Ένας νέος γύρος συγκρούσεων κλιμακώνεται στη νότια Ασία, προσθέτοντας ένα ακόμη μεγάλο σημείο ανάφλεξης στον κόσμο, όσο οι ΗΠΑ εξετάζουν μια στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν και η Ρωσία συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Στις τρεις τα ξημερώματα της Παρασκευής ανακοινώθηκε από το Πακιστάν, το δεύτερο πυρηνικό κράτος στην περιοχή μετά την αντίπαλη Ινδία, η έναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων στο φτωχότερο γειτονικό Αφγανιστάν μετά από επιθέσεις των Ταλιμπάν ένα 24ωρο νωρίτερα.
Ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν, Καγουάτζα Μουσταφά Ασίφ, έγραψε λίγα λεπτά αργότερα στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης τα εξής: «οι Ταλιμπάν μετέτρεψαν το Αφγανιστάν σε αποικία της Ινδίας. Έχουν συγκεντρώσει όλους τους τρομοκράτες του κόσμου στο Αφγανιστάν και ξεκίνησαν να εξάγουν τρομοκρατία». Μετά από μήνες εχθροπραξιών, ο Ασίφ μίλησε για «ανοικτό πόλεμο».
Μέσα σε λίγα λόγια ο Ασίφ περιέγραψε τις γεωπολιτικές ανησυχίες του Πακιστάν, με το Ισλαμαμπάντ να παρακολουθεί με μεγάλη δυσπιστία την πρόσφατη συνεργασία μεταξύ της Ινδίας και του Αφγανιστάν. Η αντιπαλότητα του Πακιστάν με την Ινδία πηγάζει από το 1947, όταν ανέκτησαν την ανεξαρτησία τους μετά την αποχώρηση των Βρετανών. Ο διαχωρισμός σε δυο ανεξάρτητα κράτη βασίστηκε στη «Θεωρία των Δύο Εθνών», με τη λογική ότι οι Ινδουιστές και οι Μουσουλμάνοι δεν θα μπορούσαν να συμβιώσουν σε ένα ενιαίο κράτος. Όμως, η χάραξη των συνόρων έγινε βιαστικά, πυροδοτώντας μια από τις μεγαλύτερες και βιαιότερες μετακινήσεις πληθυσμών στην ιστορία.
Η επιστροφή των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και η κλιμάκωση με το Πακιστάν
Ο ανοικτός πόλεμος που κήρυξε χθες το Πακιστάν στο Αφγανιστάν είναι η κλιμάκωση εντάσεων που συσσωρεύονταν από την επιστροφή των Ταλιμπάν την εξουσία το 2021, μετά την απομάκρυνση των Αμερικανών. Πέρυσι καταγράφηκαν οι περισσότεροι θάνατοι από επιθέσεις παραστρατιωτικών, φτάνοντας τους 3.967. Τα κύρια χερσαία σύνορα μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν παραμένουν ουσιαστικά κλειστά για το εμπόριο και τις μετακινήσεις από τα μέσα Οκτωβρίου του 2025, μετά από σφοδρές συγκρούσεις που προκάλεσαν τότε τον θάνατο πάνω από 70 ανθρώπων. Το ειρωνικό είναι ότι το Πακιστάν είχε αρχικά υποστηρίξει την κατάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν, ποντάροντας στο ότι η νέα κυβέρνηση θα βοηθούσε στον περιορισμό των ισλαμιστών μαχητών που δρουν στο Πακιστάν. Αντίθετα, οι μαχητές αυτοί έχουν εντείνει την εξέγερσή τους σε φυλετικές περιοχές σε όλη τη χώρα, όπως αποκαλύπτουν πηγές του Bloomberg.
