Στρατηγική στρατιωτική κίνηση ή προεδρική ιδιοτροπία; Μετά την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για τη ναυπήγηση μιας νέας κλάσης πολεμικών πλοίων που θα φέρουν το όνομά του, οι ειδικοί διερωτώνται για τη σκοπιμότητα αυτής της απόφασης, η οποία είναι ταυτόχρονα εξαιρετικά δαπανηρή και ελάχιστα προσαρμοσμένη στις σύγχρονες συγκρούσεις.
Το ρεπορτάζ της γαλλικής εφημερίδας Les Echos μας βοηθά να καταλάβουμε καλύτερα τι ακριβώς υπάρχει στο μυαλό του Αμερικανού προέδρου και κατά πόσον αυτό ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του Πενταγώνου ή του «υπουργείου Πολέμου», όπως είναι πλέον το επίσημο όνομα του αμερικανικού υπουργείου άμυνας.
«Κατασκευάζουμε μακράν τον καλύτερο εξοπλισμό στον κόσμο, κανείς δεν μας φτάνει. Αλλά δεν τον παράγουμε αρκετά γρήγορα», δήλωσε πρόσφατα ο Ντόναλντ Τραμπ, ανακοινώνοντας ότι θα συναντηθεί σύντομα με τους κύριους Αμερικανούς στρατιωτικούς προμηθευτές, προκειμένου να επιταχύνει την παραγωγή των νέων θωρηκτών και άλλων εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Η πρώτη πρόκληση αφορά τις προδιαγραφές των νέων σκαφών. Με μήκος που μπορεί να φτάσει τα 268 μέτρα και εκτόπισμα 30.000 έως 40.000 τόνων, και όντας κατάφορτα με τεχνολογία αιχμής, μόνο λίγες πολύ συγκεκριμένες ναυπηγικές δεξαμενές είναι κατάλληλες για ένα τέτοιο έργο.
Το πρόβλημα; Αυτές είναι ήδη κατειλημμένες για τη ναυπήγηση νέων υποβρυχίων, το πρόγραμμα των οποίων καταγράφει ήδη απελπιστική καθυστέρηση. Και αυτό απέχει πολύ από το να αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση.
Χρόνια καθυστερήσεων
«Όλα τα προγράμματά μας είναι μια καταστροφή», δήλωσε ο Υπουργός Ναυτικού, John Phelan, κατά τη διάρκεια ακρόασης στη Βουλή των Αντιπροσώπων τον Ιούνιο. «Πιστεύω ότι το καλύτερο ναυπηγικό μας έργο έχει καθυστέρηση έξι μηνών και υπέρβαση προϋπολογισμού 57%. Και αυτό είναι το καλύτερο [που μπορούμε να κάνουμε τώρα]».
Ένα άλλο πρόγραμμα για την κατασκευή φρεγατών, πιο ελαφριών και λιγότερο περίπλοκων από τα θωρηκτά, ακυρώθηκε πρόσφατα, ενώ παρουσίαζε ήδη καθυστέρηση τριών ετών.
Σύμφωνα με αρκετούς ειδικούς, η αμερικανική αγορά δεν είναι πλέον προσαρμοσμένη στις σύγχρονες απαιτήσεις και εξελίξεις, καθώς τα ναυπηγεία εγκατέλειψαν τη χώρα το ένα μετά το άλλο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να στερούνται σχεδόν τα πάντα σε ότι αφορά το ναυτικό: υποδομές, εργατικό δυναμικό, σχεδιασμό… Και θα χρειαστούν αναμφίβολα χρόνια, ή και δεκαετίες, για να τεθεί ξανά ο τομέας σε λειτουργία, την ώρα που η Κίνα συγκεντρώνει πλέον τα τρία τέταρτα των νέων παγκόσμιων παραγγελιών.
Ο Αμερικανός πρόεδρος γνωρίζει καλά ότι δεν θα κερδίσει την πρόκληση μόνος του. Ανακοίνωσε προσέγγιση με αρκετές ξένες εταιρείες, ιδίως τη νοτιοκορεατική Hanwha Ocean, η οποία θα μπορούσε να αναλάβει την κατασκευή στις εγκαταστάσεις της στη Φιλαδέλφεια.
