Η γεωπολιτική ένταση γύρω από τη Γροιλανδία μετατρέπεται σε κρίσιμο πολιτικό καταλύτη για τη Δανία, καθώς η πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν αποφάσισε να αξιοποιήσει τη συγκυρία προκηρύσσοντας πρόωρες εκλογές στις 24 Μαρτίου.
Η αναζωπύρωση των διπλωματικών τριβών με τις ΗΠΑ και τον Ντόναλντ Τραμπ έχει ενισχύσει το προφίλ της ως σταθερής ηγέτιδας σε περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας, αναφέρουν αναλυτές στο Bloomberg. Οπότε ποντάρει στην ενισχυμένη δημοτικότητα που έχει κερδίσει από την ανυποχώρηση στάση της απέναντι στις πιέσεις των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία.
Την ίδια στιγμή, η εσωτερική φθορά από ζητήματα κόστους ζωής και αμφιλεγόμενες πολιτικές επιλογές φαίνεται να υποχωρεί. Το ερώτημα στις πρόωρες εκλογές είναι πώς διαμορφώνονται οι πολιτικοί συσχετισμοί.
Δανία: Από την εσωτερική φθορά στη γεωπολιτική συσπείρωση
Η Φρεντέρικσεν πέρασε τους τελευταίους μήνες συσπειρώνοντας τους Ευρωπαίους ηγέτες κατά του ανανεωμένου ενδιαφέροντος του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την προσάρτηση του στρατηγικής σημασίας νησιού της Αρκτικής, που αποτελεί αυτόνομο έδαφος του βασιλείου της Δανίας.
Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, αυτή η κινητοποίηση τόνωσε τη δημοτικότητά της, μετά τη δυσαρέσκεια της κοινής γνώσης για το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης και τα προβλήματα στις υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας. Η κρίση της Γροιλανδίας έχει αναβαθμίσει περαιτέρω το προφίλ της Φρεντέρικσεν στη διεθνή σκηνή, όπου κέρδισε την προσοχή για την ταχεία αντίδρασή της στην αντιμετώπιση της πανδημίας στη Δανία και για την οικοδόμηση ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Οι εκλογές της 24ης Μαρτίου θα δείξουν αν οι Δανοί ψηφοφόροι θα ανταμείψουν το διεθνές ηγετικό προφίλ της Φρεντέρικσεν και την υπεράσπιση της κυριαρχίας της Δανίας ή θα τιμωρήσουν την κυβέρνησή της για έλλειψη προσοχής, όπως λένε επικριτές, στα εσωτερικά προβλήματα της χώρας.
Για την πρωθυπουργό της Δανία, Μέτε Φρέντερικσεν, η αναζωπύρωση της συζήτησης περί αμερικανικής απόκτησης της Γροιλανδίας από τον Ντόναλντ Τραμπ αποδείχθηκε μια κρίση με απρόσμενα πολιτικά οφέλη.
Λίγους μήνες νωρίτερα, η δεύτερη θητεία της Φρεντέρικσεν δοκιμαζόταν από εσωτερικές αντιδράσεις. Η αύξηση του κόστους ζωής και η απόφαση της κυβέρνησης να καταργήσει δημόσια αργία είχαν πλήξει τη δημοτικότητά της, η οποία τον Δεκέμβριο είχε υποχωρήσει σε χαμηλά επίπεδα.
Τους μήνας που ακολούθησαν το πολιτικό σκηνικό άλλαξε. Η αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον μετέφερε το επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης από την κοινωνική δυσαρέσκεια στην εξωτερική πολιτική και την ηγεσία — πεδία στα οποία η Φρεντέρικσεν εμφανίζεται ισχυρή.
Η «σιδηρά κυρία» της Δανίας και το πολιτικό προφίλ της
Η 48χρονη ηγέτιδα των Σοσιαλδημοκρατών συχνά αποκαλείται «σιδηρά κυρία» της Δανίας, σε μια αριστερή εκδοχή της Μάργκαρετ Θάτσερ. Από την είσοδό της στο κοινοβούλιο το 2001, σε ηλικία μόλις 23 ετών, είχε αποκτήσει τη φήμη πολιτικού με άμεσο και αδιαπραγμάτευτο ύφος.
Η εικόνα αυτή ενισχύθηκε το 2014, όταν, ως νεοδιορισθείσα υπουργός Δικαιοσύνης, υποβάθμισε άμεσα τον ανώτατο δημόσιο λειτουργό του υπουργείου, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις εντός της διοίκησης.
Η διαμάχη για τη Γροιλανδία την έχει φέρει σε πλεονεκτική θέση. Καθώς το ζήτημα παραμένει ανοιχτό, οι ψηφοφόροι δείχνουν να αναζητούν ηγεσία ικανή να διαχειριστεί ένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον — στοιχείο που, σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, λειτουργεί υπέρ της.
