Καθώς η προσοχή μας είναι στραμμένη στις «υψηλές πολιτικές» που καθορίζουν το παρόν και το μέλλον της Ευρώπης (πόλεμος στην Ουκρανία, ρήξη(;) με τις ΗΠΑ, ενεργειακό και τα συναφή), καλό είναι πού και πού να ρίχνουμε μια ματιά και στις κοινωνικές διεργασίες που εκδηλώνονται δυναμικά στη Γηραιά Ήπειρο και αφορούν ιδιαίτερα τις συμπεριφορές των νέων. Μήπως όμως εκτός από τη γκρίζα εικόνα είναι καιρός να φωτίσουμε και άξιες πρωτοβουλίες των νέων;
Με τη σειρά όμως. Δυο σημαντικές εξελίξεις καταγράφονται αυτές τις μέρες σε δύο μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, που δείχνουν πόσο περίπλοκη έχει γίνει η διαχείριση κρίσιμων προβλημάτων των εφήβων, ιδιαίτερα των μαθητών-και όχι μόνο.
- Στη Σουηδία προωθείται νομοθετική ρύθμιση για τη μείωση της ποινικής ευθύνης ανηλίκων από τα 15 στα 13 έτη. Ο λόγος; Η στρατολόγηση ανηλίκων κάτω των 15 από τις συμμορίες καθώς έτσι αποκτούν «εργαλεία» χωρίς ποινικές συνέπειες! Ο Υπουργός Δικαιοσύνης Γκ. Στρόμερ έκανε λόγο για «κατάσταση έκτακτης ανάγκης» και επιχειρώντας να προσπεράσει τις αντιδράσεις κομμάτων αλλά και της αστυνομίας, είπε ότι αυτό θα αφορά μόνο βαριά εγκλήματα (δολοφονίες, απόπειρες φόνου, βομβιστικές ενέργειες, κατοχή όπλων και βιασμοί…). Οι αρχές καταγράφουν διπλασιασμό βαριών εγκλημάτων από ανήλικους την τελευταία δεκαετία.
- Στη Γαλλία, η Βουλή υιοθέτησε διάταξη που απαγορεύει τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης κάτω των 15 ετών-μέτρο που με θέρμη προώθησε ο Πρόεδρος Μακρόν. Μένει βέβαια η έγκριση από την Γερουσία, αλλά ήδη ο οξύς διάλογος για το πρόβλημα έχει ανοίξει. Είναι η δεύτερη χώρα μετά την Αυστραλία και η πρώτη εντός της Ε.Ε. που θα εφαρμόσει το μέτρο. Το Παρατηρητήριο Υγείας τη χώρας (ANSES) καταγράφει τις αρνητικές επιπτώσεις από τα social ειδικά στα κορίτσια και αναφέρει αύξηση περιστατικών ψηφιακού bullying και έκθεσης σε βίαιο περιεχόμενο. Από την απαγόρευση θα εξαιρεθούν οι εκπαιδευτικές πλατφόρμες και οι εγκυκλοπαίδειες. Ήδη πάντως η ρύθμιση συναντά και εδώ έντονες αντιδράσεις, καθώς περιγράφεται ως ατελής και μονοδιάστατη σε ό,τι αφορά στην αντιμετώπιση ενός σύνθετου προβλήματος.
