Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να προτείνει στις Ηνωμένες Πολιτείες μια νέα στρατηγική συνεργασία στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών (σπάνιες γαίες), με στόχο τον περιορισμό της επιρροής της Κίνας και τη μείωση της εξάρτησης της Δύσης από κινεζικές πρώτες ύλες που είναι απαραίτητες για τις σύγχρονες τεχνολογίες.
Σύμφωνα με πηγές με γνώση των συζητήσεων, η ΕΕ είναι έτοιμη να υπογράψει μνημόνιο κατανόησης με τις ΗΠΑ, προκειμένου να καταρτιστεί εντός τριών μηνών ένας «Οδικός Χάρτης Στρατηγικής Συνεργασίας».
Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να συνάψει διεθνείς συμφωνίες για την ενίσχυση της ασφάλειας των εφοδιαστικών αλυσίδων κρίσιμων ορυκτών.
Η εξάρτηση από την Κίνα
Τα κρίσιμα ορυκτά –όπως οι σπάνιες γαίες, το λίθιο και το κοβάλτιο– είναι απαραίτητα για την παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων, ανεμογεννητριών, μικροτσίπ και αμυντικών συστημάτων.
Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ εξαρτώνται σήμερα σε μεγάλο βαθμό από την Κίνα, η οποία διαθέτει άφθονες και φθηνές προμήθειες, αποκτώντας έτσι σημαντική γεωπολιτική επιρροή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
Η ευρωπαϊκή πρόταση περιλαμβάνει μια σειρά από μέτρα για τη μείωση αυτής της εξάρτησης. Μεταξύ αυτών είναι η ανάπτυξη κοινών έργων εξόρυξης και επεξεργασίας κρίσιμων ορυκτών, η δημιουργία μηχανισμών στήριξης των τιμών και η προστασία των αγορών από υπερπροσφορά και άλλες μορφές χειραγώγησης της αγοράς.
Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη δημιουργίας ασφαλών και ανθεκτικών εφοδιαστικών αλυσίδων μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πολιτική διάσταση της πρότασης. Το μνημόνιο υπογραμμίζει την ανάγκη σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας των δύο πλευρών, σε μια συγκυρία όπου οι σχέσεις ΗΠΑ–ΕΕ δοκιμάστηκαν πρόσφατα, μετά τις δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για πιθανή αγορά της Γροιλανδίας, εδάφους που ανήκει στο βασίλειο της Δανίας, κράτους-μέλους της ΕΕ.
Η πρωτοβουλία της ΕΕ συμπίπτει με την προετοιμασία της Ουάσινγκτον να φιλοξενήσει δεκάδες υπουργούς Εξωτερικών και ανώτερους αξιωματούχους συμμαχικών χωρών, με στόχο τη σύναψη συμφωνιών που θα περιορίσουν την εξάρτηση από τα κινεζικά κρίσιμα ορυκτά.
Αυξάνεται η πίεση για νέες συμφωνίες
Αν και παρόμοιες προσπάθειες έχουν γίνει και στο παρελθόν με περιορισμένα αποτελέσματα, η πίεση έχει αυξηθεί μετά τους κινεζικούς περιορισμούς στις εξαγωγές σπάνιων γαιών το προηγούμενο έτος.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ προωθούν τη δημιουργία μηχανισμών τιμολόγησης που θα προστατεύουν τους δυτικούς παραγωγούς από τον ανταγωνισμό των φθηνότερων κινεζικών εξαγωγών. Ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα τη δημιουργία στρατηγικού αποθέματος κρίσιμων ορυκτών ύψους 12 δισ. δολαρίων, με στόχο την προστασία της βιομηχανίας από αιφνίδιες ελλείψεις.
Οι βασικοί πυλώνες της πρότασης της ΕΕ περιλαμβάνουν:
- Συνεργασία για την ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και τη μείωση των εξαρτήσεων,
- εμβάθυνση της βιομηχανικής και οικονομικής ολοκλήρωσης μέσω κοινών έργων,
- αμοιβαία εξαίρεση από περιορισμούς εξαγωγών σε κρίσιμες πρώτες ύλες,
- συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία σε όλη την αλυσίδα αξίας,
- ανταλλαγή πληροφοριών και ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς, με πιθανή δημιουργία κοινού μηχανισμού αντίδρασης ή αποθεματοποίησης,
- συντονισμό πολιτικών σε σχέση με περιορισμούς εξαγωγών προς τρίτες χώρες.
Παρότι παραμένει αμφίβολο αν μια ουσιαστική συμφωνία μπορεί να ολοκληρωθεί γρήγορα, η πρόταση της ΕΕ δείχνει ότι οι διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ βρίσκονται σε τροχιά και ότι υπάρχει έδαφος για κοινή στρατηγική απέναντι στην κυριαρχία της Κίνας στα κρίσιμα ορυκτά.
