Σήμερα το μεσημέρι ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, πρόκειται να δώσει ομιλία στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF) του Νταβός, έπειτα από μια δραματική και επικίνδυνη κλιμάκωση των διατλαντικών σχέσεων για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία. Πέρυσι, λίγο μετά την ορκωμοσία του, είχε δηλώσει μέσω βίντεο τις εδαφικές φιλοδοξίες του για τον Καναδά και τη Γροιλανδία, αλλά ο επενδυτικός κόσμος εστίαζε, κυρίως, στις υποσχέσεις του για μείωση των φόρων και επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Φέτος είναι πρωτοφανές το μπαράζ επιθέσεων από τον Λευκό Οίκο στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες αντιτίθενται στην επιθυμία του Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, το αυτόνομο νησί που ανήκει στη Δανία και άρα εντάσσεται στην ΕΕ. Το ρήγμα στις σχέσεις των ιστορικών συμμάχων βαθαίνει και είναι ορατός ο κίνδυνος ενός οικονομικού, και όχι απλά εμπορικού, πολέμου υπό τη σκιά ενός κλονισμένου ΝΑΤΟ. Πηγές της Les Echos κάνουν λόγο για τη μεγαλύτερη αμερικανική αντιπροσωπεία στο Νταβός όλων των εποχών, ενώ οι χορηγίες στο USA House, ένα παρεκκλήσι που θα αποτελέσει κόμβο συναντήσεων, φτάνουν έως και το ένα εκατομμύριο δολάρια, με βασικούς χρηματοδότες τη McKinsey, την Pfizer και τη Microsoft. Οι πολιτικές αναταράξεις, όμως, πρωταγωνιστούν στο φετινό WEF.
Αύριο έχει δρομολογηθεί η έκτακτη σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ, ενώ μετέωρη παραμένει η προτροπή του προέδρου της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, για μια έκτακτη σύνοδο των G7 την ίδια ημέρα. Μετά την αργία της Δευτέρας προς τιμήν της μνήμης του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, η Wall Street έκλεισε χθες με πτώση, ενώ τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια κινήθηκαν στο κόκκινο για δεύτερη διαδοχική συνεδρίαση. Οι επενδυτές τηρούν, εν μέρει, στάση αναμονής αλλά οι παρορμητικές αντιδράσεις του Αμερικανού προέδρου πλήττουν την αξιοπιστία του δολαρίου, το οποίο υποχωρούσε χθες ξανά έναντι του ευρώ, του γιεν και του ελβετικού φράγκου. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο δείκτης δολαρίου, ο οποίος προσμετρά την ισοτιμία του έναντι ενός καλαθιού νομισμάτων, υποχώρησε κάτω από το 98,5, διαγράφοντας σχεδόν όλη την ανάκαμψη που σημειώθηκε από τις αρχές του έτους.
Το πικρό συμπέρασμα για την Ευρώπη: Κανένα περιθώριο για ήπιους τόνους απέναντι στην επίδειξη ισχύος από τις ΗΠΑ
Μολονότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν εδώ και έναν χρόνο να διατηρήσουν χαμηλούς τόνους σε όλες τις επαφές με τη συγκεκριμένη κυβέρνηση των Ρεπουμπλικανών, στην περίπτωση της Γροιλανδίας αναγκάζονται να αντιδράσουν, διότι τίθεται σε κίνδυνο η εδαφική ακεραιότητα ενός κράτους-μέλους της ΕΕ. Η Δανία έστειλε επιπλέον στρατεύματα και το συνταξιοδοτικό ταμείο της, AkademikerPension, ανακοίνωσε πως θα ρευστοποιήσει αμερικανικά ομόλογα 100 εκατ. δολαρίων, διότι, όπως ανακοίνωσε, η δημοσιονομική κατάσταση των ΗΠΑ δεν είναι «βιώσιμη». Η προοπτική να δράσουν ανάλογα και άλλες χώρες της Ευρώπης, οι οποίες κρατούν σχεδόν το 40% όλων των τίτλων αμερικανικού χρέους στη δευτερογενή αγορά, προκαλεί φόβους για αποσταθεροποίηση. Αναλυτές της αγοράς προειδοποιούν πως η Ευρώπη κρατά ομόλογα και μετοχές των ΗΠΑ συνολικού ύψους 10 τρισ. δολαρίων, τα οποία θα μπορούσαν να «εργαλειοποιηθούν», όπως οι Ρεπουμπλικανοί χρησιμοποιούν τους δασμούς.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, προσπάθησε χθες να υποβαθμίσει ένα τέτοιο σενάριο. Σε συνέντευξη που έδωσε χθες στο Νταβός δήλωσε ότι «είμαι βέβαιος ότι οι ηγέτες δεν θα ανεβάσουν τους τόνους και ότι όλο αυτό θα διευθετηθεί με έναν τρόπο που θα είναι καλός». Ο ίδιος, ωστόσο, είχε δηλώσει προ ημερών στο NBC News ότι μόνον οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να υπερασπιστούν τη Γροιλανδία σε έναν πόλεμο, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη πως διατρέχει κίνδυνο από τη Ρωσία ή την Κίνα. Η ΕΕ έχει ακόμη την επιλογή να επιβάλει δασμούς σε εισαγωγές από τις ΗΠΑ, συνολικού ύψους 93 δισ. δολαρίων, ή να κινηθεί εις βάρος των τεχνολογικών κολοσσών της χώρας, στο πλαίσιο του μηχανισμού κατά του οικονομικού εξαναγκασμού από τρίτες χώρες.
