Τα σημερινά κοινά στρατιωτικά πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν αναδιαμορφώνουν τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για την έκταση, τους στόχους και τις συνέπειες της επιχείρησης.
Η στρατιωτική εκστρατεία θεωρείται από αναλυτές ικανή να προκαλέσει βαθιές ανακατατάξεις ισχύος, ακόμη και αποσταθεροποίηση σε μια ήδη εύθραυστη περιοχή, τονίζει σε ανάλυσή του το Politico.
Οι επιθέσεις σηματοδοτούν τη δεύτερη φορά -από την επιστροφή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία- που Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ πραγματοποιούν επιχειρήσεις σε ιρανικό έδαφος.
Η Τεχεράνη αντέδρασε άμεσα με πυραυλικές επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων στο Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, ενώ προειδοποίησε για περαιτέρω αντίποινα εάν συνεχιστούν οι βομβαρδισμοί.
Στόχοι και στρατηγικές επιδιώξεις
Βασικός στόχος των επιθέσεων, σύμφωνα με δηλώσεις της αμερικανικής πλευράς, είναι η αποδυνάμωση των πυρηνικών και βαλλιστικών δυνατοτήτων του Ιράν, καθώς και η εξουδετέρωση κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών.
Παράλληλα, ο Τραμπ κάλεσε τους Ιρανούς πολίτες να εκμεταλλευτούν τη συγκυρία για να αμφισβητήσουν την εξουσία του θεοκρατικού καθεστώτος, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η επιχείρηση επιδιώκει και πολιτικές εξελίξεις στο εσωτερικό της χώρας.
Μεταξύ των στόχων φέρεται να περιλαμβάνονται εγκαταστάσεις υψηλής αξίας, αλλά και κατοικίες κορυφαίων πολιτικών και στρατιωτικών προσώπων, συμπεριλαμβανομένων τοποθεσιών που συνδέονται με τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και τον πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν.
Ωστόσο, η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει διευκρινίσει πόση στρατιωτική ισχύ είναι διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει, ούτε πότε θα θεωρήσει ότι η αποστολή έχει ολοκληρωθεί.
Η τύχη της ιρανικής ηγεσίας
Παρά τις πληροφορίες για στοχευμένα πλήγματα σε κέντρα εξουσίας, η τύχη των κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων παραμένει ασαφής.
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί παραδέχθηκε ότι η χώρα έχασε «ορισμένους διοικητές», αλλά υποστήριξε ότι δεν υπάρχουν νεκροί ανώτατοι αξιωματούχοι. Κρατικά μέσα είχαν αρχικά αναφέρει πιθανή δημόσια παρέμβαση του Χαμενεΐ, η οποία τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, εντείνοντας την αβεβαιότητα.
Ωστόσο όλα δείχνουν ότι ο Χαμενεΐ μάλλον είναι ακόμα ζωντανός, αν και ο Νετανιάχου σε διάγγελμά του πριν λίγο δήλωσε ότι ο ανώτατος Ιρανός ηγέτης «δεν υπάρχει πια».
Παρά τα σενάρια περί αποδυνάμωσης του καθεστώτος, το πολιτικό σύστημα του Ιράν, που διαμορφώθηκε μετά την επανάσταση του 1979, διαθέτει θεσμοθετημένες διαδικασίες διαδοχής της ηγεσίας.
Ακόμη και σε περίπτωση απώλειας του ανώτατου ηγέτη, η Συνέλευση των Ειδικών έχει την αρμοδιότητα να ορίσει διάδοχο, γεγονός που θεωρητικά περιορίζει το ενδεχόμενο παρατεταμένου κενού εξουσίας. Παράλληλα, εκτιμάται ότι πιθανός διάδοχος θα μπορούσε να είναι και ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αν και δεν έχει υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση.
Πυρηνικό πρόγραμμα και διπλωματία
Τα πλήγματα εγείρουν νέα ερωτήματα για το μέλλον των διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι το Ιράν επανενεργοποιεί κρίσιμες δραστηριότητες, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει ειρηνικούς σκοπούς, όπως η ενέργεια και η ιατρική, επιστημονική έρευνα.
Η ένταση υπονομεύει τις προσπάθειες διαμεσολάβησης, στις οποίες συμμετείχε και το Ομάν, με ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία να ζητούν επανέναρξη των διπλωματικών συνομιλιών.
Κίνδυνος περιφερειακής ανάφλεξης
Η πιθανότητα ευρύτερης σύγκρουσης παραμένει υψηλή, καθώς το Ιράν μπορεί να ενεργοποιήσει συμμαχικές ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή, μεταξύ των οποίων η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη.
Επιπλέον, η Τεχεράνη έχει ήδη κλείσει -ή περιορίσει επιλεκτικά- τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.
Την ίδια στιγμή, ορισμένες αραβικές χώρες επιδιώκουν συντονισμό για την αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης, ενώ αρκετές έχουν δηλώσει ότι δεν συμμετείχαν στις επιθέσεις. Η στάση τους ενδέχεται να επηρεαστεί εάν ιρανικά πλήγματα επεκταθούν στο έδαφός τους.
Πολιτικές επιπτώσεις στις ΗΠΑ
Η στρατιωτική επιχείρηση προκαλεί επίσης πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Δημοκρατικοί κατηγορούν την κυβέρνηση ότι εμπλέκει τη χώρα σε πόλεμο χωρίς επαρκή στρατηγική και χωρίς πλήρη ενημέρωση του Κογκρέσου, ενώ η κοινή γνώμη εμφανίζεται διχασμένη.
Αν και μέρος των Αμερικανών στηρίζει τη στρατιωτική δράση, η υποστήριξη θεωρείται εύθραυστη και ενδέχεται να μειωθεί σημαντικά σε περίπτωση απωλειών αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Συνολικά, παρά τις πληροφορίες για τους στόχους και την έκταση των πληγμάτων, κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά: η πραγματική αποτελεσματικότητα της επιχείρησης, η τύχη της ιρανικής ηγεσίας, το μέλλον των πυρηνικών διαπραγματεύσεων και κυρίως το κατά πόσο η κρίση θα εξελιχθεί σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση με παγκόσμιες συνέπειες.
