Η ΕΕ σχεδιάζει τη σταδιακή ένταξη της Ουκρανίας

Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να προετοιμάζει το έδαφος για μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο υποδέχεται νέα μέλη, με την Ουκρανία να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής μεταστροφής.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, οι Βρυξέλλες επεξεργάζονται προτάσεις που θα επιτρέψουν στο Κίεβο —αλλά και σε άλλα υποψήφια κράτη— να απολαμβάνουν σταδιακά δικαιώματα μέλους πολύ πριν από την επίσημη ολοκλήρωση της ενταξιακής διαδικασίας.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι το 2030 είναι το πιο ρεαλιστικό ορόσημο για την πλήρη ένταξη της Ουκρανίας, ενώ σε επιμέρους κλάδους ή ένταξη αναμένεται ίσως και από φέτος.

Πηγές των Financial Times ανέφεραν μάλιστα πιο αισιόδοξα σενάρια για το 2027 ως έτος πλήρους ένταξης, αλλά ως συνήθως στην πορεία ανακύπτουν εμπόδια.

Υπενθυμίζεται ότι τις 28 Φεβρουαρίου 2022, λίγο μετά την εισβολή της από τη Ρωσία, η Ουκρανία υπέβαλε αίτηση για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αξίωσε άμεση αποδοχή στο πλαίσιο μιας «νέας ειδικής διαδικασίας», με οκτώ αρχηγούς κρατών – μελών της ΕΕ ζήτησαν επιτάχυνση των διαδικασιών.

Η στρατηγική της «σταδιακής ενσωμάτωσης»

Μια σταδιακή λύση προτείνεται ως η καλύτερη. Επειδή το 2030 φαντάζει μακρινό για μια χώρα σε πόλεμο, η ΕΕ προτείνει τη σταδιακή ένταξη (phasing-in) ώστε η Ουκρανία να νιώθει ήδη ως μέλος σε τομείς όπως η ενέργεια ή οι μεταφορές ήδη από το 2026.

Παραδοσιακά, η ένταξη στην ΕΕ ήταν μια διαδικασία «όλα ή τίποτα». Μια χώρα έπρεπε να υιοθετήσει το σύνολο του κοινοτικού κεκτημένου πριν αποκτήσει πρόσβαση στα πλεονεκτήματα της Ένωσης.

Ωστόσο, η γεωπολιτική πίεση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανάγκασε την ΕΕ να επανεξετάσει αυτό το άκαμπτο μοντέλο.

Το νέο σχέδιο προβλέπει τη σταδιακή πρόσβαση σε συγκεκριμένους τομείς, όπως:

• Η Ενιαία Αγορά: Επιτρέποντας στις ουκρανικές επιχειρήσεις να λειτουργούν εντός της Ευρώπης χωρίς τους περιορισμούς των τρίτων χωρών.
• Η Ενεργειακή Ένωση: Σύνδεση των δικτύων και συμμετοχή σε κοινές πλατφόρμες αγοράς ενέργειας.
• Η Ψηφιακή Πολιτική: Εναρμόνιση των τηλεπικοινωνιών και των ψηφιακών υπηρεσιών.

Αυτή η προσέγγιση λειτουργεί ως ένα ελκυστικό πακέτο για το Κίεβο, προσφέροντας άμεσα οικονομικά οφέλη καθώς η χώρα προχωρά στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

Οι προκλήσεις των μεταρρυθμίσεων

Παρά την πολιτική βούληση, ο δρόμος παραμένει ανηφορικός. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταστήσει σαφές ότι η σταδιακή πρόσβαση δεν σημαίνει «εκπτώσεις» στα κριτήρια. Η Ουκρανία καλείται να επιδείξει απτά αποτελέσματα στην καταπολέμηση της διαφθοράς, την ενίσχυση του κράτους δικαίου και την αποδυνάμωση των ολιγαρχών.

Το Bloomberg επισημαίνει ότι η ΕΕ επιδιώκει να εξισορροπήσει την ανάγκη για ασφάλεια στην ανατολική της πτέρυγα με την προστασία της εσωτερικής της συνοχής. Υπάρχει ο φόβος ότι μια βιαστική ένταξη μιας τόσο μεγάλης και γεωργικά ισχυρής χώρας θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ και την Κοινή Αγροτική Πολιτική.

Το αγκάθι Όρμπαν

Για κάθε ένα από τα 30+ κεφάλαια διαπραγμάτευσης, απαιτείται ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών για να οριστικοποιηθεί μια ένταξη.

Η στρατηγική του Όρμπαν: Ο Ούγγρος πρωθυπουργός χρησιμοποιεί το δικαίωμα του βέτο ως μοχλό πίεσης για να ξεπαγώσει ευρωπαϊκά κονδύλια προς την Ουγγαρία που έχουν κρατηθεί λόγω παραβιάσεων του κράτους δικαίου.

Η ΕΕ εξετάζει τρόπους να περιορίσει τα σημεία όπου απαιτείται ομοφωνία. Μια πρόταση είναι να απαιτείται ομοφωνία μόνο για την έναρξη και την τελική επικύρωση της συνθήκης, ενώ τα ενδιάμεσα τεχνικά στάδια να προχωρούν με ειδική πλειοψηφία.

Το μήνυμα στη Μόσχα

Η κίνηση αυτή στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα στο Κρεμλίνο: η ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας θεωρείται πλέον μη αναστρέψιμη. Με το να δίνει στο Κίεβο «μια θέση στο τραπέζι» (έστω και χωρίς αρχικά δικαίωμα ψήφου σε κρίσιμα ζητήματα), η ΕΕ αγκυροβολεί την Ουκρανία στη Δύση πολύ πιο σταθερά από ό,τι θα έκανε μια απλή οικονομική βοήθεια.

Επιπλέον, η πρόταση για σταδιακή ένταξη λειτουργεί ως απάντηση στην κόπωση που παρατηρείται στα Δυτικά Βαλκάνια, οι χώρες των οποίων βρίσκονται στην «αίθουσα αναμονής» για δεκαετίες. Αν το μοντέλο της Ουκρανίας πετύχει, μπορεί να αποτελέσει το blueprint για τη μελλοντική διεύρυνση της Ένωσης.

Η «σταδιακή ένταξη» προσφέρει στην Ουκρανία μια οδό διαφυγής από τη γεωπολιτική γκρίζα ζώνη, ενώ δίνει στην Ευρώπη τον χρόνο να προσαρμόσει τους δικούς της θεσμούς για να υποδεχθεί τα νέα μέλη.

Το στοίχημα πλέον περνά στο Κίεβο, το οποίο πρέπει να συνεχίσει τον μεταρρυθμιστικό του μαραθώνιο εν μέσω πολέμου, και στις πρωτεύουσες της ΕΕ, που πρέπει να πείσουν τους πολίτες τους ότι μια μεγαλύτερη Ένωση είναι και μια ασφαλέστερη Ένωση.