Ο θάνατος του διαβόητου βαρόνου ναρκωτικών Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού ως Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες ή «Ελ Μέντσο», δεν σηματοδοτεί αυτομάτως την αποδόμηση της εγκληματικής αυτοκρατορίας που οικοδόμησε. Αντίθετα, όλα δείχνουν πως το Jalisco New Generation Cartel (CJNG) εισέρχεται σε μια περίοδο αβεβαιότητας, η οποία ενδέχεται να αποδειχθεί ακόμη πιο επικίνδυνη για το Μεξικό.
Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών έχει δείξει ότι τα μεγάλα καρτέλ σπάνια εξαφανίζονται με την εξουδετέρωση του ηγέτη τους. Συχνότερα μετασχηματίζονται, αναδιατάσσονται ή διασπώνται, προκαλώντας νέα κύματα βίας. Το CJNG, που μέσα σε λίγα χρόνια εξελίχθηκε σε έναν από τους ισχυρότερους και πιο επιθετικούς εγκληματικούς οργανισμούς της χώρας, διαθέτει την υποδομή και τους οικονομικούς πόρους για να αντέξει το σοκ.
Στρατιωτική επιχείρηση και κύμα βίας στη Χαλίσκο
Η επιχείρηση του μεξικανικού στρατού στην πολιτεία Jalisco πυροδότησε σκηνές που θύμισαν ένοπλη σύγκρουση χαμηλής έντασης. Σχολεία ανέστειλαν τη λειτουργία τους, πτήσεις ακυρώθηκαν, βασικοί οδικοί άξονες αποκλείστηκαν, ενώ πρατήρια καυσίμων και οχήματα παραδόθηκαν στις φλόγες.
Ένοπλες ομάδες που αποδίδονται στο CJNG προχώρησαν σε συντονισμένες επιθέσεις, σε μια σαφή επίδειξη ισχύος και αντιποίνων. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: παρά τον θάνατο του ιστορικού του ηγέτη, το καρτέλ διατηρεί επιχειρησιακή συνοχή, δίκτυο ενόπλων και δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης.
Το σκηνικό αυτό επιβεβαιώνει ότι η οργάνωση δεν ήταν ένα προσωποκεντρικό μόρφωμα που κατέρρεε με την απώλεια του αρχηγού της, αλλά μια πολυεπίπεδη δομή με σαφή ιεραρχία και καταμερισμό ρόλων.
Η «La Jefa»: Το οικονομικό μυαλό πίσω από την αυτοκρατορία
Στο επίκεντρο των σεναρίων διαδοχής βρίσκεται η Ροζαλίντα Γκονζάλες Βαλένσια, γνωστή ως «La Jefa». Η 63χρονη χήρα –ή κατά άλλες πηγές πρώην σύζυγος– του Μέντσο δεν θεωρείται απλώς μια φιγούρα στο περιθώριο της εξουσίας.
Οι αμερικανικές και μεξικανικές Αρχές την περιγράφουν ως βασικό πυλώνα της οικονομικής δομής του CJNG. Κατηγορήθηκε ότι διαχειριζόταν ένα εκτεταμένο πλέγμα επιχειρήσεων – από εστιατόρια και ξενοδοχεία έως εταιρείες ποτών και ινστιτούτα αισθητικής – που λειτουργούσαν ως βιτρίνες για το ξέπλυμα εσόδων από τη διακίνηση ναρκωτικών.
Συνελήφθη το 2018 και εκ νέου το 2021, καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση και αποφυλακίστηκε πρόωρα λόγω καλής συμπεριφοράς. Έκτοτε, η τοποθεσία της παραμένει ασαφής.
Σε έναν βαθιά ανδροκρατούμενο εγκληματικό κόσμο, η ανάδειξη γυναίκας στην κορυφή ενός από τα ισχυρότερα καρτέλ θεωρείται απίθανη, αλλά όχι αδύνατη. Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι πιο «ομαλές» μεταβιβάσεις εξουσίας στα καρτέλ συχνά πραγματοποιούνται εντός οικογένειας, καθώς διασφαλίζουν συνέχεια και περιορίζουν τις εσωτερικές συγκρούσεις.
Η οικογενειακή δυναστεία και το δίκτυο Los Cuinis
Η επιρροή της Ροζαλίντα δεν περιορίζεται στον ρόλο της ως συζύγου. Προέρχεται από οικογένεια που είχε ήδη εμπλοκή στο οργανωμένο έγκλημα μέσω του καρτέλ Milenio τη δεκαετία του 1990. Από καλλιεργητές αβοκάντο, μέλη της οικογένειας φέρονται να στράφηκαν αρχικά στη διακίνηση μαριχουάνας και στη συνέχεια στη δημιουργία δικτύου ξεπλύματος χρήματος γνωστού ως Los Cuinis.
