Το Ιράν είναι ένας από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της Ρωσίας, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πριν από τέσσερα χρόνια.
Ο ρωσικός στρατός χρησιμοποιεί τα ιρανικής σχεδίασης drones τύπου Shahed, πυραύλους και πυρομαχικά, που παραδίδονται από την Τεχεράνη για να βομβαρδίζει την Ουκρανία μέρα και νύχτα. Μόλις πριν από έναν χρόνο οι δύο χώρες είχαν υπογράψει μια στρατηγική εταιρική σχέση. Ωστόσο, όταν το Σάββατο ξεκίνησαν οι αεροπορικές επιθέσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ κατά του Ιράν, το τελευταίο έμεινε -στην ουσία- μόνο του.
Ο Ρώσος Πρόεδρος, Βλαντίμιρ Πούτιν, επέκρινε τη θανάτωση του Ιρανού θρησκευτικού ηγέτη Αλί Χαμενεΐ ως «κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου» – μια βαθιά κυνική δήλωση δεδομένων των εκατοντάδων χιλιάδων νεκρών στον δικό του παράνομο επιθετικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας.
Iρανικής σχεδίασης drone, τύπου Shahed-136, που χρησιμοποιεί και η Ρωσία © Χ.com
Αλλά η Ρωσία δεν έσπευσε να βοηθήσει τον σύμμαχό της – το Ιράν: Οι ρωσικές αντιαεροπορικές συστοιχίες στην περιοχή παρέμειναν σιωπηλές, παρ’ όλο που βρίσκονται πολύ κοντά στο θέατρο των επιχειρήσεων, επισημαίνουν με αναλύσεις τους η γερμανική Handelsblatt, η γαλλική Le Figaro και άλλες εφημερίδες που φωτίζουν ένα στενά αλληλοεξαρτώμενο ασιατικό «τρίγωνο».
Για τους παρατηρητές αυτό δεν ήταν έκπληξη, καθώς η Ρωσία είχε ήδη παραμείνει αδρανής κατά τις αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το περασμένο καλοκαίρι και συγκεκριμένα τον Ιούνιο του 2025, όταν τα βομβαρδιστικά B-2 κατέστρεφαν συστηματικά τις πυρηνικές υποδομές του Ιράν.
Η Ρωσία ανήμπορη κατά των επιθέσεων των ΗΠΑ
Ακόμη και κατά την ανατροπή του Σύρου δικτάτορα Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και κατά την απαγωγή του δικτάτορα της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο, το Κρεμλίνο παρέμεινε άπραγο – και αυτό παρ’ όλο που η Ρωσία εμφανιζόταν επί χρόνια ως η προστάτιδα δύναμη και των δύο χωρών.
Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, Aντρέι Σιμπίχα, δεν μπόρεσε να αντισταθεί σε μια αιχμή κατά του εχθρού στη Μόσχα: «Άσαντ, Μαδούρο και τώρα Χαμενεΐ: Ο Πούτιν έχασε τρεις από τους στενότερους φίλους του σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο», έγραψε στην πλατφόρμα X.
Άσαντ, Μαδούρο και Χαμενεΐ: Ο Πούτιν έχασε τρεις από τους στενότερους φίλους του μέσα σε λίγους μήνες από τον επίσης φίλο του (;) Ντόναλντ Τραμπ © Χ.com
«Και δεν βοήθησε ούτε έναν από αυτούς. Αυτό δείχνει ότι η Ρωσία δεν είναι αξιόπιστος σύμμαχος και η επιρροή της στον κόσμο συρρικνώνεται δραματικά», τόνισε ο Ουκρανός υπουργός.
Ο Εσθονός υπουργός Εξωτερικών, Margus Tsahkna, είπε ότι ο θάνατος του Χαμενεΐ δείχνει ότι «η Μόσχα είναι ανίκανη να προστατεύσει τους συμμάχους της». Αυτό αποτελεί μια «σημαντική πλήξη της φήμης του Κρεμλίνου».
Ανεξάρτητοι ειδικοί συμμερίζονται αυτήν την εκτίμηση. «Για τις αυταρχικές χώρες έγινε και πάλι σαφές: η Ρωσία δεν μπορεί να τις βοηθήσει και δεν έχει καν διαθέσιμα οπλικά συστήματα που θα μπορούσε να παραδώσει», λέει ο Stefan Meister από το Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (DGAP). Το ουκρανικό μέτωπο τα απορροφά όλα…
Εκτίθεται η Ρωσία
Η Ρωσία φέρεται να είχε παραδώσει πριν από την επίθεση μερικά ελικόπτερα και μικρότερα αντιαεροπορικά συστήματα στο Ιράν, αλλά αυτά δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτα κατά μιας επίθεσης των ΗΠΑ, σύμφωνα με τον Meister. Επιπλέον, κάθε επιτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ εκθέτει τη Ρωσία, δείχνοντας ότι ο δικός της στρατός -έπειτα από τέσσερα χρόνια πολέμου- εξακολουθεί να είναι καθηλωμένος σε μια επαρχία όπως στο Ντονμπάς.
