Η μεγαλύτερη πρόκληση για τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, είναι να υπάρξει αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Οι μυστικές υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ και του Ισραήλ απέκτησαν πρόσβαση στην καθημερινότητα του Αγιοταλάχ Αλί Χαμενεΐ, των υψηλών στελεχών του πολιτικού και στρατιωτικού συστήματος της χώρας, ολοκληρώνοντας προχθές την αποστολή για την εξόντωσή τους. Κατά κοινή ομολογία, όμως, το τυραννικό καθεστώς του Ιράν μπορεί να ξεριζωθεί μόνο με δυναμικές παρεμβάσεις εκ των έσω. Υπό την ηγεσία, όμως, του Χαμενεΐ και των Φρουρών της Επανάστασης, το καθεστώς του Ιράν έχει επιβιώσει σχεδόν μια 40ετία, καταστέλλοντας με στυγνή βία κάθε διαμαρτυρία συμπατριωτών τους ενάντια στην καταπίεση και την ύφεση.
Καθώς οι βομβαρδισμοί από το Ιράν και το Ισραήλ συνεχίζονταν χθες αδιάκοπα, ο Τραμπ δήλωσε στην ενημερωτική ιστοσελίδα «The Atlantic» πως οι νέοι ηγέτες του Ιράν επιθυμούν να συνομιλήσουν μαζί του. Συμπλήρωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ βύθισαν εννέα πλοία του πολεμικού ναυτικού του Ιράν, με τις πολεμικές επιχειρήσεις να εκτιμάται πως θα συνεχιστούν μέσα στα επόμενα 24ώρα. Προς το παρόν έχει οριστεί μια μεταβατική ηγεσία, όπου συμμετέχει ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ και ο Αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών. Πληροφορίες θέλουν τον Αραφί να είναι ιδιαίτερα μορφωμένος, να κατέχει την αγγλική και την αραβική γλώσσα και να έχει εξοικείωση με την τεχνολογία. Χαρακτηρίζεται ως «σύγχρονος σκληροπυρηνικός».
Επιπλέον, ένα ακόμη θέμα που απασχολεί έντονα τον Λευκό Οίκο, είναι ο πόλεμος στο Ιράν να μην επεκταθεί στη Μέση Ανατολή. Μπορεί ο λεγόμενος «Άξονας της Αντίστασης» του Ιράν να έχει αποδυναμωθεί σημαντικά, καθώς η Χαμάς (Γάζα) και η Χεζμπολάχ (Λίβανος) έχουν υποστεί τεράστια πλήγματα από το Ισραήλ, ωστόσο δεν μπορεί να αποκλειστεί ο κίνδυνος μιας γενικευμένης σύρραξης. Ήδη, τις τελευταίες ώρες, το Ισραήλ ξεκίνησε βομβαρδισμούς στη Βηρυτό, απαντώντας στους πυραύλους και στα drones που εκτόξευσε η Χεζμπολάχ κατά διασυνοριακών ισραηλινών οικισμών.
Πρόβλημα για τον Τραμπ το βαθύ κράτος του Ιράν
Μια καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και ανατροπή του καθεστώτος στην Τεχεράνη με την αποκλειστική χρήση αεροπορικής ισχύος θα ήταν μια ιστορική νίκη για τις ΗΠΑ και τον Αμερικανό πρόεδρο. Αν, όμως, η Επιχείρηση «Επική Οργή» (Operation Epic Fury) αποτύχει ή πυροδοτήσει μια ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη, τότε θα απαιτούσε μια διαρκή εμπλοκή των ΗΠΑ, παρατηρούν αναλυτές του ειδησεογραφικού δικτύου BBC. Ας μην λησμονείται ότι το Ιράν είναι μια αχανής χώρα, με πληθυσμό περίπου 92 εκατ. ανθρώπων.
Όπως επισημαίνει ο Βάλη Νάσρ, καθηγητής στο πανεπιστήμιο Johns Hopkins School of Advanced International Studies (SAIS) και συγγραφέας του βιβλίου «Iran’s Grand Strategy: a Political History», στο τηλεοπτικό δίκτυο του CNN, «η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν σχεδιάστηκε για να επιβιώνει και όχι για να είναι λαοφιλής», τονίζοντας πως είναι ένα σύστημα με κατανομή αρμοδιοτήτων σε όλα τα επίπεδα της εξουσίας που διευρύνθηκε ακόμη πιο πολύ μετά τον 12ημερο πόλεμο που είχε ξεσπάσει μεταξύ του Ισραήλ και του Ιράν τον περυσινό Ιούνιο.
