Η καρδιά του παγκόσμιου αθλητισμού χτυπά από σήμερα και επισήμως στην Ιταλία, σε Μιλάνο και Κορτίνα ντ’ Αμπέτσο, με τη διεξαγωγή των 25ων Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων. Αγώνες που έρχονται σε μια ταραχώδη περίοδο, η οποία κλονίζεται από πολέμους, γεωπολιτικές αναταραχές, εμπορικές απειλές και εσωτερικές εντάσεις σε πολλές χώρες.
Μάλιστα, η ιστορία της Κορτίνα ντ’ Αμπέτσο με τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ξεκίνησε με μια ματαίωση. Το 1944, το ορεινό αυτό θέρετρο επρόκειτο να φιλοξενήσει τους Χειμερινούς Αγώνες, αλλά ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε άλλα σχέδια. Σήμερα, οκτώ δεκαετίες έπειτα, οι Αγώνες επιστρέφουν στην Ιταλία σε μια εποχή όπου η γεωπολιτική αστάθεια θυμίζει επικίνδυνα εκείνες τις σκοτεινές μέρες.
Αν και αυτή τη φορά δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος ακύρωσης, η διοργάνωση πραγματοποιείται την ώρα που οι διπλωματικοί κανόνες σε παγκόσμιο επίπεδο καταρρέουν και οι συμμαχίες δεκαετιών κλυδωνίζονται.
Όπως επισημαίνει ο Ζιλς Μποϊκόφ, ειδικός στην αθλητική πολιτική στο Πανεπιστήμιο Pacific στο Όρεγκον, οι Αγώνες Μιλάνου-Κορτίνα «συμβαίνουν στην πιο διχαστική πολιτική στιγμή στην πρόσφατη ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων». Είναι μια στιγμή όπου το ολυμπιακό πνεύμα έρχεται αντιμέτωπο με μια σκληρή πραγματικότητα, δηλαδή την επιβολή της ισχύος έναντι του διεθνούς δικαίου.
Η διπλωματία υπό πολιορκία
Οι πρόσφατες ενέργειες της Ουάσιγκτον έχουν εντείνει αυτή την αίσθηση της αποσύνθεσης. Από τη στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα, χωρίς κοινοβουλευτική έγκριση, μέχρι τις απειλές για κατάληψη της Γροιλανδίας και τους οικονομικούς εκβιασμούς προς Ευρωπαίους συμμάχους, το πλαίσιο της πολυμερούς συνεργασίας φαίνεται να εξαϋλώνεται.
Οι φόβοι για το μέλλον του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, μετά τις δραστικές περικοπές στις συνεισφορές, ενισχύουν την πεποίθηση ότι οι «δικλείδες ασφαλείας» της παγκόσμιας διπλωματίας απειλούνται όσο ποτέ άλλοτε.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι, προέβη πρόσφατα σε δημόσια κριτική προς τον Αμερικανό ηγέτη, Ντόναλντ Τραμπ, με τη διαμήνυση ότι «η φιλία απαιτεί σεβασμό», υπογραμμίζοντας το χάσμα.
Σύμφωνα με τον Τζιοβάνι Ορσίνα, επικεφαλής του τμήματος πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Luiss Guido Carli, η επιρροή της Μελόνι στον Τραμπ είναι πλέον πολύ μικρή. Ο Ορσίνα παρατηρεί μια ανησυχητική στροφή: «Η παγκόσμια τάξη λειτουργούσε πάντα σύμφωνα με την πολιτική ισχύος. Αυτό που είναι πραγματικά ανησυχητικό τώρα είναι ότι υπάρχουν ηγέτες παγκόσμιων δυνάμεων που δεν προσπαθούν καν να ακολουθήσουν τους κανόνες».
Για ορισμένους, αυτοί οι Αγώνες παραμένουν μια ευκαιρία. Ο Λέο Γκορέτι, εκδότης του The International Spectator, θεωρεί ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός μπορεί να χρησιμοποιήσει τη διοργάνωση «για να δημιουργήσει μια αίσθηση φιλίας και εγγύτητας με τις ΗΠΑ, η οποία μπορεί να φαινόταν να έχει θολώσει τις τελευταίες εβδομάδες».
Ωστόσο, άλλοι αναλυτές παραμένουν βαθιά σκεπτικοί. Ο Ρίτσαρντ Χάας, επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, υποστηρίζει ότι η ιδέα πως οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα μπορούσαν να «ενώσουν τον κόσμο ή με κάποιο τρόπο να προσφέρουν μια ανάπαυλα ή μια αναγκαία διακοπή φαίνεται απλώς μη ρεαλιστική».
