Η ένταση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έχει φτάσει σε οριακό σημείο, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής δράσης και το Πεντάγωνο να εμφανίζεται σε κατάσταση μέγιστης επιχειρησιακής ετοιμότητας για πλήγματα ακριβείας, θυμίζοντας καταστάσεις του Ιουνίου του 2025.
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα μια από τις πιο επικίνδυνες γεωπολιτικές συγκυρίες των τελευταίων ετών, καθώς πολλές χώρες καλούν τους πολίτες τους να εγκαταλείψουν τη χώρα ενόψει της επικείμενης επίθεσης.
Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον σε διπλωματικούς κύκλους, στρατηγικά επιτελεία και αγορές είναι ένα: Πότε θα δοθεί το «πράσινο φως» για επίθεση;
Τα πράγματα περιπλέκονται από το γεγονός ότι ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο θα μεταβεί στο Ισραήλ τη Δευτέρα για συνομιλίες που θα επικεντρωθούν στο θέμα του Ιράν, την ώρα που οι ΗΠΑ πρακτικά ετοιμάζονται για επίθεση, ενδεχομένως εντός ωρών.
Φυσικά, η επίσκεψη Ρούμπιο ενδέχεται να αποτελεί και θέμα πρόσθετης παραπλάνησης των Ιρανών για την ακριβή ώρα της επίθεσης ή συνιστά πρόσθετη πίεση για διαπραγμάτευση, αν και όσο περνά ο χρόνος η πιθανότητα συμφωνίας φαίνεται όλο και πιο μακρινή.
Ο Ρούμπιο «θα έχει συνομιλίες για μια σειρά περιφερειακών προτεραιοτήτων, ιδίως το Ιράν, τον Λίβανο και τις προσπάθειες που βρίσκονται σε εξέλιξη με στόχο την υλοποίηση του ειρηνευτικού σχεδίου των 20 σημείων του προέδρου Τραμπ για τη Γάζα», δήλωσε ο Τόμι Πίγκοτ, αναπληρωτής εκπρόσωπος Τύπου του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών.
Κλιμάκωση ρητορικής και στρατιωτικής πίεσης με φόντο το Ιράν
Τις τελευταίες εβδομάδες, η ρητορική της Ουάσιγκτον απέναντι στην Τεχεράνη έχει γίνει αισθητά πιο επιθετική. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνική ικανότητα για όπλα, ενώ παράλληλα έχει δηλώσει ότι εξετάζει ακόμη και περιορισμένα στρατιωτικά πλήγματα, εάν οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε ουσιαστικά αποτελέσματα.
Η στάση αυτή εντάσσεται σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο πίεσης, καθώς οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένουν εύθραυστες και γεμάτες αμοιβαία δυσπιστία. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή έχει ήδη ενισχυθεί σημαντικά, με ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων (δύο αεροπλανοφόρα στην εγγύτερη περιοχή με πολλά συνοδά σκάφη) και αυξημένη επιχειρησιακή δραστηριότητα σε κρίσιμες αμερικανικές βάσεις της ευρύτερης περιοχής.
Η κινητοποίηση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως διπλό μήνυμα: αφενός αποτροπή προς την Τεχεράνη και αφετέρου προετοιμασία για πιθανό πλήγμα, εάν αποτύχει η διπλωματία.
To USS Abraham Lincoln (CVN-72) στη Μέση Ανατολή © Wikimedia
Δύο αμερικανικά αεροπλανοφόρα βρίσκονται τώρα σε επιχειρησιακή θέση κοντά στον Περσικό Κόλπο, ενισχύοντας την πίεση προς το Ιράν σε περίπτωση που δοθεί εντολή επίθεσης. Το USS Abraham Lincoln επιχειρεί ήδη στην Αραβική Θάλασσα έτοιμο για άμεση δράση με περίπου 75 μαχητικά, βομβαρδιστικά και υποστηρικτικά αεροσκάφη.