«Η καρατόμηση ανώτατων στελεχών δεν λειτουργεί στο Ιράν σε αντίθεση με άλλες χώρες. Το είδαμε τον Ιούνιο, όταν το Ισραήλ εξόντωσε 39 υψηλόβαθμα στελέχη των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, αλλά η χώρα κατάφερε να απαντήσει στα πυρά». Μίλησε για το βαθύ κράτος του Ιράν που μπορεί να επιβιώνει χάρη σε μια τάξη κληρικών, γραφειοκρατών και διοικητών των Φρουρών της Επανάστασης.
Το πιθανότερο σενάριο μετά τον θάνατο Χαμενεΐ
Σε ανάλυση του Foreign Affairs αναφέρεται ότι το πιθανότερο σενάριο είναι πως το καθεστώς του Ιράν μπορεί να συσπειρωθεί ξανά πίσω από έναν νέο ηγέτη, είτε πρόκειται για κληρικό είτε για διοικητή των Φρουρών της Επανάσταση -αντί να επιτρέψουν τη διεξαγωγή μιας ευρύτερης μετάβασης εξουσίας. Ο πολιτικός επιστήμονας Κανίσκ Θαρούρ τονίζει στο Foreign Affairs πως μετά την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων στα μέσα Ιανουαρίου, η ιρανική κοινωνία είναι βαθύτατα τραυματισμένη, καθώς εκατομμύρια οικογένειες σε όλη τη χώρα είτε έχασαν κοντινό τους άνθρωπο, είτε γνωρίζουν κάποιον που έχασε ένα αγαπημένο πρόσωπο. Επικρατεί, επίσης, μεγάλη διχογνωμία μεταξύ των Ιρανών για την επιστροφή του Ρεζά Παχλαβί, γιού του πρώην σάχη, με το 30%-35% να διαφωνεί με την επιστροφή του, φοβούμενο την επαναφορά μιας αυταρχικής μοναρχίας ή διαφωνώντας με τις στενές σχέσεις του με τη Δύση και το Ισραήλ.
Έως ποιον βαθμό μπορεί να αντέξει το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν θα εξαρτηθεί, επίσης, από τα αποθέματα όπλων του και τις αντοχές των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι δεν δίστασαν να χτυπήσουν στόχους στα γειτονικά αραβικά κράτη και να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται το ένα τέταρτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. «Επειδή το Ιράν είχε χρόνο να σχεδιάσει -και λόγους να πιστεύει ότι οι ΗΠΑ θα προσπαθούσαν να εξοντώσουν την ηγεσία του σε μια επίθεση- η Τεχεράνη ενδέχεται να προχώρησε σε αποκέντρωση των στρατιωτικών της επιχειρήσεων, αφήνοντας τους διοικητές με συγκεκριμένα σύνολα στόχων και οδηγίες για πλήγματα, όποτε παρουσιάζεται ευκαιρία» δήλωσε ο William Alberque, ανώτερος συνεργάτης στο Pacific Forum, στο πρακτορείο Bloomberg. Τα θύματα ανέρχονται πια σε δεκάδες, συμπεριλαμβανομένων τριών Αμερικανών στρατιωτών, ενώ τα λιμάνια στο Ντουμπάι και το Ομάν έχουν πληγεί από επιθέσεις με drones.
Την ίδια στιγμή, από τα Στενά του Ορμούζ έχει μειωθεί κατακόρυφα η κινητικότητα πλοίων, αφού οι ασφαλιστές προειδοποίησαν ότι θα ματαιώσουν συμβόλαια και θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα. Ο ΟΠΕΚ+ αποφάσισε να αυξήσει εκτάκτως την ημερήσια παραγωγή του πετρελαίου για να μην εκτοξευτούν οι τιμές στα ύψη, οι οποίες ήδη κινούνται σε υψηλό επτάμηνου. Στα αστικά κέντρα του Ιράν, πάντως, άλλοι γιορτάζουν τον θάνατο του θρησκευτικού ηγέτη τους, άλλοι όμως θρηνούν, με τα ερωτήματα για την επόμενη ημέρα να παραμένουν.