Γροιλανδία, Τραμπ και διπλωματική στρατηγική της Δανίας
Η κρίση δεν είναι πρωτόγνωρη. Το 2019, όταν ο Τραμπ είχε εκφράσει για πρώτη φορά ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία, η Μέτε Φρέντερικσεν είχε χαρακτηρίσει την ιδέα «παράλογη», με τον τότε πρόεδρο να ακυρώνει προγραμματισμένη επίσκεψη στη Δανία.
Στη νεότερη φάση της έντασης, η Δανία υιοθέτησε αρχικά μια διακριτική προσέγγιση -τη λεγόμενη «hygge diplomacy», από τη δανέζικη προσέγγιση της οικειότητας, με την ένοια της στρατηγικής «ήπιας ισχύος»- προτού περάσει σε πιο σαφή χάραξη «κόκκινων γραμμών» και συσπείρωση ευρωπαϊκής στήριξης. Κοινή δήλωση Ευρωπαίων ηγετών υπέρ του σεβασμού των συνόρων της Γροιλανδίας εκλήφθηκε στο εσωτερικό ως διπλωματική επιτυχία.
Η Φρεντέρικσεν έχει προειδοποιήσει δημοσίως ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν δικαίωμα προσάρτησης της Γροιλανδίας, υιοθετώντας αυστηρό τόνο και συμβολισμούς που υπογραμμίζουν τη σοβαρότητα της κατάστασης.
«Η Μέτε Φρέντερικσεν είναι στην καλύτερη της φάση όταν η χώρα βρίσκεται στις μεγαλύτερες κρίσεις της — είναι ουσιαστικά η βασίλισσα των κρίσεων», δήλωσε στο Bloomberg ο Χανς Ένγκελ, πολιτικός σχολιαστής και πρώην υπουργός του Συντηρητικού κόμματος της αντιπολίτευσης. «Ακμάζει μέσα σε αυτές και αντλεί ενέργεια από καταστάσεις που φαίνονται ζοφερές και περίπλοκες».
Διαδηλώσεις στην Κοπενγχάγη, με σημαίες της Γροιλανδίας © Emil Nicolai Helms/EPA
Το φαινόμενο «rally around the flag» στη Δανία
Η άνοδος της δημοτικότητας της κυβέρνησης εντάσσεται στο λεγόμενο φαινόμενο «rally around the flag», όπου οι πολίτες συσπειρώνονται γύρω από την ηγεσία σε περιόδους εθνικής πίεσης τηλιγμένοι με τη σημαία της χώρας τους. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν τους Σοσιαλδημοκράτες να συγκεντρώνουν έως και 23%, από 18% τον Δεκέμβριο, προσθέτουν αναλυτές στο Bloomberg.
Παρόμοια ώθηση έχουν καταγράψει ηγέτες σε χώρες όπως ο Καναδάς, η Αυστραλία και η Βραζιλία όταν βρέθηκαν αντιμέτωποι με πολιτικές ή εμπορικές πιέσεις από την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, το πολιτικό κεφάλαιο δεν είναι ανεξάντλητο. Η θητεία της Φρεντέρικσεν έχει σημαδευτεί από αμφιλεγόμενες αποφάσεις, όπως η θανάτωση 17 εκατομμυρίων μινκ κατά την πανδημία και η κατάργηση αργίας για ενίσχυση των αμυντικών δαπανών. Επιπλέον, η απώλεια του ελέγχου της Κοπεγχάγης από τους Σοσιαλδημοκράτες πέρυσι υπενθύμισε τη φθορά σε αστικά εκλογικά ακροατήρια.
Το εκλογικό στοίχημα για τη Δανία
Η κυβέρνηση έχει ήδη επιταχύνει μέτρα ελάφρυνσης για τις τιμές τροφίμων, έχει σκληρύνει περαιτέρω τη στάση της στο μεταναστευτικό και έχει παρουσιάσει σχέδια μεταρρύθμισης της εκπαίδευσης — κινήσεις που ερμηνεύονται ως προετοιμασία για πιθανή πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.
Ωστόσο, το timing παραμένει κρίσιμο. Οι πρόωρες εκλογές ενδέχεται να εκληφθούν ως πολιτική εκμετάλλευση εθνικής κρίσης, αφού μια καθυστερημένη προσφυγή θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλεια ελέγχου της πολιτικής ατζέντας. Επιπλέον, η προεκλογική περίοδος ενδέχεται να επαναφέρει στο προσκήνιο τα εσωτερικά ζητήματα που είχαν πλήξει τη δημοτικότητα της κυβέρνησης.
Παρά τις αβεβαιότητες, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και με εκλογικές απώλειες, είναι δύσκολο να διαμορφωθεί σενάριο στο οποίο η Φρεντέρικσεν δεν θα παραμείνει πρωθυπουργός της Δανίας.
Το αν θα μετατρέψει την κρίση σε εκλογική νίκη θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της γεωπολιτικής έντασης και από το κατά πόσο οι ψηφοφόροι θα συνεχίσουν να προτάσσουν τη σταθερότητα έναντι της εσωτερικής δυσαρέσκειας.