Το USS Gerald R. Ford, το μεγαλύτερο και πιο προηγμένο αμερικανικό αεροπλανοφόρο, απέπλευσε ήδη από τη Σούδα και πλέει προς την περιοχή για να ενωθεί με τη δύναμη της Μέσης Ανατολής, δημιουργώντας μια σπάνια συγκέντρωση περίπου 150 μαχητικών και άλλων αεροσκαφών, πέραν αυτών που επιχειρούν από βάσεις ξηράς.
F-18 Ηornet προσγειώνεται στο κατάστρωμα του USS Abraam Lincoln © U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 2nd Class Jonathan P. Idle
Παράλληλα, διπλωμάτες επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν μια ευρύτερη συμφωνία που θα περιλαμβάνει όχι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα αλλά και τα βαλλιστικά συστήματα και τη δράση περιφερειακών συμμάχων του Ιράν, κάτι που η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά.
Ιρανικές προετοιμασίες και οχυρώσεις εγκαταστάσεων
Στην άλλη πλευρά, το Ιράν εμφανίζεται να προετοιμάζεται για το χειρότερο σενάριο. Στρατιωτικοί αναλυτές και πηγές ασφαλείας αναφέρουν ότι τις τελευταίες ημέρες έχουν ενταθεί οι εργασίες επιχωματώσεων και ενίσχυσης προστασίας γύρω από κρίσιμες στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων υπόγειων δομών και στρατηγικών συγκροτημάτων.
Οι κινήσεις αυτές ερμηνεύονται ως προσπάθεια μείωσης της αποτελεσματικότητας πιθανών αεροπορικών πληγμάτων υψηλής ακρίβειας. Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις αναδιάταξης συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας και μεταφοράς εξοπλισμού σε πιο προστατευμένες τοποθεσίες, ενώ η στρατιωτική διοίκηση της χώρας έχει τεθεί σε αυξημένη επιφυλακή.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν διαμηνύσει ότι σε περίπτωση επίθεσης, η απάντηση δεν θα είναι περιορισμένη, προειδοποιώντας για ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Η Τεχεράνη θεωρεί ότι οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια θα στοχεύσει κρίσιμες πυρηνικές και στρατιωτικές υποδομές, γεγονός που εξηγεί τη συστηματική ενίσχυση της φυσικής προστασίας των εγκαταστάσεων.
Συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων και επιχειρησιακή ετοιμότητα
Η στρατιωτική κινητικότητα των ΗΠΑ αποτελεί ίσως τον πιο κρίσιμο παράγοντα που ενισχύει τα σενάρια επικείμενης επίθεσης. Πηγές με γνώση των σχεδιασμών αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον έχει ενισχύσει την παρουσία της με ναυτικές μονάδες, αεροπορικά μέσα και συστήματα αεράμυνας σε βάσεις της Μέσης Ανατολής.
Ιδιαίτερη προσοχή προκαλούν οι αναφορές για ανάπτυξη προηγμένων μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς, συμπεριλαμβανομένων F-22, σε στρατηγικές βάσεις της περιοχής (και του Ισραήλ για πρώτη φορά), με στόχο την απόκτηση αεροπορικής υπεροχής σε ενδεχόμενο πρώτο κύμα επιχειρήσεων.
F-22 Raptor της Lockheed Martin μετασταθμεύουν σε βάσεις του Ισραήλ © LM
Παράλληλα, έχει αυξηθεί η ετοιμότητα σε βάσεις που χρησιμοποιούνται για επιχειρήσεις μεγάλης ακτίνας, κάτι που θεωρείται κρίσιμο για πιθανά πλήγματα κατά υπόγειων στόχων.
Την ίδια στιγμή, το Πεντάγωνο φέρεται να έχει ενισχύσει και τα μέτρα προστασίας αμερικανικών βάσεων στην περιοχή, φοβούμενο αντίποινα μέσω πυραυλικών επιθέσεων ή επιθέσεων από φιλοϊρανικές ένοπλες ομάδες.
