Μια βρετανική βάση στην Κύπρο που πλήττεται από drone. Μια γαλλική εγκατάσταση στο Αμπού Ντάμπι στο στόχαστρο. Μια βάση με ιταλικά στρατεύματα στο Κουβέιτ που δέχεται επίθεση. Πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία που χτυπιούνται ενώ πλοία περιμένουν έξω από τα Στενά του Ορμούζ. Πύραυλοι πάνω από το Μπαχρέιν και το Κατάρ. Κλείσιμο του εναέριου χώρου στον Κόλπο.
Μέσα σε λίγο περισσότερο από 48 ώρες από τη στιγμή που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν επιθέσεις κατά του Ιράν, η σύγκρουση εξαπλώθηκε και εξαπλώνεται ακόμα με εκπληκτική ταχύτητα.
Χώρες που δηλώνουν ότι δεν συμμετέχουν ήδη σύρονται έμμεσα, καθώς βάσεις, υποδομές και πολίτες τους εκτίθενται σε αντίποινα. Σε κάποια φάση, οι σύμμαχοι της Αμερικής θα κληθούν να επιλέξουν: πόση αμερικανική στρατιωτική δραστηριότητα θα φιλοξενούν, μέχρι ποιο σημείο θα φτάνει η «αμυντική» υποστήριξη και τι θα κάνουν όταν πλήττεται το ίδιο τους το έδαφος. Όσο διαρκούν οι εχθροπραξίες, τόσο δυσκολότερο γίνεται να μείνουν στο περιθώριο.
Ήδη η Ισπανία αρνήθηκε οι βάσεις της να χρησιμοποιηθούν από αμερικανικά αεροσκάφη για πλήγματα στο Ιράν. Ως αποτέλεσμα οι Αμερικανοί τα απέσυραν άμεσα από εκεί και τα μεταστάθμευσαν αλλού.
Ο κίνδυνος είναι ότι ακόμη και απρόθυμα κράτη θα εμπλακούν, σχηματίζοντας μια «συμμαχία των απρόθυμων». Ακόμη και περιορισμένη συμμετοχή μπορεί να έχει συνέπειες.
Βάσεις που χρησιμοποιούνται σήμερα μπορεί να μετατραπούν σε στόχους αύριο. Κυβερνήσεις που αναλαμβάνουν μικρό ρόλο ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αντίποινα για χρόνια, είτε μέσω νέων επιθέσεων, είτε μέσω ενεργειών πληρεξουσίων ή τρομοκρατικών ενεργειών.
Για ορισμένους ηγέτες, οι υπολογισμοί είναι εξαιρετικά δύσκολοι: αν αρνηθούν την Ουάσιγκτον, κινδυνεύουν με ρήξη με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ· αν ευθυγραμμιστούν, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πολιτικό κόστος στο εσωτερικό από ψηφοφόρους που φοβούνται έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Σε δίλημμα οι Σύμμαχοι των ΗΠΑ
Σύμφωνα με αναλυτές, οι σύμμαχοι βρίσκονται σε μια κατάσταση όπου ούτε μπορούν να στηρίξουν πλήρως την επιχείρηση ούτε μπορούν να την απορρίψουν, καθώς εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους και ταυτόχρονα θεωρούν το ιρανικό καθεστώς ιδιαίτερα προβληματικό.
Οι πρωτεύουσες που αντιμετωπίζουν τον πιο άμεσο κίνδυνο είναι εκείνες στον Κόλπο, όπου τερματικοί σταθμοί πετρελαίου, διυλιστήρια, αεροδρόμια και θαλάσσιες οδοί βρίσκονται εντός εμβέλειας ιρανικών πυραύλων και drones.
Αναχαιτίσεις και συντρίμμια έχουν ήδη προκαλέσει ζημιές στο έδαφος. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανέφεραν θύματα, ενώ αεροδρόμια στο Ντουμπάι και στο Αμπού Ντάμπι επλήγησαν.
Η Σαουδική Αραβία ανέστειλε τη λειτουργία της εγκατάστασης πετρελαίου στο Ρας Τανούρα μετά από επίθεση, την ώρα που οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη απείλησαν με επανάληψη επιθέσεων κατά της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας.
Οι κυβερνήσεις του Κόλπου καλούν δημόσια σε αυτοσυγκράτηση, όμως σε έκτακτες συσκέψεις έχουν καταστήσει σαφές ότι διατηρούν το δικαίωμα αυτοάμυνας, ακόμη κι αν επιμένουν πως δεν συμμετέχουν στην αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση.
Ανώτερος δυτικός αξιωματούχος στην περιοχή εκτιμά ότι ορισμένες κυβερνήσεις πιστεύουν πως ο Τραμπ ωθήθηκε στον πόλεμο από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και πλέον έχει εμπλακεί βαθύτερα από όσο αρχικά σχεδίαζε.
Η δυσαρέσκεια αυξάνεται καθώς οι ηγέτες αναζητούν τρόπο να προστατεύσουν τους πληθυσμούς τους, ενώ ορισμένοι θεωρούν ότι η μόνη διέξοδος ίσως είναι να πειστεί ο Αμερικανός πρόεδρος να κηρύξει «νίκη» και να αποκλιμακώσει.
Η κατάσταση περιπλέκεται
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τα συχνά αντικρουόμενα μηνύματα της Ουάσιγκτον για τους στόχους του πολέμου, με τον Τραμπ να αναφέρει κατά καιρούς διαφορετικά χρονικά πλαίσια και σκοπούς, από την «ελευθερία του Ιράν» έως πιθανές διαπραγματεύσεις με τα απομεινάρια του καθεστώτος.
