Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας επανέρχεται δυναμικά στο επίκεντρο της πολιτικής και οικονομικής συζήτησης, με τους ηγέτες να καλούνται να απαντήσουν σε ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη να ανακτήσει το αναπτυξιακό της δυναμικό και να σταθεί ισότιμα απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα;
Δύο διαδοχικές συναντήσεις υψηλού επιπέδου —η Βιομηχανική Σύνοδος στην Αμβέρσα και η άτυπη σύνοδος κορυφής στο ιστορικό κάστρο Alden Biesen— σηματοδοτούν την πρόθεση για επιτάχυνση αποφάσεων. Η ανάγκη για ενίσχυση της ενιαίας κεφαλαιαγοράς, μείωση της κανονιστικής επιβάρυνσης και ενίσχυση της ψηφιακής αυτονομίας, μείωση του ενεργειακού κόστους, συνθέτουν ένα πολύπλοκο, αλλά επείγον, πακέτο μεταρρυθμίσεων.
Ευρωπαϊκή Ένωση: Η ανταγωνιστικότητα σε κρίσιμη καμπή
Το ερώτημα που κυριαρχεί στις Βρυξέλλες είναι εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να ανταποκριθεί στη συγκυρία και να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το χρόνιο πρόβλημα ανταγωνιστικότητας. Οι διήμερες συναντήσεις ξεκινούν με τη Βιομηχανική Σύνοδο στην Αμβέρσα και κορυφώνονται με την άτυπη σύνοδο ηγετών στο κάστρο Alden Biesen, ανατολικά των Βρυξελλών.
Σε συνέντευξή του στο Bloomberg TV, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, υπογράμμισε την ύπαρξη «σαφούς αίσθησης επείγοντος» μεταξύ των Ευρωπαίων αξιωματούχων, τονίζοντας πως «τώρα χρειάζεται να ληφθούν αποφάσεις με ουσιαστικό αντίκτυπο». Η δήλωση αποτυπώνει την αυξανόμενη πίεση για συγκεκριμένες πολιτικές πρωτοβουλίες που θα ενισχύσουν τη θέση της Ευρώπης στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η ανάγκη για ενιαία κεφαλαιαγορά
Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η δημιουργία μιας πραγματικά ενιαίας ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς, ικανής να χρηματοδοτεί αποτελεσματικά τις επιχειρήσεις και την καινοτομία. Όπως επισήμανε ο Κόστα, η Ευρώπη χρειάζεται μια αγορά κεφαλαίων που θα επιτρέπει στις εταιρείες να αντλούν πόρους εντός της Ένωσης, περιορίζοντας την εξάρτηση από εξωευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά κέντρα.
Η έλλειψη ενοποίησης στις αγορές κεφαλαίων θεωρείται διαρθρωτικό εμπόδιο για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και πράσινης μετάβασης. Η ενίσχυση της χρηματοδότησης της καινοτομίας αναγνωρίζεται ως κρίσιμη προϋπόθεση για να μπορέσει η Ευρώπη να διατηρήσει και να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση.
Ψηφιακό ευρώ και αυτονομία πληρωμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για την ανάπτυξη ψηφιακού ευρώ, καθώς εντείνονται οι φωνές που ζητούν περιορισμό της εξάρτησης από αμερικανικούς κολοσσούς πληρωμών όπως η Visa και η Mastercard. Παράλληλα, τίθεται και το ευρύτερο ζήτημα της κυριαρχίας του δολαρίου στο διεθνές σύστημα.
Ο Αντόνιο Κόστα υποστήριξε ότι η ανάπτυξη ευρωπαϊκών ψηφιακών επιλογών θα μπορούσε να αποδυναμώσει αυτούς τους περιορισμούς, τονίζοντας την ανάγκη δημιουργίας «ψηφιακής υποδομής πληρωμών στην Ευρώπη, που θα μας επιτρέπει να πραγματοποιούμε συναλλαγές χωρίς καμία μορφή εξάρτησης». Η ψηφιακή αυτονομία αναδεικνύεται έτσι σε πυλώνα της στρατηγικής ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης θα συζητήσουν επιλογές για την προώθηση της χρήσης του κοινού νομίσματος στην έκδοση και τις συναλλαγές, στο πλαίσιο της προσπάθειας του ευρω-μπλοκ να ενισχύσει τον παγκόσμιο ρόλο του ευρώ και να επιβεβαιώσει την οικονομική ανεξαρτησία της Ευρώπης.
«Θα ήταν χρήσιμο να ανοίξει ξανά ο διάλογος με βασικούς παράγοντες του κλάδου – όπως οι τομείς της ενέργειας, των κρίσιμων πρώτων υλών, των αερομεταφορών και της άμυνας – για την επανεκτίμηση των πρακτικών τιμολόγησης, των πρακτικών καθορισμού τιμών, των πρακτικών δημοσίων συμβάσεων και των προτιμήσεων πληρωμής έναντι της χρήσης του ευρώ», σύμφωνα με έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που προετοιμάστηκε για τη συνάντηση των επικεφαλής οικονομικών της ευρωζώνης, αναφέρει το Bloomberg.