Μάλιστα, στις πρόσφατες εμπορικές διαπραγματεύσεις με τη Νότια Κορέα, εξασφάλισε επενδύσεις ύψους 150 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μεταξύ άλλων για να προσπαθήσει να αναζωογονήσει την αμερικανική ναυπηγική βιομηχανία.
Πλοία ήδη ξεπερασμένα;
Μια άλλη δυσκολία: το κόστος. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του U.S. Naval Institute, κάθε θωρηκτό της «κλάσης Τραμπ» θα κόστιζε 15 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι 2 δισεκατομμυρίων για εκείνα της αντίστοιχης κλάσης που βρίσκεται σήμερα σε υπηρεσία.
Για σύγκριση, το έργο του νέου γαλλικού αεροπλανοφόρου, που επιβεβαιώθηκε αυτό το Σαββατοκύριακο από τον Εμμανουέλ Μακρόν, εκτιμάται σε λίγο πάνω από 10 δισεκατομμύρια ευρώ. Βέβαια τα αμερικανικά αεροπλανοφόρα πάντα ήταν μεγαλύτερα, ακριβότερα και με περισσότερες δυνατότητες που εν μέρει δικαιολογούν το υψηλότατο κόστος τους.
Μιλώντας και γράφοντας για «θωρηκτά Τραμπ» πρέπει να θυμόμαστε ότι αυτή είναι μια, κατά το πλείστον, λαϊκή έκφραση που προς το παρόν υπάρχει μόνο στη σκέψη και τις ιδέες του Αμερικανού προέδρου. Το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό δεν έχει σχέδια για αναβίωση «θωρηκτών» και άλλων τόσο μεγάλων και ακριβών σκαφών πλην αεροπλανοφόρων, τα οποία έχουν αποδείξει την αξία τους.
Οι σημερινοί πόλεμοι απαιτούν πάνω απ΄όλα ευελιξία και μεταφορά έξυπνων όπλων, σε συνδυασμό με προηγμένα ηλεκτρονικά – όχι μέγεθος ή εντυπωσιασμό.
H κλάση Zumwalt είναι η πλησιέστερη σε υπηρεσία σήμερα που αντιστοιχεί σε κάτι σαν τα θωρηκτά Tραμπ © Wikimedia
Πρόκειται λοιπόν για μια κολοσσιαία επένδυση με αμφίβολα και περιορισμένα αποτελέσματα; Πολλοί παρατηρητές αναρωτιούνται αν αυτοί οι γίγαντες των θαλασσών είναι κατάλληλοι για τις σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις.
Σύμφωνα με αυτούς, το μέλλον ανήκει στις μικρές φρεγάτες stealth (χαμηλού ίχνους) που είναι ταχείες και εξοπλισμένες μόνο με drones και πυραύλους. Φθηνές και εύκολα αναπτύξιμες, έχουν το πλεονέκτημα να διασπείρουν την ισχύ πυρός του αμερικανικού Ναυτικού.
Αντιθέτως, τα θωρηκτά και τα αεροπλανοφόρα συγκεντρώνουν υπερβολική ισχύ σε ένα μόνο σκάφος, γεγονός που τα καθιστά προνομιακούς στόχους για τον εχθρό.
Το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό αναγνώρισε άλλωστε σε εμπιστευτική έκθεση ότι, σε περίπτωση ανοιχτής σύγκρουσης με την Κίνα, το Πεκίνο θα είχε ενδεχομένως την ικανότητα να βυθίσει τα μεγαλύτερα πλοία του σε χρόνο ρεκόρ.
Αυτά βέβαια αποτελούν εικασίες και προβλέψεις. Είναι πολύ δύσκολο να γίνουν ακριβείς εκτίμησεις σε μια πολεμική αναμέτρηση που υπεισέρχονται πολλοί παράμετροι.
Κίνα: ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης της ναυπηγικής
Ξεκινώντας από το μηδέν, η Κίνα έγινε μέσα σε σαράντα χρόνια ένας γίγαντας της ναυπηγικής, φτάνοντας να κατέχει το 58% της παγκόσμιας αγοράς. Η χώρα ανεβαίνει επίπεδο κατασκευάζοντας πλοία ολοένα και υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.