Αν και ο Τραμπ έγραψε χθες στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Truth Social ότι συμφώνησε να συναντήσει «διάφορες πλευρές» στο Νταβός και πως είχε «μια πολύ καλή» τηλεφωνική επικοινωνία με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επανέλαβε ότι «οι ΗΠΑ δεν θα οπισθοδρομήσουν» στο σχέδιο να κυριεύσουν τη Γροιλανδία. Αντιδράσεις υπήρξαν από την εικόνα ΑΙ, μαζί με τον αντιπρόεδρο Βανς και τον υπουργό Εξωτερικών, Μαρκ Ρούμπιο, που ανήρτησε ο Τραμπ, με τον ίδιο να κρατά την αμερικανική σημαία στη Γροιλανδία, αλλά και μια άλλη με τον χάρτη των ΗΠΑ, όπου περιλαμβάνεται το αρκτικό νησί μαζί με τον Καναδά και τη Βενεζουέλα, οι οποίες έκαναν χθες τον γύρο του κόσμου.
Δασμοί, δασμοί και πάλι δασμοί
Από την περασμένη εβδομάδα ο Τραμπ ρίχνει βέλη προς όλες τις κατευθύνσεις στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού. Αντέδρασε με νέους δασμούς έως και 25% εις βάρος επτά ευρωπαϊκών χωρών που έστειλαν συμβολικά στρατεύματα στο αρκτικό νησί ως συμπαράσταση στη Δανία. Έπειτα απείλησε με δασμούς έως και 200% στο γαλλικό κρασί και στη σαμπάνια, επειδή ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει στο «Συμβούλιο της Ειρήνης» για τη Γάζα, όπου οι ΗΠΑ έχουν προσκαλέσει και τον Βλαντίμιρ Πούτιν της Ρωσίας, ο οποίος συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία από το 2022.
Δύο είναι τα πολύτιμα διδάγματα για την Ευρώπη. Οι ταπεινωτικοί όροι της εμπορικής συμφωνίας που υπέγραψε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τον Τραμπ στα τέλη του περσινού Ιουλίου δεν επισφράγισαν ένα ομαλό κλίμα στις διατλαντικές σχέσεις. Τότε η Κομισιόν δέχτηκε δασμούς 15% στα ευρωπαϊκά προϊόντα προς τις ΗΠΑ, καταργώντας κάθε ανάλογη επιβάρυνση στις αμερικανικές εισαγωγές. Δεσμεύτηκε με αγορές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) 750 δισ. δολαρίων και επενδύσεις 600 δισ. δολαρίων στις ΗΠΑ. Σήμερα η συμφωνία αυτή βρίσκεται στον αέρα, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να μην προτίθεται να την επικυρώσει στις 26 Ιανουαρίου, όπως είχε αρχικά δρομολογηθεί, σύμφωνα με το Politico. Επιπλέον, η Ευρώπη πληρώνει πικρά το τίμημα του εφησυχασμού απέναντι στις ΗΠΑ για την άμυνά της επί ολόκληρες δεκαετίες. Η προσκόλληση στους δημοσιονομικούς κανόνες και η άρνηση για την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής ενοποίησης έθεσαν στο περιθώριο τη συγκρότηση μιας ενιαίας αμυντικής ασπίδας.
Δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: Η πικρή γεύση από την περσινή ομιλία του Βανς και η σημερινή στάση του Τραμπ
Οι εντυπώσεις από την περσινή ομιλία του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι ντι Βανς, στη Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια, είναι ακόμη πικρές. Ήταν μια λεκτική επίθεση στην Ευρώπη, υποστηρίζοντας πως οι ηγέτες της δίνουν προτεραιότητα σε «εσωτερικές απειλές», όπως η λογοκρισία, η καταστολή λαϊκιστικών φωνών και η ανεξέλεγκτη μετανάστευση. Ο Βανς υποστήριξε ότι αυτά τα ζητήματα -και όχι η Ρωσία- αποτελούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, ενώ κάλεσε τους ηγέτες να ακούσουν τους ψηφοφόρους τους και να σεβαστούν την ελευθερία του λόγου, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Είναι προφανές πως η νέα στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ για την Ευρώπη σηματοδοτεί μια ριζική στροφή από την παραδοσιακή διατλαντική συμμαχία προς μια σχέση που βασίζεται στη συναλλακτική ισχύ και την οικονομική πίεση. Για να αντιδράσει η ΕΕ, θα πρέπει να επωμιστεί ένα κόστος. Όμως πιέσεις δέχεται, επίσης, ο Τραμπ εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, οι οποίες είναι δρομολογημένες για τον επόμενο Νοέμβριο.