Δύο μόνο ενδείξεις ότι τα προβλήματα των νεότερων Ευρωπαίων-συμπεριλαμβανομένων και των Ελλήνων-οξύνονται σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας και απαισιοδοξίας, με μέτρα που μάλλον αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα παρά την αιτία. Οι ανήλικοι, οι μαθητές μεγαλώνουν, είναι αλήθεια, σε ένα δυστοπικό παρόν. Η έρευνα που δημοσίευσε το Politico είναι αποκαλυπτική: Το 63% των Ευρωπαίων πολιτών θεωρεί ότι τα καλύτερα χρόνια είναι πίσω, στο παρελθόν. Επιπλέον, το 77% πιστεύει ότι η ζωή στις χώρες τους, εντός Ε.Ε., θα είναι δυσκολότερη για τις νεότερες γενιές. Στις μετρήσεις της έρευνας, δεν είναι τυχαίο πως στο ερώτημα αν η χώρα πηγαίνει σε σωστή ή λάθος κατεύθυνση, η Γαλλία είναι πρώτη σε αρνητικές απαντήσεις, με το 79% των ερωτηθέντων να απαντά ότι η χώρα στραβά αρμενίζει. Ούτε επίσης ότι η Σουηδία εμφανίζει και αυτή εξαιρετικά υψηλό ποσοστό αρνητικών γνωμών (68%). Ας σημειώσουμε εδώ ότι και η χώρα μας βρίσκεται στην πέμπτη θέση της αξιολόγησης, με το 72% να θεωρεί ότι πάμε σε λάθος κατεύθυνση.
Μπορεί τα μέτρα αυτά στη Γαλλία και τη Σουηδία να αποδειχτούν ότι φέρνουν κάποιο αποτέλεσμα αλλά κατά γενική ομολογία δεν αρκούν για τη ριζική αντιμετώπιση των προβλημάτων. Στις μετρήσεις της Ε.Ε. (data.europa.eu), οι κύριες παραβάσεις αφορούν σε κλοπές, ναρκωτικά, ομαδική βία, βανδαλισμούς και παραβάσεις κυκλοφορίας. Ανάλογη εικόνα και για την Ελλάδα. Το 2023 καταγράφηκαν πάνω από 10.000 παράνομες πράξεις από ανήλικους, εκ των οποίων 1.100 ήταν έως 11 ετών και 1.400 από 12 έως 14 ετών! Μήπως αυτά τα στοιχεία δεν συνάδουν με το ότι ο ένας στους πέντε νέους κάτω των 15 χρόνων δηλώνει μη ικανοποιημένος από τη ζωή του; (euronews) ή ότι το 17% των εφήβων νιώθει μοναξιά ενώ το 60% αναφέρουν τουλάχιστον δύο ψυχολογικά ή σωματικά συμπτώματα; Τα περιστατικά βίας στα σχολεία αποτυπώνουν ανάγλυφα τις επιπτώσεις από τα προβλήματα αυτά.
Ας μην μπούμε όμως σε αναλύσεις, μέτρα, υποδείξεις για το τι πρέπει να γίνει από την Πολιτεία, τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς για όλα αυτά. Υπάρχει μια πλευρά που λίγοι της δίνουμε σημασία αλλά μπορεί να αποτελέσει μια θετική προσέγγιση για έναν άλλο, δημιουργικό τρόπο ζωής και συμπεριφοράς. Πέντε μαθητές του ΓΕΛ Μαραθώνα, αψήφησαν τον κίνδυνο και με αυτοθυσία έσωσαν ηλικιωμένο ζευγάρι, από φλεγόμενο σπίτι στη Νέα Μάκρη. Ήταν μια παρέα φίλων στο Λύκειο. «Μας ένωσε πιο πολύ… βοηθήσαμε έναν άνθρωπο, χαρήκαμε το συναίσθημα. Το καλό σε ανεβάσει σαν άνθρωπο, γεμίζει την ψυχή σου» (Τα Νέα, 27/1/2026). Τι ωραία να ακούς από ένα από τα παιδιά να λέει «μαγκιά είναι να βοηθάς τον άλλον, όχι να κρατάς μαχαίρι»!
Θέλω να πω ότι στην καθημερινή μας ζωή, στα σχολεία, γίνονται και ωραία πράγματα. Μήπως θα ήταν πολύ καλύτερα να κέρδιζαν μια θέση στα τηλεοπτικά δελτία ή τα πρωτοσέλιδα; Η δύναμη του παραδείγματος έχει ανυπολόγιστη αξία!
