Καθώς η Ρωσία συνεχίζει τον τετραετή πόλεμο στην Ουκρανία και αναζητεί διεθνείς συμμαχίες μάχεται, η Μόσχα στρέφεται σε εναλλακτικές στρατηγικές, ακόμα και στον Θεό, για να ενισχύσει την παγκόσμια επιρροή της.
Αυτή είναι, ίσως, η πιο σημαντική επέκταση στην ιστορία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας: να μετατραπεί σε ένα νέο ισχυρό διπλωματικό εργαλείο για το Κρεμλίνο.
Με περιορισμένους οικονομικούς πόρους σε σχέση με γεωπολιτικούς αντιπάλους όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ, η Μόσχα δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει υποδομές που χρειάζονται οι φτωχές χώρες σε περιοχές όπως η Αφρική. Η σχετικά μικρή -και υπό κυρώσεις- οικονομία της προσφέρει περιορισμένες δυνατότητες εμπορίου.
Αντί για οικονομικά κίνητρα, η Ρωσία αξιοποιεί ένα θεσμό που έχει συνδεθεί με την πολιτική για περισσότερα από 1.000 χρόνια — την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, αναφέρουν αναλυτές στο Bloomberg.
Κάτι που κάνουν κι άλλες χώρες του λεγόμενου «τόξου της Ορθόδοξης Εκκλησίας», οι οποίες διεκδικούν ρόλο σε σφαίρες συμμαχιών και επιρροής ανά περιοχή στην σκακιέρα του γεωπολιτικού ανταγωνισμού και ορισμένες φορές παρατηρείται να προκύπτουν αντικρουόμενα συμφέροντα μέσα στους ίδιους θρησκευτικούς κόλπους.
Από την πλευρά της η Ρωσία, σε συνδυασμό με προσπάθειες ανοίγματος πολιτιστικών και γλωσσικών κέντρων σε αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς και με χιλιάδες υποτροφίες σε ρωσικά πανεπιστήμια, η στρατηγική της Μόσχας στοχεύει στην επιρροή μιας ηπείρου με τον νεότερο πληθυσμό στον κόσμο και 54 ψήφους στον ΟΗΕ, αναφέρουν οι ίδιοι αναλυτές μιλώντας στο Bloomberg.
Η επέκταση της Ρωσίας στην Αφρική
Από τα τέλη του 2021, μετά από διαμάχη με την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία για την αναγνώριση του ουκρανικού παραρτήματος, η Ρωσική Εκκλησία έχει επεκταθεί ραγδαία στην Αφρική.
Η παρουσία της εκτείνεται πλέον σε τουλάχιστον 34 χώρες, με εκατοντάδες νέους χώρους λατρείας. Ιερείς και πιστοί μετακινήθηκαν από ελληνικές εκκλησίες που λειτουργούσαν για δεκαετίες, σε μια κίνηση που οι κληρικοί της Ελληνικής Ορθοδοξίας χαρακτηρίζουν «εισβολή».
Ο στόχος δεν είναι απολιτικός. Οι ηγέτες της εκκλησίας υποστηρίζουν δημόσια ότι συνεργάζονται στενά με το ρωσικό κράτος και τα επιχειρήματά τους αντικατοπτρίζουν τις θέσεις του Προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν: προώθηση συντηρητικών οικογενειακών αξιών, κριτική στη «δυτική παρακμή» και αφήγηση ότι η Αφρική — και οι εκκλησίες της — συνεχίζουν να υποφέρουν στα χέρια πρώην αποικιοκρατών.
Ωστόσο, η ρωσική στρατηγική στην Αφρική δεν περιορίζεται στην προώθηση θρησκευτικών αξιών. Αναφορές από Σενεγάλη, Κένυα και Νότια Αφρική δείχνουν ότι η Ρωσία στρατολογεί έναν αυξανόμενο αριθμό Αφρικανών για στρατιωτική θητεία, συχνά με εξαπάτηση.
Μια ειδική οικονομική ζώνη παραγωγής drones μεταφέρει νεαρές γυναίκες από την Αφρική για την κατασκευή οπλικών συστημάτων, αφού αρχικά διαφημίζονταν ως θέσεις εργασίας στον τομέα της φιλοξενίας ή της εκπαίδευσης, σύμφωνα με το Bloomberg.
Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει να στοιχίζει χιλιάδες νέες ζωές Ρώσων στρατιωτών, αυξάνεται η υποψία ότι ο πραγματικός στόχος της ρωσικής «ήπιας ισχύος» στην Αφρική είναι η ενίσχυση της στρατιωτικής και βιομηχανικής ικανότητας της Ρωσίας. Η στρατηγική φαίνεται να συνδυάζει πολιτιστική και θρησκευτική επιρροή με πρακτικές ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό για στρατό και εργοστάσια.
Νέες συνομιλίες Ρωσίας-Ουκρανίας-ΗΠΑ στη Γενεύη
Την ίδια ώρα στη Γενεύη, Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματευτές, υπό την εποπτεία αμερικανικής αντιπροσωπείας, ξεκίνησαν νέες συνομιλίες για να τερματίσουν τον τετραετή πόλεμο. Οι συνομιλίες βασίζονται σε αμερικανικό σχέδιο και επικεντρώνονται στο Ντονμπάς, με τη Μόσχα να απαιτεί την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από περιοχές που ελέγχει, ενώ το Κίεβο αρνείται.
Οι διαπραγματεύσεις περιλαμβάνουν το ενδεχόμενο εδαφικών παραχωρήσεων από το Κίεβο με αντάλλαγμα δυτικές εγγυήσεις ασφάλειας. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ασκήσει πίεση για μια διπλωματική λύση, τονίζοντας ότι η Ουκρανία πρέπει να καθίσει στο τραπέζι των συνομιλιών «και μάλιστα γρήγορα».
Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική της Ρωσίας δείχνει μια αλληλεπίδραση μεταξύ θρησκευτικής διπλωματίας, πολιτιστικής επιρροής και στρατιωτικών στόχων, καθώς συνεχίζονται τα παζάρια για την Ουκρανία.
Με περιορισμένα οικονομικά εργαλεία και αυξανόμενες ανάγκες σε στρατιωτικό προσωπικό, η Μόσχα χρησιμοποιεί κάθε διαθέσιμη πίστα διεθνούς επιρροής, από τις εκκλησίες και πανεπιστημιακές υποτροφίες στην Αφρική έως το στρατιωτικό πεδίο στην Ουκρανία, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη διεθνή της θέση και να αντλήσει ανθρώπινο δυναμικό για τη στρατιωτική και βιομηχανική της μηχανή.