Η σκιά της διπλωματίας και το πυρηνικό αδιέξοδο
Παρά τη στρατιωτική ένταση, οι διπλωματικές επαφές δεν έχουν διακοπεί πλήρως. Έμμεσες συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης συνεχίζονται, με στόχο την αποκλιμάκωση και την επίτευξη μιας νέας συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα. Ωστόσο, οι βασικές διαφωνίες παραμένουν αγεφύρωτες.
Το Ιράν επιμένει στο δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, ενώ οι ΗΠΑ ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς και ευρύτερες δεσμεύσεις ασφαλείας. Το αδιέξοδο αυτό ενισχύει την αβεβαιότητα και αυξάνει την πιθανότητα στρατιωτικής επιλογής ως μοχλού πίεσης.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η απειλή περιορισμένων αεροπορικών πληγμάτων χρησιμοποιείται και ως διαπραγματευτικό εργαλείο, με στόχο να αναγκαστεί η Τεχεράνη σε μεγαλύτερες υποχωρήσεις στο τραπέζι των συνομιλιών.
Περιφερειακός κίνδυνος και σενάρια ανάφλεξης
Μια ενδεχόμενη επίθεση δεν θα είχε μόνο διμερές χαρακτήρα. Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι θα θεωρήσει νόμιμους στόχους αμερικανικές βάσεις και συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή, ενώ υπάρχει ανησυχία για εμπλοκή συμμάχων και περιφερειακών δυνάμεων.
Η πιθανότητα επέκτασης της σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο, στο Ιράκ, στη Συρία ή και μέσω έμμεσων επιθέσεων από συμμάχους της Τεχεράνης θεωρείται ιδιαίτερα υψηλή. Αυτό δημιουργεί ανησυχία και για την παγκόσμια οικονομία, καθώς οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα ή στην ενεργειακή ροή θα μπορούσε να προκαλέσει άμεσες επιπτώσεις στις αγορές πετρελαίου.
Πολιτικό και στρατηγικό δίλημμα για τον Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος μ’ ένα κρίσιμο στρατηγικό δίλημμα: να επιλέξει στρατιωτική δράση με υψηλό ρίσκο κλιμάκωσης ή να συνεχίσει τη διπλωματική πίεση με αβέβαια αποτελέσματα. Ο ίδιος έχει αφήσει να εννοηθεί ότι μια επίθεση παραμένει στο τραπέζι, ενώ ταυτόχρονα δηλώνει ότι προτιμά μια συμφωνία.
Η χρονική συγκυρία είναι επίσης πολιτικά φορτισμένη, καθώς κάθε στρατιωτική κίνηση θα έχει άμεσο αντίκτυπο τόσο στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό των ΗΠΑ όσο και στις διεθνείς συμμαχίες.
Ένα βράδυ αβεβαιότητας και αγωνίας
Καθώς η νύχτα της 27ης Φεβρουαρίου εξελίσσεται, η κατάσταση χαρακτηρίζεται από έντονη στρατιωτική κινητικότητα, αυξημένη ρητορική και διπλωματικό αδιέξοδο. Οι στρατιωτικές προετοιμασίες και από τις δύο πλευρές, οι οχυρώσεις ιρανικών εγκαταστάσεων, η συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων και η επιχειρησιακή ετοιμότητα δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα.
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αγωνία, καθώς μια απόφαση επίθεσης θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και να ανοίξει έναν νέο κύκλο αστάθειας με παγκόσμιες συνέπειες.
Προς το παρόν, όλα δείχνουν ότι ο κόσμος βρίσκεται κυριολεκτικά «σε τεντωμένο σχοινί», περιμένοντας αν και πότε ο Λευκός Οίκος θα δώσει την τελική εντολή.
