Στο Ζάγκρεμπ υποδέχτηκε την Παρασκευή και το Σάββατο ο πρωθυπουργός της Κροατίας, Αντρέι Πλένκοβιτς, κορυφαία στελέχη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), συμπεριλαμβανομένων των πρωθυπουργών της Πολωνίας, της Φιλανδίας, της Σουηδίας, του Λουξεμβούργου, της Ιρλανδίας, της Λετονίας και του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντιχ Μερτς. Το παρών έδωσαν, επίσης, ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ο πρόεδρος της Κύπρου, Νίκος Χριστοδουλίδης και οι πρόεδροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και Ρομπέρτα Μέτσολα.
Άμεσος στόχος είναι η γρήγορη λήψη αποφάσεων για την ανταγωνιστικότητα και την ενίσχυση της εσωτερικής αγοράς σε μια περίοδο που η Ε.Ε αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις στο παγκόσμιο εμπόριο λόγω του καταιγισμού δασμών από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ. «Σε γενικές γραμμές, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα φύγει από το Ζάγκρεμπ με μια λίστα εργασιών για το σπίτι», συνόψισε με χιουμοριστική διάθεση ένας αξιωματούχος του ΕΛΚ στην Les Echos, λίγο πριν την έναρξη των διήμερων εργασιών του ΕΛΚ.
Σε αυτήν τη συνάντηση κορυφής δόθηκε μια ακόμη ευκαιρία για κάποιους από τους σημαντικότερους ηγέτες της Ε.Ε να συζητήσουν τη θέση της Ευρώπης σε ένα διαφορετικό γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον. Οι συνθήκες έχουν επιδεινωθεί δραματικά ένα 18μήνο μετά τη δημοσίευση της έκθεσης του πρώην πρόεδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Μάριο Ντράγκι, ο οποίος είχε τότε παροτρύνει τους Ευρωπαίους ηγέτες να λάβουν τολμηρά μέτρα για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Προτεραιότητα είναι, βέβαια, να εξασφαλιστεί η συναίνεση και η αμεσότητα στη λήψη αποφάσεων.
Σήμερα, οι ΗΠΑ συμπεριφέρονται ως ηγεμονική δύναμη, εκμεταλλευόμενες την οικονομική και στρατιωτική ισχύ τους για να εκβιάσουν ακόμη και την παραχώρηση εδαφικών δικαιωμάτων, όπως φάνηκε στις περιπτώσεις της Ουκρανίας στο πλαίσιο διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία για τον τερματισμό του πολέμου ή των σχεδίων του Τραμπ για την απόκτηση της Γροιλανδίας από τη Δανία. Υπάρχει σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας στην Ε.Ε, με τον σκληρό ανταγωνισμό από την Κίνα να εκθέτει τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής και ειδικότερα της γερμανικής βιομηχανίας. Αν και δόθηκε ανάσα ανακούφισης μετά την ανακοίνωση για ανάπτυξη 0,3% στην Ε.Ε και τη Γερμανία το δ’ τρίμηνο του 2025, η μεταποιητική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη παραμένει κάτω από το 50, που είναι η διαχωριστικά γραμμή μεταξύ ανάπτυξης και συρρίκνωσης, εδώ και μια τριετία.
Παράλληλα, η άνοδος της ακροδεξιάς στα ισχυρά κράτη-μέλη – δηλαδή τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία- μαρτυρά την αγανάκτηση της κοινής γνώμης από την άνοδο του κόστους διαβίωσης, την εξασθένιση του κράτους πρόνοιας και την πολιτική φθορά στην Ε.Ε. Έπειτα εκκρεμεί το ζήτημα μεταρρυθμίσεων στο σύστημα λήψης αποφάσεων. Η Ουγγαρία και ειδικότερα ο Ούγγρος πρωθυπουργός, Βίκτορ Όρμπαν, κάνει κατάχρηση του δικαιώματος άσκησης βέτο ως μοχλό πίεσης για να αποσπάσει οφέλη από την Ε.Ε, την ώρα που δεν σέβεται τις ευρωπαϊκές αρχές για το κράτος δικαίου. Επιδεικνύει, επίσης, μια φιλορωσική στάση όταν η αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών είναι πολύτιμη για τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων.
Καθώς η Ε.Ε δεν μπορεί να στηρίζεται ή να επαφίεται για την ασφάλεια και την ευημερία της σε ιστορικούς συμμάχους, ο Μάνφρεντ Βέμπερ, πρόεδρος του ΕΛΚ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο από το 2022, δήλωσε λίγο πριν τη διήμερη συνάντηση του ΕΛΚ ότι οι Ευρωπαίοι είναι μόνοι τους σε έναν ψυχρό κόσμο. Σημαντική για τον Βέμπερ είναι η επέκταση της Συνθήκης της Λισαβόνας, η οποία χαράχθηκε προ 20ετίας, σ’ ότι αφορά την ειδική πλειοψηφία καθώς η άσκηση βέτο βλάπτει σε καίρια ζητήματα την Ευρώπη. «Είμαι υπέρ μιας νέας συνθήκης, μιας συνθήκης κυριαρχίας, που θα επιτρέπει στα κράτη να συνεργάζονται στενότερα σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Σε αυτή την ομάδα, η αρχή της ομοφωνίας δεν θα ίσχυε τότε», δήλωσε ο Βαυαρός πολιτικός σε συνέντευξη στο «Spiegel» στις 28 Ιανουαρίου.
Είναι κρίσιμη η περίοδος αυτή διότι φθίνουν οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ πολιτικής και οικονομίας. Η γεωπολιτική ασφάλεια της Ε.Ε εξαρτάται από την οικονομική αυτονομία της, την άμεση τόνωση του αμυντικού κλάδου των χωρών-μελών αλλά και την ανάδειξη ισχυρών ομίλων μέσα από την ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης και την άρση των εμποδίων σε διασυνοριακές συμφωνίες.
Όπως τόνισε ο Ντράγκι στην έκθεση-ορόσημο για την ανταγωνιστικότητα στην Ευρωζώνη που δημοσιεύτηκε το φθινόπωρο του 2024, χωρίς ριζοσπαστικές, συντονισμένες ενέργειες, η Ε.Ε είναι αντιμέτωπη με μια στάσιμη παραγωγικότητα, υψηλό κόστος ενέργειας και ένα αυξημένο τεχνολογικό χάσμα με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Τα συμπεράσματα από το Ζάγκρεμπ θα συζητηθούν στο πλαίσιο της άτυπης συνόδου κορυφής των 27 στις 12 Φεβρουαρίου στο Βέλγιο, κοντά στην πόλη Μάαστριχ της Ολλανδίας. Στο φόντο βρίσκονται, τέλος, οι εκλογές του ΕΛΚ το 2029, με το πολιτικό κέντρο να βάλλεται από την άκρα δεξιά και την άκρα αριστερά.
