Καθώς οι ισχυρότεροι οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες του πλανήτη συναντώνται κάθε χρόνο στις ελβετικές Άλπεις, στις εκδηλώσεις του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, η κοινωνική δυσαρέσκεια για τον τρόπο ζωής τους επιστρέφει με ένταση στις χώρες προέλευσής τους. Δεν πρόκειται για ανοιχτή κοινωνική εξέγερση ή συνθήματα τύπου «φάτε τους πλούσιους», αλλά για ένα βαθύ, διάχυτο αίσθημα αδικίας που διαπερνά τις κοινωνίες των ανεπτυγμένων οικονομιών, σχολιάζει το Politico.
Η αυξανόμενη εισοδηματική ανισότητα, η εκρηκτική συσσώρευση πλούτου στα ανώτατα στρώματα και η εμπειρία της πανδημίας έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση γύρω από τη φορολόγηση του πλούτου, μετατρέποντάς την από περιθωριακή ιδέα σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα.
Σχεδόν 400 εκατομμυριούχοι και δισεκατομμυριούχοι από 24 χώρες καλούν τους παγκόσμιους ηγέτες να αυξήσουν τους φόρους στους υπερπλούσιους, εν μέσω αυξανόμενης ανησυχίας ότι οι πλουσιότεροι στην κοινωνία αγοράζουν πολιτική επιρροή, μεταδίδει ο Guardian.
Μια ανοιχτή επιστολή, που δημοσιεύθηκε για να συμπέσει με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, καλεί τους παγκόσμιους ηγέτες που θα συμμετάσχουν στο συνέδριο αυτής της εβδομάδας να γεφυρώσουν το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των υπερπλούσιων και όλων των άλλων.
Η επιστολή, που υπογράφεται από διασημότητες, όπως ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Mark Ruffalo, ο μουσικός Brian Eno και η παραγωγός ταινιών και φιλάνθρωπος Abigail Disney, αναφέρει ότι ο υπερβολικός πλούτος μολύνει την πολιτική, οδηγεί στον κοινωνικό αποκλεισμό και τροφοδοτεί την κλιματική κρίση.
«Μια χούφτα ολιγαρχών με υπερβολικό πλούτο στον κόσμο έχουν εξαγοράσει τις δημοκρατίες μας, έχουν καταλάβει τις κυβερνήσεις μας, έχουν φιμώσει την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, έχουν βάλει ασφυκτικά στην τεχνολογία και την καινοτομία, έχουν εμβαθύνει τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό και έχουν επιταχύνει την κατάρρευση του πλανήτη μας», αναφέρει. «Αυτό που θεωρούμε πολύτιμο, πλούσιοι και φτωχοί, καταβροχθίζεται από εκείνους που έχουν σκοπό να διευρύνουν το χάσμα μεταξύ της τεράστιας δύναμής τους και όλων των άλλων.
«Όλοι το γνωρίζουμε αυτό. Όταν ακόμη και εκατομμυριούχοι, όπως εμείς, αναγνωρίζουν ότι ο υπερβολικός πλούτος έχει κοστίσει σε όλους τους άλλους τα πάντα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κοινωνία παραπατάει επικίνδυνα στο χείλος ενός γκρεμού».
Η αναβίωση της συζήτησης για τη φορολόγηση του πλούτου
Σε πολλές βιομηχανοποιημένες χώρες του κόσμου καταγράφονται σαφή σημάδια δυσαρέσκειας για τη διεύρυνση των ανισοτήτων. Η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον σε ακαδημαϊκούς κύκλους, αλλά μεταφράζεται σε συγκεκριμένες πολιτικές προτάσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται η επιβολή φόρων στον συσσωρευμένο πλούτο των υπερπλουσίων, ένα μέτρο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικά τοξικό.
Η περιουσία των δισεκατομμυριούχων έφτασε σε επίπεδο άνευ προηγουμένου το 2025, «υπονομεύοντας την πολιτική ελευθερία» και τροφοδοτώντας τις ανισότητες, καταγγέλλει η ΜΚΟ Oxfam, επισημαίνοντας ειδικά την πολιτική που ασκεί ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, που αναμένεται να πρωταγωνιστήσει στο φόρουμ των πλουσίων και των ισχυρών στο Νταβός.
Η κοινωνική πίεση έχει οδηγήσει κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς να επανεξετάσουν επιλογές που στο παρελθόν εγκαταλείφθηκαν, συχνά υπό την απειλή φυγής κεφαλαίων. Σήμερα, όμως, το πολιτικό κλίμα φαίνεται πιο ώριμο για τέτοιου είδους παρεμβάσεις.
Ευρωπαϊκά παραδείγματα και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο παρασκήνιο
Στη Γαλλία, ο λεγόμενος «φόρος Ζούκμαν», που πήρε το όνομά της από τον οικονομολόγο ειδικό στη φοροδιαφυγή, προβλέπει ότι τα νοικοκυριά με περιουσία άνω των 100 εκατ. ευρώ θα καταβάλλουν ελάχιστο φόρο 2% ετησίως επί του πλούτου τους. Στη Νορβηγία, το Εργατικό Κόμμα αύξησε πέρυσι τον υφιστάμενο φόρο περιουσίας, προκαλώντας μεν φυγή κεφαλαίων, αλλά αποφέροντας και σημαντικά έσοδα στο κράτος.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς ανακοίνωσε την επιβολή «φόρου έπαυλης», με μικρή προσαύξηση σε ακίνητα αξίας άνω των 2 εκατ. λιρών. Παράλληλα, σε συνεδρίαση του ΟΗΕ τον Ιούλιο, η Ισπανία και η Βραζιλία προώθησαν την ιδέα μιας παγκόσμιας δράσης για ένα φορολογικό σύστημα που στοχεύει άμεσα τους πλούσιους, αντλώντας επίσης από το έργο του Ζούκμαν. Όλα αυτά εκτυλίσσονται ενώ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ συζητείται επισήμως η «κοινωνική συνοχή».
