Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής, το πεδίο μάχης στην Ουκρανία έχει αλλάξει ριζικά. Εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσαν τα άρματα μάχης και οι μετωπικές συγκρούσεις βαρέος οπλισμού, σήμερα τον πρώτο λόγο έχουν τα drones.
Μικρά, ευέλικτα και φονικά, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη – και ιδιαίτερα τα λεγόμενα «first-person-view» (FPV) που μεταφέρουν άμεσα λεπτομερή εικόνα του στόχου στον προσωπικό χειριστή τους – έχουν μετατρέψει τον ουκρανικό ουρανό σε μια διαρκή απειλή για κάθε κίνηση στο έδαφος.
Αδύνατες οι παλιές συνηθισμένες αρματομαχίες
Ο 36χρονος διοικητής ουκρανικής ίλης αρμάτων, Βαλεντίν Μπογκντάνοφ, θυμάται τις πρώτες φάσεις του πολέμου, όταν τα βαρέα τεθωρακισμένα συγκρούονταν σε ανοιχτές αναμετρήσεις, «σαν πυγμάχοι σε ρινγκ». Σήμερα, λέει, τέτοιες μάχες είναι σχεδόν αδύνατες. Κάθε άρμα που κινείται κινδυνεύει να εντοπιστεί άμεσα από εναέρια επιτήρηση και να δεχθεί καταστροφικό πλήγμα από drone-καμικάζι, το οποίο κατευθύνεται με ακρίβεια πάνω στον στόχο του.
Η εκτεταμένη χρήση drones έχει επηρεάσει κάθε πτυχή των επιχειρήσεων. Οι επιθετικές κινήσεις με τεθωρακισμένα έχουν περιοριστεί δραστικά, καθώς ακόμη και η σύντομη έκθεση σε ανοιχτό πεδίο μπορεί να αποδειχθεί μοιραία.
Οι μεταφορές εφοδίων, η εναλλαγή μονάδων στην πρώτη γραμμή και ακόμη και οι επιχειρήσεις εκκένωσης τραυματιών πραγματοποιούνται πλέον υπό τη συνεχή απειλή εναέριας επιτήρησης και αιφνίδιων επιθέσεων.
Τα FPV drones, που αρχικά χρησιμοποιούνταν ευρέως για αγώνες ή ερασιτεχνικές λήψεις, έχουν μετατραπεί σε φθηνά αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικά όπλα. Εξοπλισμένα με εκρηκτικά, καθοδηγούνται από χειριστές που παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο την πορεία τους μέσω κάμερας.
Μαζική χρήση λόγω χαμηλού κόστους
Το χαμηλό τους κόστος σε σύγκριση με τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα επιτρέπει τη μαζική χρήση τους, δημιουργώντας ένα νέο είδος «ψηφιακού πυροβολικού» που πλήττει με ακρίβεια χαρακώματα, οχήματα και οχυρώσεις.
Η Ρωσία, η οποία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή το 2022, έχει επίσης επενδύσει σημαντικά σε μη επανδρωμένα συστήματα, τόσο για αναγνώριση όσο και για επιθέσεις. Η σύγκρουση έχει μετατραπεί σε αγώνα τεχνολογικής προσαρμογής, όπου κάθε πλευρά προσπαθεί να βελτιώσει την εμβέλεια, την αντοχή και την ανθεκτικότητα των drones της απέναντι σε συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, τα οποία προσπαθούν να τα αποσυντονίσουν ώστε να χάσουν το στόχο.
Η διάδοση αυτών των τεχνολογιών έχει περιορίσει δραστικά το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Η συνεχής παρουσία drones στον αέρα σημαίνει ότι μεγάλες συγκεντρώσεις στρατευμάτων ή οχημάτων εντοπίζονται γρήγορα.
Το πεδίο μάχης έχει γίνει πιο «διάφανο», με αποτέλεσμα οι διοικητές να αναγκάζονται να βασίζονται σε μικρότερες, πιο ευέλικτες ομάδες και σε ταχύτερες, πιο διασκορπισμένες κινήσεις. Η μαζική μετακίνηση αρμάτων ή μεγάλων συγκεντρώσεων πεζικού αποτελούν παρελθόν.
Ψυχολογική πίεση στους στρατιώτες
Παράλληλα, η ψυχολογική πίεση στους στρατιώτες είναι έντονη. Ο διαρκής ήχος ενός drone πάνω από τα χαρακώματα μπορεί να σημαίνει άμεσο κίνδυνο. Η αίσθηση ότι «σε βλέπουν» συνεχώς, ακόμη και όταν δεν υπάρχει άμεση εμπλοκή, έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται ο πόλεμος στην πρώτη γραμμή.
Η κυριαρχία των drones στην Ουκρανία εντάσσεται σε μια ευρύτερη τεχνολογική μετατόπιση στη σύγχρονη πολεμική τέχνη. Η σύγκρουση λειτουργεί ως πεδίο δοκιμών για νέες μεθόδους, τακτικές και εξοπλισμό, τα αποτελέσματα των οποίων μελετώνται προσεκτικά από στρατιωτικές δυνάμεις σε όλο τον κόσμο.
Η αποτελεσματικότητα φθηνών, εμπορικά διαθέσιμων συστημάτων απέναντι σε πανάκριβα τεθωρακισμένα αναδεικνύει μια νέα πραγματικότητα: η τεχνολογική καινοτομία μπορεί να ανατρέψει παραδοσιακές ισορροπίες ισχύος.
Τέσσερα χρόνια μετά, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι μόνο μια σύγκρουση εδαφών και γεωπολιτικών συμφερόντων, αλλά και ένα εργαστήριο για τον πόλεμο του μέλλοντος. Και σε αυτό το νέο περιβάλλον, τα drones δεν αποτελούν απλώς υποστηρικτικό μέσο — έχουν εξελιχθεί στον καθοριστικό παράγοντα που διαμορφώνει την ίδια τη φύση της μάχης.