Η σκληρή του διαπίστωση είναι ότι «αν εξαρτούσες τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων από την επικράτηση της ειρήνης και της αρμονίας, δεν θα τους διοργάνωνες ποτέ».
Η ίδια η έννοια της «πολιτικής ουδετερότητας» που προβάλλει η ΔΟΕ αμφισβητείται έντονα. Ο Μποϊκόφ είναι κατηγορηματικός: «Ο αθλητισμός είναι πολιτική με άλλα μέσα. Το να πιστεύει κανείς το αντίθετο είναι προφανώς ταχυδακτυλουργίες».
Εσωτερικές εντάσεις
Η πολιτική ένταση δεν περιορίζεται μόνο στο διεθνές επίπεδο, αλλά διαπερνά και το εσωτερικό της Ιταλίας. Η είδηση ότι πράκτορες της αμερικανικής ICE θα συμμετέχουν στα μέτρα ασφαλείας στο Μιλάνο προκάλεσε κύμα οργής, με νωπές τις μνήμες από τη συμπεριφορά ομοσπονδιακών πρακτόρων στις ΗΠΑ.
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζιόρτζια Μελόνι © EPA/GIUSEPPE LAMI
Η ιταλική κυβέρνηση, υπό τον φόβο διαδηλώσεων κατά τη διάρκεια των Αγώνων, αναγκάστηκε να διευκρινίσει εσπευσμένα ότι οι Αμερικανοί πράκτορες δεν θα έχουν καμία εξουσία επιβολής της δημόσιας τάξης.
Αυτή η «εισβολή» της πραγματικότητας στον κόσμο του αθλητισμού δεν είναι νέα. Από τη σφαγή του Μονάχου το 1972 και τα εκατέρωθεν μποϊκοτάζ της δεκαετίας του ’80, μέχρι την τρομοκρατική επίθεση της Βόρειας Κορέας το 1988 και την πρόσφατη αναβολή λόγω πανδημίας, οι Αγώνες ήταν πάντα ευάλωτοι.
Σήμερα, ο αποκλεισμός της Ρωσίας και της Λευκορωσίας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία – με τους αθλητές τους να αγωνίζονται ως «ουδέτεροι» – έρχεται σε αντιδιαστολή με την απόφαση της ΔΟΕ να μην αποκλείσει το Ισραήλ ή τις ΗΠΑ, παρά τη διεθνή κατακραυγή για τη Γάζα και τη Βενεζουέλα. Η ΔΟΕ νίπτει τας χείρας της, δηλώνοντας ότι αυτά τα ζητήματα «εκφεύγουν της αρμοδιότητάς μας».
Η Σίλβια Σάλις, δήμαρχος της Γένοβας και πρώην Ολυμπιονίκης, θέτει το πιο καίριο ερώτημα. Σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι έχουν πλέον «μουδιάσει» απέναντι στις συγκρούσεις, «έχουν νόημα αυτοί οι Ολυμπιακοί Αγώνες;». Η ίδια καλεί για ισχυρότερες πρωτοβουλίες από τις μεγάλες δυνάμεις, τονίζοντας ότι η ειρηνική αποστολή των Αγώνων φαντάζει πιο ασύμβατη από ποτέ.
Νορβηγοί αθλητές στον αγώνα μικτών διπλών μεταξύ Νορβηγίας και Καναδά στο αγώνισμα του κέρλινγκ στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες 2026, στην Κορτίνα της Ιταλίας © EPA/JURE MAKOVEC
Η κλιματική αλλαγή
Πάνω απ’ όλα αυτά, αιωρείται και η υπαρξιακή απειλή της κλιματικής αλλαγής. Με τους παγετώνες να λιώνουν, ο Ντέιβιντ Γκόλντμπλατ προειδοποιεί ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα είναι «εντελώς καταστροφική» για τα χειμερινά αθλήματα.
Σε ένα μέλλον όπου μόνο τέσσερις πόλεις στον κόσμο θα μπορούν να φιλοξενήσουν τη διοργάνωση, οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες μοιάζουν, κατά τον Γκόλντμπλατ, με «κάτι που μοιάζει με ένα είδος επικήδειου πάρτι».
Έτσι, το Μιλάνο και η Κορτίνα δεν υποδέχονται απλώς αθλητές, αλλά μια ανθρωπότητα σε σύγχυση. Οι αγώνες παραμένουν μια προσπάθεια να διατηρηθεί ζωντανό το ιδανικό της ειρήνης, ακόμα κι αν αυτό συμβαίνει μέσα σε ένα περιβάλλον που το υπονομεύει καθημερινά.