Η έλλειψη σαφούς στρατηγικής και τελικού στόχου δημιουργεί σύγχυση, με αναλυτές να επισημαίνουν ότι τα κράτη του Κόλπου μπορεί να αναγκαστούν να αμυνθούν ακόμη κι αν δεν ενταχθούν επίσημα στην επιχείρηση.
Για τη Βρετανία, τον στενότερο σύμμαχο των ΗΠΑ στην Ευρώπη, η επιλογή αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη. Τις εβδομάδες πριν από την αμερικανική στρατιωτική δράση, το Λονδίνο είχε αρνηθεί τη χρήση ορισμένων βάσεων για επιθέσεις, επικαλούμενο νομικούς και πολιτικούς λόγους. Όταν ξεκίνησαν τα πλήγματα, η βρετανική κυβέρνηση τόνισε ότι δεν συμμετείχε άμεσα.
Ωστόσο, καθώς οι ιρανικές απειλές κατά βρετανικών βάσεων, πολιτών και συμμάχων στον Κόλπο αυξάνονταν, η κυβέρνηση κατέληξε ότι είναι σύμφωνο με το διεθνές δίκαιο να επιτραπεί στις αμερικανικές δυνάμεις η χρήση βρετανικών εγκαταστάσεων για περιορισμένους αμυντικούς σκοπούς.
Λίγο αργότερα, ύποπτο drone έπληξε τη βάση RAF στο Ακρωτήρι στην Κύπρο, αν και στρατιωτική αξιολόγηση έκρινε ότι είχε εκτοξευθεί πριν από τη σχετική ανακοίνωση.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι απογοητεύτηκε από την αρχική άρνηση του Λονδίνου να επιτρέψει τη χρήση της βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία για επιθέσεις κατά του Ιράν, επισημαίνοντας πόσο γρήγορα μπορεί να στραφεί ακόμη και κατά στενών συμμάχων που διστάζουν.
Οι πιέσεις της Ουάσιγκτον φέρνουν τους συμμάχους σε σχεδόν αδύνατες θέσεις, καθώς πρέπει να σταθμίσουν ταυτόχρονα την κοινή γνώμη στο εσωτερικό, τη σχέση τους με τις ΗΠΑ και τη δική τους εθνική ασφάλεια.
Η Ευρώπη χρειάζεται σαφέστερες επιλογές
Άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να χαράξουν σαφέστερες γραμμές. Γαλλία και Γερμανία, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο, υπογράμμισαν ότι δεν συμμετείχαν στα αρχικά πλήγματα, αφήνοντας ωστόσο περιθώριο για αμυντική δράση.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανησυχούν για την κλιμάκωση και είναι επιφυλακτικοί απέναντι στο ενδεχόμενο εμπλοκής σε μια σύγκρουση που δεν ξεκίνησαν, παρότι βάσεις και προσωπικό τους βρίσκονται εντός της διευρυνόμενης ζώνης κινδύνου.
Γαλλική στρατιωτική εγκατάσταση στο Αμπού Ντάμπι επλήγη, ενώ χτυπήθηκε και βάση στο Κουβέιτ που φιλοξενεί ιταλικό προσωπικό, χωρίς τραυματισμούς. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε ότι η χώρα θα ενισχύσει την αμυντική της στάση στη Μέση Ανατολή, με στόχο την προστασία πολιτών και βάσεων και τη στήριξη χωρών που δέχονται επιθέσεις στο πλαίσιο υφιστάμενων αμυντικών συμφωνιών.
Σύμφωνα με ευρωπαίους διπλωμάτες, η κλίμακα της αμερικανικής επιχείρησης δείχνει πόσο σημαντική παραμένει η διατήρηση αμερικανικών βάσεων και μέσων στην Ευρώπη για την υποστήριξη πολέμων στη Μέση Ανατολή, γεγονός που θα μπορούσε να ενισχύσει — και όχι να μειώσει — το στρατιωτικό αποτύπωμα των ΗΠΑ στην ήπειρο.
Η ευρωπαϊκή στάση εμφανίζει αντιφάσεις
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η ευρωπαϊκή στάση εμφανίζει αντιφάσεις: από τη μία θέλει να στηρίξει διαδηλωτές και να αποτρέψει την απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν, από την άλλη δεν είναι διατεθειμένη να αναλάβει ουσιαστική δράση για την επίτευξη αυτών των στόχων.
Η έλλειψη συντονισμού της κυβέρνησης Τραμπ με τους Ευρωπαίους συμμάχους καθιστά ακόμη δυσκολότερη την πειθώ για συμμετοχή τους. Αν δεν συντονίζονται ούτε οι τακτικές κινήσεις ούτε οι στρατηγικοί στόχοι, γίνεται δυσκολότερο να δικαιολογηθεί γιατί θα έπρεπε να αναλάβουν ενεργό ρόλο.
Την ίδια στιγμή, δεν αποκλείεται οι ΗΠΑ, δεδομένης της συχνά ψυχρής στάσης της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Ευρώπη, να μην επιδιώξουν καν ενεργή εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εντείνοντας την αβεβαιότητα για τη στάση των δυτικών συμμάχων σε έναν πόλεμο που εξαπλώνεται ταχύτερα από όσο πολλοί ανέμεναν.