Σύμφωνα με τις αμερικανικές Αρχές, το δίκτυο αυτό αποτέλεσε τον οικονομικό μηχανισμό που επέτρεψε τη γρήγορη άνοδο του CJNG. Μέσω εταιρειών-βιτρίνα και επενδύσεων σε πολλαπλούς τομείς της οικονομίας, δημιουργήθηκε μια «επιχειρηματική» ομπρέλα που προσέφερε σταθερή ροή κεφαλαίων και διεθνείς διασυνδέσεις.
Τα παιδιά του ζευγαριού βρέθηκαν επίσης στο στόχαστρο της Δικαιοσύνης. Ο Ρούμπερν Οσεγκέρα Γκονζάλες («Menchito»), που θεωρούνταν δεύτερος στην ιεραρχία, εκδόθηκε στις ΗΠΑ και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη με επιβολή προστίμου δισεκατομμυρίων δολαρίων για διακίνηση τεράστιων ποσοτήτων κοκαΐνης και μεθαμφεταμίνης. Η Τζέσικα Οσεγκέρα Γκονζάλες («La Negra») εξέτισε ποινή στις ΗΠΑ για παραβίαση κυρώσεων, ενώ η Λάισα έχει επιλέξει χαμηλό προφίλ.
Παρά τις διώξεις, η «οικογενειακή εταιρεία» που οικοδομήθηκε γύρω από τον Μέντσο παραμένει σύμβολο ισχύος και συνοχής.
Το πιο βίαιο καρτέλ του Μεξικού
Υπό την ηγεσία του Μέντσο, το CJNG απέκτησε φήμη για την ακραία βία και την επιχειρησιακή του τόλμη. Το 2015, ένοπλοι του καρτέλ κατέρριψαν στρατιωτικό ελικόπτερο με ρουκέτα, σκοτώνοντας μέλη των δυνάμεων ασφαλείας – ένα πρωτοφανές πλήγμα για το μεξικανικό κράτος.
Το καρτέλ έχει κατηγορηθεί για επιθέσεις με drones, ενέδρες κατά αστυνομικών και στρατιωτικών μονάδων, καθώς και για αιματηρές συγκρούσεις με αντίπαλες οργανώσεις σε πολλές πολιτείες της χώρας.
Παράλληλα, επέκτεινε τις διαδρομές διακίνησης ναρκωτικών σε πέντε ηπείρους. Η μεθαμφεταμίνη και η φεντανύλη αποτέλεσαν βασικούς πυλώνες εσόδων, με κύρια αγορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η κοκαΐνη παρέμεινε στρατηγικό προϊόν. Η γεωγραφική διασπορά και η διαφοροποίηση δραστηριοτήτων ενίσχυσαν την ανθεκτικότητα της οργάνωσης.
Οι πιθανοί διάδοχοι και ο κίνδυνος εσωτερικής σύγκρουσης
Η δομή του CJNG ήταν αυστηρά πυραμιδική, με τον Μέντσο να ασκεί συγκεντρωτικό έλεγχο. Η απουσία του δημιουργεί κενό εξουσίας που μπορεί να καλυφθεί είτε μέσω εσωτερικής συμφωνίας είτε μέσω αιματηρής αναμέτρησης.
Ως πιθανός διάδοχος αναφέρεται ο θετός γιος του Μέντσο, Χουάν Κάρλος Βαλένσια Γκονζάλες. Στη λίστα των ονομάτων περιλαμβάνονται επίσης ο Αούντιας Φλόρες Σίλβα και ο Γκονζάλο Μεντόζα Γκαϊτάν, πρόσωπα με ισχυρή επιρροή σε στρατηγικές περιοχές και λιμάνια. Ο Ρικάρντο Ρουίζ Βελάσκο, επικεφαλής ένοπλης ελίτ ομάδας, συγκαταλέγεται επίσης μεταξύ των πιθανών διεκδικητών.
Η ιστορία των μεξικανικών καρτέλ δείχνει ότι η απουσία ενιαίας και αδιαμφισβήτητης ηγεσίας συχνά οδηγεί σε διασπάσεις, δημιουργία νέων φατριών και κλιμάκωση της βίας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι συγκρούσεις δεν περιορίζονται στο εσωτερικό της οργάνωσης, αλλά επεκτείνονται σε αντιπαραθέσεις με ανταγωνιστικά καρτέλ και με τις κρατικές δυνάμεις.
Παρά τον θάνατο του Μέντσο, το CJNG παραμένει ένας οργανισμός με ισχυρά οικονομικά αποθέματα, διεθνές δίκτυο και σημαντική ένοπλη ισχύ. Η επιρροή της οικογένειας, είτε μέσω άμεσης ηγεσίας είτε μέσω παρασκηνιακού ελέγχου, εξακολουθεί να βαραίνει.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα αναλάβει την κορυφή της πυραμίδας, αλλά αν η μετάβαση θα γίνει συντεταγμένα ή μέσα από έναν νέο κύκλο αίματος. Για το Μεξικό, η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ενδέχεται να καθορίσει το επίπεδο βίας των επόμενων ετών.
