Καθώς οι ΗΠΑ πλησιάζουν σε ένα ενδεχόμενο στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, ένας παράγοντας που συχνά παραβλέπεται αποκτά καθοριστική σημασία: το Ραμαζάνι, ο ιερότερος μήνας του ισλαμικού ημερολογίου.
Η χρονική συγκυρία μιας στρατιωτικής ενέργειας εν μέσω θρησκευτικής περισυλλογής και συλλογικής ταυτότητας θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τα αισθήματα αλληλεγγύης στον μουσουλμανικό κόσμο, να ενεργοποιήσει τα περιφερειακά δίκτυα της Τεχεράνης και να περιπλέξει τους αμερικανικούς στρατιωτικούς σχεδιασμούς.
Παρά το γεγονός ότι ιστορικά οι συγκρούσεις δεν «πάγωσαν» λόγω Ραμαζανιού, η πολιτική και συμβολική του βαρύτητα παραμένει ισχυρή. Σε ένα ήδη τεταμένο περιβάλλον, η θρησκευτική περίοδος ενδέχεται να μετατραπεί σε γεωπολιτικό καταλύτη με απρόβλεπτες συνέπειες.
Ραμαζάνι και Ιράν: Θρησκευτική περίοδος με γεωπολιτικό βάρος
Όπως εξηγούν αναλυτές στο Politico, το Ραμαζάνι, που ξεκίνησε αυτή την εβδομάδα και διαρκεί έως τα μέσα Μαρτίου, αναδιαμορφώνει την καθημερινότητα σχεδόν του ενός τετάρτου της ανθρωπότητας. Οι ώρες εργασίας προσαρμόζονται, τα τεμένη γεμίζουν και ο δημόσιος βίος συγχρονίζεται γύρω από τη νηστεία και το ιφτάρ.
Μια επίθεση κατά του Ιράν σε αυτή την περίοδο θα μπορούσε να ενισχύσει τις εντάσεις σε ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο. Παρά τις τεταμένες σχέσεις της Τεχεράνης με πολλές αραβικές πρωτεύουσες, το θρησκευτικό πλαίσιο ενδέχεται να λειτουργήσει συσπειρωτικά, κινητοποιώντας συμμάχους και ένοπλες οργανώσεις που πρόσκεινται στο Ιράν και ενισχύοντας το αφήγημα περί εξωτερικής επίθεσης εναντίον ενός μουσουλμανικού κράτους.
Ιστορικά προηγούμενα: Όταν οι συγκρούσεις δεν πάγωσαν στο Ραμαζάνι
Παρά τον ιερό χαρακτήρα του μήνα, η ιστορία δείχνει ότι δεν αποτέλεσε αποτρεπτικό παράγοντα για πολεμικές επιχειρήσεις. Ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ το 1973 εκτυλίχθηκε κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού, όταν η Αίγυπτος και η Συρία επιτέθηκαν στο Ισραήλ. Στη δεκαετία του 1980, σημαντικές επιχειρήσεις στον πόλεμο Ιράν–Ιράκ πραγματοποιήθηκαν επίσης εντός της ιερής περιόδου.
Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, οι ΗΠΑ συνέχισαν τους βομβαρδισμούς στο Αφγανιστάν το 2001, παρά τις εκκλήσεις ηγετών όπως ο Περβέζ Μουσάραφ να αποφευχθούν στρατιωτικές ενέργειες. Ο τότε υπουργός Άμυνας Ντόναλντ Ράμσφελντ είχε δηλώσει ότι «η ιστορία των πολέμων δείχνει πως συνεχίζονται χρόνο με τον χρόνο κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού».
Τα παραδείγματα αυτά υπογραμμίζουν ότι η στρατιωτική λογική συχνά υπερισχύει των θρησκευτικών συμβολισμών, σημειώνουν αναλυτές στο Politico. Ωστόσο, η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη διασύνδεση κοινωνιών και ταχύτερη διάχυση πολιτικών μηνυμάτων, γεγονός που αυξάνει το επικοινωνιακό και διπλωματικό κόστος.
Η αμερικανική πολιτική, το Ιράν και ο συμβολισμός του Ραμαζανιού
Διαδοχικοί Αμερικανοί πρόεδροι αναγνώρισαν τη σημασία του Ραμαζανιού, τουλάχιστον σε επίπεδο εσωτερικής πολιτικής. Από τη δεκαετία του 1990 καθιερώθηκαν τα ετήσια ιφτάρ στον Λευκό Οίκο. Ο Μπαράκ Ομπάμα το 2014 αναφέρθηκε εν συντομία στην ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα, ενώ το 2024 η ένταση γύρω από τον πόλεμο οδήγησε σε μποϊκοτάζ του ιφτάρ του Τζο Μπάιντεν από σημαντικούς μουσουλμάνους ηγέτες στις ΗΠΑ.
Υπό τον Ντόναλντ Τραμπ , το ιφτάρ του 2025 είχε έντονη διεθνή παρουσία, με καλεσμένους όπως η Σαουδάραβας πρέσβης πριγκίπισσα Ρίμα μπιντ Μπάνταρ, ενώ η εστίαση στη μουσουλμανική αμερικανική κοινότητα ήταν περιορισμένη. Η επιλογή αυτή αντανακλά μια περισσότερο γεωπολιτική παρά εσωτερική προσέγγιση.
Ιράν, Κίνα και ο ανταγωνισμός για επιρροή στον μουσουλμανικό κόσμο
Η Ουάσιγκτον κινδυνεύει να υποτιμήσει τη διπλωματική δυναμική του Ραμαζανιού, αφήνοντας περιθώριο σε ανταγωνιστές όπως η Κίνα να ενισχύσουν την επιρροή τους. Το Πεκίνο έχει επενδύσει σε στοχευμένη διπλωματία με μουσουλμανικές χώρες, παρά τις διεθνείς επικρίσεις για τη μεταχείριση των Ουιγούρων στη Σιντζιάνγκ.
Ιδιαίτερα ενδεικτική ήταν η μεσολάβηση της Κίνας για την επαναπροσέγγιση Σαουδικής Αραβίας–Ιράν το 2023. Οι επαφές κορυφώθηκαν κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού στο Πεκίνο, με ανταλλαγές ευχών και συναντήσεις που αξιοποίησαν τον συμβολισμό της περιόδου.
Παράλληλα, ο Τραμπ συγκάλεσε το νέο «Συμβούλιο Ειρήνης» στις 19 Φεβρουαρίου, στην έναρξη του Ραμαζανιού, με συμμετοχές από ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ιορδανία και Τουρκία. Ωστόσο, η απουσία αρκετών αρχηγών κρατών αποδόθηκε εν μέρει στη χρονική σύμπτωση με την έναρξη της νηστείας.
Η πιθανότητα στρατιωτικής κλιμάκωσης με το Ιράν εν μέσω Ραμαζανιού δεν αποτελεί απλώς ζήτημα στρατιωτικής σκοπιμότητας, αλλά και πολιτικού συμβολισμού. Αν και η ιστορία δείχνει ότι οι επιχειρήσεις δεν αναστέλλονται λόγω της θρησκευτικής περιόδου, το σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον είναι πιο ευαίσθητο, πιο διασυνδεδεμένο και πιο επιρρεπές σε αφηγήματα ταυτότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ραμαζάνι ενδέχεται να διαμορφώσει όχι μόνο το χρονοδιάγραμμα μιας ενδεχόμενης σύγκρουσης, αλλά και το εύρος των διεθνών της συνεπειών.