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΕ έχουν επανειλημμένα παροτρύνει την Ευρώπη να μειώσει την εξάρτησή της από το δολάριο επεκτείνοντας τον διεθνή ρόλο του ευρώ, εν μέσω εντεινόμενου ανταγωνισμού με τις ΗΠΑ και την Κίνα, τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της. Περισσότερες συναλλαγές σε ευρώ θεωρούνται επίσης ως ένας τρόπος για τον περιορισμό των επιπτώσεων από τις νομισματικές αναταράξεις.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, δήλωσε το περασμένο φθινόπωρο ότι «η μεγαλύτερη χρήση του ευρώ στην τιμολόγηση συναλλαγών θα μείωνε το κόστος συναλλαγών για τους εξαγωγείς και θα προστάτευε τις τιμές στην ευρωζώνη από την αστάθεια των συναλλαγματικών ισοτιμιών».
Ρυθμιστική υπερφόρτωση και πιέσεις από τις επιχειρήσεις
Στη Σύνοδο της Αμβέρσας συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, οι οποίοι θα βρεθούν αντιμέτωποι με τις ανησυχίες της επιχειρηματικής κοινότητας.
Ο Ματ Κρόκερ της Exxon υπογράμμισε ότι η Ευρώπη οφείλει να επιταχύνει. Όπως ανέφερε, υπάρχουν ώριμα επενδυτικά σχέδια σε Αμβέρσα και Ρότερνταμ που παραμένουν «σε παύση», καθώς οι ρυθμιστικές αρχές δεν παρέχουν την απαιτούμενη στήριξη. Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει την αυξανόμενη δυσαρέσκεια των επιχειρήσεων για τη βραδύτητα και την πολυπλοκότητα του κανονιστικού πλαισίου.
Απαντώντας στις ανησυχίες, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναγνώρισε ότι υπάρχει «υπερβολική επιχρύσωση» (gold-plating) στη νομοθεσία, δηλαδή προσθήκη επιπλέον εθνικών απαιτήσεων πέραν των ευρωπαϊκών κανόνων. Έφερε ως παράδειγμα το παράδοξο ενός φορτηγού που στο Βέλγιο επιτρέπεται να ζυγίζει έως 44 τόνους, αλλά όταν διασχίζει τα σύνορα με τη Γαλλία περιορίζεται στους 40 τόνους.
Η ίδια δεσμεύθηκε να προωθήσει μια πανευρωπαϊκή εταιρική δομή, γνωστή ως «28ο καθεστώς», καθώς και έναν «βαθύ ρυθμιστικό καθαρισμό». Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα που θέτουν οι επιχειρήσεις παραμένει: θα μετατραπούν οι εξαγγελίες σε πράξη;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να ανακτήσει τη δυναμική της και να διασφαλίσει βιώσιμη ανάπτυξη σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον.
Η βιομηχανία σε «κόκκινο συναγερμό»
Οι επικεφαλής της βαριάς βιομηχανίας εντείνουν τις πιέσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, ζητώντας άμεσα μέτρα για την ενίσχυση της φθίνουσας οικονομικής επίδοσης της περιοχής. Η αποκατάσταση της βιομηχανικής ισχύος του μπλοκ έχει αναχθεί σε κορυφαία πολιτική προτεραιότητα, καθώς η οικονομική αντιπαλότητα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα κλιμακώνεται.
Στη σύνοδο της Αμβέρσας, παρουσία των ηγετών της Γαλλίας και της Γερμανίας, καθώς και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας διαμήνυσαν ότι απαιτείται άμεση μετάβαση «από τα σχέδια στα αποτελέσματα». Ο διευθύνων σύμβουλος της BASF, Markus Kamieth, ήταν κατηγορηματικός: «Η εποχή της διάγνωσης έχει τελειώσει. Η Ευρώπη χρειάζεται υλοποίηση, με έναν σαφή στόχο: την επανεκκίνηση της βιομηχανίας».
Η Ilham Kadri, ανώτερη σύμβουλος της βελγικής Syensqo, προειδοποίησε ότι «δεν πρόκειται πλέον για προειδοποιητική ένδειξη, αλλά για κόκκινο συναγερμό», καλώντας τις κυβερνήσεις να δράσουν άμεσα.
Στο επίκεντρο η μείωση του ενεργειακού κόστους
Στο επίκεντρο των αιτημάτων βρίσκεται το ενεργειακό κόστος, το οποίο θεωρείται βασικός ανασταλτικός παράγοντας για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο γενικός διευθυντής της ένωσης χαλυβουργιών Eurofer, Axel Eggert, ζήτησε από τους ηγέτες να δεσμευθούν σε στόχο μείωσης της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα, επισημαίνοντας ότι η ηλεκτρική ενέργεια θα αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά της πράσινης μετάβασης της βιομηχανίας την επόμενη δεκαετία.