Kινεζικό ναυπηγείο. H Kίνα είναι ήδη πολύ μπροστά στη δυνατότητα ναυπήγησης μεγάλων πλοίων και κατέχει το 58% της αγοράς © Χ.com
Είναι 11:30 το πρωί και το Nantong πεινάει. Σε μικρές ομάδες, οι εργάτες με τις μπλε φόρμες και τα κράνη εγκαταλείπουν τα ναυπηγεία αυτής της βιομηχανικής πόλης των σχεδόν 8 εκατομμυρίων κατοίκων στις όχθες του Γιανγκτσέ, για να καταβροχθίσουν ένα μπολ νουντλς.
Στη συνέχεια, οι εργάτες επιστρέφουν για να συναρμολογήσουν φορτηγά πλοία, δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς LNG που η Κίνα εξάγει πλέον σε ολόκληρο τον κόσμο.
Κίνα: 58% της παγκόσμιας αγοράς
Ο 38χρονος Yang εργάζεται εδώ και επτά χρόνια στα ναυπηγεία Nacks, την κοινοπραξία (joint venture) που δημιουργήθηκε το 1995 από τον κινεζικό κολοσσό Cosco Shipping και την ιαπωνική Kawasaki Heavy Industries. Αν και παλαιότερο και ξεπερασμένο πλέον από ακόμη μεγαλύτερα ναυπηγεία, το Nacks συναρμολόγησε 13 πλοία πέρυσι.
«Κατά μέσο όρο, από την έναρξη της κατασκευής έως τις πρώτες δοκιμές στο νερό, χρειαζόμαστε τέσσερις έως πέντε μήνες για να παράγουμε ένα πλοίο μήκους 100 μέτρων», λέει ο Yang. Στο Nantong μόνο, μια πόλη που κατασκευάζει περίπου το 10% των πλοίων της Κίνας, περισσότερα από 300 σκάφη συναρμολογήθηκαν ή επισκευάστηκαν το 2024.
Σε σαράντα χρόνια, με τη βοήθεια επενδύσεων και πενταετών σχεδίων, η Κίνα έγινε γίγαντας του κλάδου. Μεταξύ 1985 και 2024, το μερίδιο αγοράς της παγκοσμίως εκτινάχθηκε από το 0,9% στο 58%.
Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο μιας νέας εξάρτησης για την Ευρώπη, της οποίας το μερίδιο έχει υποχωρήσει στο 10%. «Η Κίνα έχει έναν μόνο στόχο: να κερδίσει τη Νότια Κορέα (που κατέχει το 30% της αγοράς) για να φτάσει στο 80%», προβλέπει ένας βιομήχανος του κλάδου.
Κρουαζιερόπλοια και πλοία LNG
Από το 2010, η Κίνα είναι ο πρώτος ναυπηγός παγκοσμίως. Τώρα, το Πεκίνο επιτίθεται σε πιο σύνθετα πλοία, όπως τα κρουαζιερόπλοια, τα πλοία μεταφοράς LNG και τα αεροπλανοφόρα — τα «τρία κοσμήματα του στέμματος» σύμφωνα με την ορολογία του κλάδου.
Το 2024, η CSSC παρέδωσε το «Adora Magic City», το πρώτο κρουαζιερόπλοιο κατασκευασμένο στην Κίνα. Η χώρα καλύπτει επίσης την υστέρησή της έναντι της Κορέας στα πλοία μεταφοράς LNG, τα οποία είναι ιδιαίτερα απαιτητικά («πλωτοί αγωγοί» που μεταφέρουν αέριο στους –163 βαθμούς).
Σήμερα, μόνο λίγα κινεζικά ναυπηγεία (DSCI, Hudong-Zhonghua και Jiangnan) κατέχουν αυτή την τεχνολογία, αλλά οι παραγγελίες συρρέουν και προστίθενται συνεχώς νέες παραγωγικές ικανότητες.
Αυτή η άνοδος αφύπνισε τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Κορέα. Οι δασμοί που ανακοίνωσε ο Τραμπ στα κινεζικά πλοία ανεστάλησαν προσωρινά, αλλά η Κίνα γνωρίζει πλέον ότι η εποχή που αναπτυσσόταν «αθόρυβα» έχει περάσει ανεπιστρεπτί.
