοδο τις τιμές του πετρελαίου και εν τέλει θα έπληττε και την αμερικανική οικονομία. Από τα Στενά του Ορμούζ –που συνορεύουν βόρεια με τις ακτές του Ιράν – διέρχεται το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Τελικά, οι ΗΠΑ οπισθοδρόμησαν από τα σχέδια για μια στρατιωτική επέμβαση καθώς αναγκάζονται, επίσης, να διατηρήσουν μια σημαντική ναυτική παρουσία στον Ειρηνικό μετά την αρπαγή του δικτάτορα της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και την πρόθεση να παίξουν ενεργό ρόλο στην ανοικοδόμηση του πετρελαϊκού κλάδου της λατινοαμερικανικής χώρας.
Τέλη αυτής της εβδομάδας έγινε ευρέως αντιληπτή μια απότομη σιωπή στους δρόμους των ιρανικών πόλεων με διάσπαρτες πληροφορίες για κάποια επιστροφή στην καθημερινότητα, ιδίως, στην Τεχεράνη. Ακριβείς αναφορές, όμως, για την κατάληξη των διαδηλώσεων δεν υπάρχουν διότι το 99% της χώρας ήταν αποκλεισμένο από το Διαδίκτυο από τις 8 Ιανουαρίου, σύμφωνα με το Bloomberg. Πληροφορίες της Wall Street Journal, παράλληλα, αναφέρουν ότι οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προσπαθούν να συγκεντρώσουν τον τελικό απολογισμό των θανάτων, συγκεντρώνοντας εικόνες με σάκους διακομιδής πτωμάτων και μαρτυρίες. Μέχρι σήμερα έχουν καταμετρηθεί 2.600 νεκροί και πάνω από 19.000 συλλήψεις, σύμφωνα με την μη κυβερνητική οργάνωση Human Rights Activists.
Πηγές των Financial Times στη δυτική Τεχεράνη σχολίασαν πως υπήρχαν ορισμένοι μαυροφορεμένοι άντρες στα πλήθη των διαδηλωτών, οι οποίοι καλούσαν τους πολίτες να βγουν από τα σπίτια τους για να συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις και έβαζαν φωτιά σε κάδους απορριμμάτων. Θεωρείται πως ήταν μια απόπειρα υπονόμευσης του κινήματος αντίστασης των πολιτών που αυτή τη φορά πυροδοτήθηκε από τις οικονομικές συνθήκες στη χώρα. Η αγοραστική δύναμη των Ιρανών έχει μειωθεί κατά 90% την τελευταία οκταετία υπό το βάρος μακροχρόνιων δυτικών κυρώσεων, λανθασμένων πολιτικών και του υψηλού. Με αυτά τα δεδομένα ανατρέπονται εκτιμήσεις για άμεσο κλείσιμο του κύκλου αυταρχισμού στο Ιράν.