Σήμερα, στην προθεσμιακή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας για το επόμενο έτος, οι τιμές διαμορφώνονται πάνω από τα 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα — επίπεδα που, σύμφωνα με τους βιομηχανικούς φορείς, υπονομεύουν τη βιωσιμότητα επενδύσεων χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος.
Ο Eggert υπογράμμισε ότι «η μετάβαση σε χάλυβα χαμηλών εκπομπών άνθρακα θα είναι ιδιαίτερα δαπανηρή» και ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι η μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, πρότεινε μεταρρύθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ρεύματος, ώστε η τιμή του φυσικού αερίου να μην καθορίζει πλέον την τελική τιμή ηλεκτρισμού.
ETS και κόστος άνθρακα: Προκλήσεις για τη βιομηχανία
Για τη χαρτοβιομηχανία, αλλά και άλλους ενεργοβόρους κλάδους, μείζον ζήτημα αποτελεί το κόστος άνθρακα στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο αποτελεί βασικό εργαλείο για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας έως τα μέσα του αιώνα.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Sappi Europe, Marco Eikelenboom, επεσήμανε ότι, αν και τα έσοδα από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών προορίζονται θεωρητικά για τη στήριξη της βαριάς βιομηχανίας στην απανθρακοποίηση, συχνά κατευθύνονται σε άλλους τομείς και τεχνολογίες.
Βραχυπρόθεσμα, πρότεινε το «πάγωμα» του συστήματος δεικτών αποδοτικότητας άνθρακα, που καθορίζει τον αριθμό των δωρεάν δικαιωμάτων που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις και επιβραβεύει τους πιο «καθαρούς» παραγωγούς. Οι δείκτες αυτοί αναμένεται να αναθεωρηθούν από την Επιτροπή τον Απρίλιο. «Δεν πρέπει να οδηγηθούμε σε ένα σύστημα που ενέχει τον κίνδυνο ακόμη υψηλότερου ενεργειακού κόστους», προειδοποίησε.
Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι επόμενες κινήσεις
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αναγνώρισε τις προκλήσεις και υποστήριξε ότι τα σχέδια ενίσχυσης των διασυνοριακών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας θα διευκολύνουν τη ροή ενέργειας μεταξύ κρατών-μελών, συμβάλλοντας στη μείωση των τιμών.
Παράλληλα, δεσμεύθηκε να θέσει το ζήτημα του ETS στη συνάντηση των ηγετών, καλώντας τα κράτη-μέλη να κατευθύνουν μεγαλύτερο μέρος των εσόδων από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων εκπομπών πίσω στη βιομηχανία, ώστε να υποστηριχθεί η διαδικασία απανθρακοποίησης.
Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται για μεταρρύθμιση του συστήματος εμπορίας ρύπων και αναθεώρηση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, το διακύβευμα είναι υψηλό: η διατήρηση της βιομηχανικής βάσης και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον. Οι επόμενες αποφάσεις θα κρίνουν εάν οι εξαγγελίες θα μετατραπούν σε ουσιαστικές παρεμβάσεις με μετρήσιμο οικονομικό αντίκτυπο.
Η Ευρώπη, πάντως, συνεχίζει να βαδίζει χωρίς πυξίδα σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχείς ρυθμούς. Ενδεικτικό της δύσκολης συγκυρίας την οποία διανύει η Ευρώπη, αποτελεί η λεγόμενη κίνηση της «ομάδας των 6». Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Πολωνία, Ολλανδία και Γερμανία εμφανίζονται έτοιμες να συγκροτήσουν έναν συνασπισμό των έξι μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ, ο οποίος θα αποφασίζει για κομβικά ζητήματα στο μέλλον (π.χ. διασφάλιση κρίσιμων πρώτων υλών, ενιαία κεφαλαιαγορά, ευρωπαϊκά ψηφιακά συστήματα πληρωμών, άμυνα), χωρίς να απαιτείται η παραδοσιακή ομοφωνία του μπλοκ των 27, η οποία εξελίσσεται ολοένα και περισσότερο σε τροχοπέδη για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων.
Σε πρόσφατη ομιλία του ο Μάριο Ντράγκι στο Πανεπιστήμιο του Λουβέν στο Βέλγιο επανέλαβε ότι η «παλιά» Ενωμένη Ευρώπη δεν ανταποκρίνεται πλέον στο νέο περιβάλλον και θεωρείται από αναλυτές ότι η αναδιάρθρωση της ΕΕ σε νέες δομές είναι πλέον μια πραγματικότητα.
Το ερώτημα βέβαια είναι προς τα που θα προχωρήσει αυτή η αναδιάρθρωση, με δεδομένο ότι η νέα κατάσταση που διαμορφώνεται στην εποχή Τραμπ δημιουργεί πολύπλοκες προκλήσεις, θέτωντας διλήμματα και στην Αθήνα.