Oι δισεκατομμυριούχοι Ρόναλντ Λόντερ, Μπιλ Γκέιτς, Τζεφ Μπέζος και Μάικλ Μπλούμπεργκ © EPA/ Powergame.gr
Η Καλιφόρνια, η Σίλικον Βάλεϊ και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ
Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες προτάσεις αφορά την Καλιφόρνια, όπου σχεδιάζεται δημοψήφισμα για τη φορολόγηση του πλούτου. Ακόμη και η απλή απειλή νομοθετικής πρωτοβουλίας έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις. Οι συνιδρυτές της Google, Σεργκέι Μπριν και Λάρι Πέιτζ, φέρονται να έχουν περιορίσει την παρουσία τους στην πολιτεία, μεταφέροντας ή τερματίζοντας δεκάδες εταιρικές δομές.
Ταυτόχρονα, τεχνολογικοί μεγιστάνες οργανώνονται για να αποτρέψουν την υιοθέτηση του μέτρου. Ο δισεκατομμυριούχος επενδυτής Πίτερ Τιλ έχει ήδη δαπανήσει 3 εκατ. δολάρια προκειμένου να μην τεθεί καν το ζήτημα σε ψηφοφορία. Η αντίθεση ανάμεσα στις δημόσιες συζητήσεις περί κοινωνικής ευθύνης στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ και στις κινήσεις αποφυγής φορολόγησης γίνεται ολοένα πιο εμφανής.
Η κοινωνική αποδοχή και τα δεδομένα των δημοσκοπήσεων
Παρά τις αντιδράσεις της οικονομικής ελίτ, τα μέτρα φορολόγησης του πλούτου απολαμβάνουν ευρεία κοινωνική στήριξη, συχνά υπερκομματική. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, δημοσκόπηση της YouGov έδειξε ότι το 75% των πολιτών θα υποστήριζε φόρο 2% σε περιουσίες άνω των 10 εκατ. λιρών, ενώ μόλις το 13% δηλώνει αντίθετο.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, έρευνα της Navigator Research κατέγραψε ότι το 79% των Αμερικανών υποστηρίζει την αύξηση της φορολογίας στους πλούσιους και στις μεγάλες επιχειρήσεις, με ισχυρές πλειοψηφίες μεταξύ Δημοκρατικών, Ανεξάρτητων αλλά και Ρεπουμπλικανών. Το μήνυμα είναι σαφές: η κοινή γνώμη θεωρεί πως η σημερινή κατανομή του φορολογικού βάρους είναι άδικη.
Πλούσιος © pixabay
Πανδημία, ανισότητες και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ ως σύμβολο
Καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή στάσης έπαιξε η πανδημία της Covid-19. Σύμφωνα με έρευνα της Oxfam, μέσα στα δύο πρώτα χρόνια της υγειονομικής κρίσης, οι δέκα πλουσιότεροι άνθρωποι του κόσμου διπλασίασαν τις περιουσίες τους. Την ίδια στιγμή, εκατομμύρια πολίτες αντιμετωπίζουν σήμερα μια παρατεταμένη πληθωριστική κρίση, δυσκολευόμενοι ακόμη και να καλύψουν βασικές ανάγκες, σημειώνουν αναλυτές στο Politico.
Οι εικόνες υπερπολυτελών γιοτ, όπως τα 170 επιπλέον σκάφη που αγκυροβόλησαν φέτος στο Σεν Μπαρτς, λειτουργούν ως καταλύτης κοινωνικής οργής. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ μετατρέπεται έτσι σε σύμβολο μιας παγκόσμιας αντίφασης: διακηρύξεις για βιωσιμότητα και ισότητα από τη μία, ακραία συσσώρευση πλούτου από την άλλη.
Οι επιφυλάξεις και ο φόβος φυγής κεφαλαίων
Οι επικριτές των φόρων στον πλούτο προειδοποιούν ότι κακοσχεδιασμένα μέτρα μπορεί να οδηγήσουν σε μαζική φυγή κεφαλαίων χωρίς ουσιαστικά δημοσιονομικά οφέλη. Η ιστορική εμπειρία ενισχύει αυτούς τους φόβους: το 1990, δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες είχαν φόρο περιουσίας, ενώ σήμερα μόνο τρεις τον διατηρούν, κυρίως λόγω της μετανάστευσης εκατομμυριούχων και δισεκατομμυριούχων.
Ακόμη και πολιτικοί του κεντροαριστερού χώρου εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια, Γκάβιν Νιούσομ, εξέφρασε ανοιχτά την ανησυχία του ότι η πολιτεία του κινδυνεύει να χάσει τεχνολογικούς κολοσσούς προς φορολογικά «φιλικότερες» περιοχές, όπως το Τέξας και η Φλόριντα. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά, «αυτό ακριβώς φοβόμουν — και ήδη συμβαίνει».