Αναλυτές εκτιμούν πως οι μάχες δεν θα σταματήσουν άμεσα, καθώς η Καμπούλ αρνείται πεισματικά ότι φιλοξενεί τους «Πακιστανούς Ταλιμπάν» (ΤΤΡ). Οι ένοπλες δυνάμεις του Πακιστάν ανακοίνωσαν αργότερα την Παρασκευή ότι εκτέλεσαν «σβέλτα και σκληρά» χτυπήματα μέχρι την Καμπούλ, σκοτώνοντας εκατοντάδες Ταλιμπάν. Εξωτερικοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του Πεκίνου που έχει επενδύσει αδρά στο Πακιστάν, συνιστούν τον τερματισμό των συγκρούσεων και την αξιοποίηση της διπλωματικής οδού για την εκτόνωση της κρίσης μεταξύ των δύο χωρών. Ρόλο διαμεσολαβητή είναι πρόθυμες να αναλάβουν, επίσης, η Ρωσία, η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία.
Πακιστάν, ο νέος Δρόμος του Μεταξιού και το λιμάνι του Γκουαντάρ
Το ενδιαφέρον της Κίνας για μια άμεση εκτόνωση της κρίσης δεν είναι τυχαίο. Μάχεται με την Ινδία για την άσκηση επιρροής στην ευρύτερη περιοχή. Η οικονομική και γεωπολιτική αντιπαλότητα μεταξύ των δυο χωρών διαρκεί έξι με επτά δεκαετίες.
Οι επενδύσεις της Κίνας για τον Οικονομικό Διάδρομο με το Πακιστάν (CPEC) υπερβαίνουν τα 62 με 65 δισ. δολάρια και αποτελούν βασικό πυλώνα της πρωτοβουλίας «Belt and Road Initiative» του Πεκίνου. Μεταξύ άλλων, η Κίνα κατασκεύασε το λιμάνι του Γκουαντάρ μαζί με τη δημιουργία ελεύθερης οικονομικής ζώνης, αεροδρομίου και νοσοκομείου στην περιοχή. Η Κίνα έχει, επίσης, κατασκευάσει σταθμούς παραγωγής ενέργειας για την επαρκή ηλεκτροδότηση του Πακιστάν, όπως και το πρώτο μετρό στη χώρα.
Το λιμάνι Γκουαντάρ στο Πακιστάν © NADEEM KHAWER
Η συμμαχία των Ταλιμπάν με την Ινδία
Στον αντίποδα βρίσκονται οι εμπορικοί δεσμοί των Ταλιμπάν με την Ινδία. Οι Ταλιμπάν διευκολύνουν την Ινδία με τη δημιουργία εναλλακτικών εμπορικών οδών, οι οποίες επιτρέπουν την παράκαμψη του Πακιστάν. Είναι ένα 10μηνο που το Ισλαμαμπάντ ανέστειλε κάθε εμπορική συναλλαγή με την Ινδία μετά την τρομοκρατική επίθεση στο Παχαλγκάμ του Κασμίρ, τον Απρίλιο του 2025. Έτσι, κατέρρευσε η εκεχειρία Ινδίας-Πακιστάν, με την κυβέρνηση του Νέου Δελχί να κλείνει τα χερσαία σύνορα Attari-Wagah που είναι το μοναδικό σημείο διέλευσης.
Παράλληλα, η Ινδία πραγματοποιεί μια σειρά έργων στο Αφγανιστάν. Έχει χρηματοδοτήσει την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Ζαράντζ-Ντελαράμ, γνωστού και ως Route 606, μήκος 200 χλμ., που επιτρέπει στην Ινδία να παρακάμψει το Πακιστάν για να φτάσει στην κεντρική Ασία. Είναι ένας οδικός άξονας που συνδέει τη συνοριακή πόλη Ζαράντζ στα σύνορα με το Ιράν με την περιοχή Ντελαράμ, παρέχοντας άμεση πρόσβαση από το λιμάνι Τσαμπαχάρ του Ιράν στο Αφγανιστάν. Έτσι, η Ινδία επεκτείνει την παρουσία της σε χώρες όπως το Τατζικιστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Αζερμπαϊτζάν, περιορίζοντας παράλληλα τη σφαίρα επιρροής της Κίνας στην περιοχή. Το λιμάνι Τσαμπαχάρ είναι, ουσιαστικά, το αντίπαλο δέος του λιμανιού Γκουαντάρ στο Πακιστάν που έχουν χρηματοδοτήσει οι Κινέζοι.