Η προφανής αδυναμία του Κρεμλίνου προκαλεί δυσαρέσκεια και στην ίδια τη Ρωσία. Ένας βουλευτής της Δούμας και πρώην στρατηγός, ο Andrej Guruljov, δήλωσε σε διαδικτυακό βίντεο: «Πρώτα έπεσε η Βενεζουέλα, τώρα το Ισραήλ και οι ΗΠΑ καίνε το Ιράν. Πού είναι τα αεροπλάνα μας; Πού είναι οι πύραυλοί μας; Γιατί δεν βοηθάμε το Ιράν;».
Ο Πούτιν απέφυγε μέχρι στιγμής να αντιμετωπίσει δημόσια τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ – πιθανώς επειδή ελπίζει σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία από την πλευρά του.
Επίσης, ο στρατός της Ρωσίας φαίνεται να είναι πλήρως απασχολημένος με τον πόλεμο στην Ουκρανία και να μην είναι σε θέση να παρέμβει σε άλλα θερμά σημεία του πλανήτη. Η εποχή που η σοβιετική-ρωσική παρουσία ήταν αισθητή σε διάφορα σημεία του πλανήτη και προκαλούσε αντιδράσεις έχει περάσει ανεπιστρεπτί.
Ο πόλεμος στο Ιράν ανεβάζει τις τιμές και του ρωσικού πετρελαίου
Ενώ οι επιθέσεις των ΗΠΑ στο Ιράν εκθέτουν εκ νέου την αδυναμία της Ρωσίας ως γεωπολιτικού παράγοντα, ο Πούτιν θα μπορούσε να επωφεληθεί σε μια πτυχή: Εάν η παγκόσμια τιμή για το πετρέλαιο αυξηθεί σημαντικά, θα μπορούσαν να αυξηθούν και τα έσοδα του Κρεμλίνου. Τελευταία, η χαμηλή τιμή του πετρελαίου είχε ανοίξει μεγάλες τρύπες στον ρωσικό κρατικό προϋπολογισμό.
Τη Δευτέρα, η τιμή για το πετρέλαιο Brent αυξήθηκε μετά την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή σε περισσότερα από 80 δολάρια το βαρέλι – και άρα στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2024. «Βραχυπρόθεσμα αυτό είναι ένα οικονομικό πλεονέκτημα, όταν οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται προσωρινά και υπάρχει μεγαλύτερη ζήτηση για το ρωσικό πετρέλαιο στα δεξαμενόπλοια της “σκιώδους αγοράς” (και του λεγόμενου σκιώδους στόλου της Ρωσίας)», λέει ο Jacob Kierkegaard από το Thinktank Bruegel.
Ωστόσο, η κατάσταση θα μπορούσε να αντιστραφεί γρήγορα για τον Πούτιν, εάν τώρα περαιτέρω χώρες της ΕΕ κατάσχουν ρωσικά σκιώδη δεξαμενόπλοια. Το Βέλγιο και η Γαλλία είχαν ήδη απομακρύνσει το Σαββατοκύριακο σε μια κοινή επιχείρηση ένα δεξαμενόπλοιο από την κυκλοφορία. «Εάν οι παράκτιες χώρες της Βαλτικής το επαναλάβουν αυτό, τότε οι ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου κινδυνεύουν πραγματικά», λέει ο Kierkegaard.
Επίσης, ο Meister είπε ότι η Ρωσία θα έχει «με τον έναν ή τον άλλον τρόπο» πλεονεκτήματα από μια υψηλότερη παγκόσμια τιμή για το πετρέλαιο. Ωστόσο, έδωσε προς προβληματισμό ότι το ρωσικό πετρέλαιο συνεχίζει να τελεί υπό κυρώσεις. «Η Ρωσία πρέπει να παραδίδει σε τιμές έκπτωσης κυρίως στην Κίνα και την Ινδία και δεν θα μπορεί να απορροφήσει πλήρως τις υψηλότερες προσόδους», είπε.
Η Κίνα εισάγει περισσότερο ρωσικό πετρέλαιο
Η Κίνα έχει αυξήσει τους τελευταίους μήνες την εισαγωγή ρωσικού πετρελαίου. Ήδη στην περίπτωση της Βενεζουέλας, οι ΗΠΑ είχαν κινηθεί κατά σημαντικών προμηθευτών ενέργειας της Κίνας. Για τη Λαϊκή Δημοκρατία, ο παρεμβατισμός των ΗΠΑ αποτελεί αυξανόμενο κίνδυνο για τον ενεργειακό εφοδιασμό.
Τον Φεβρουάριο αυξήθηκαν οι ρωσικές εξαγωγές προς την Κίνα στα 2,1 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, μια αύξηση άνω του 20% σε σύγκριση με τον Ιανουάριο. Αυτή η τάση αναμένεται να συνεχιστεί. Το Πεκίνο δεν θέλει πλέον να εξαρτάται μόνο από παραδόσεις από το Ιράν και τις χώρες του Κόλπου και την αυξημένη παρουσία των ΗΠΑ στον αραβικό χώρο.
To δίκτυο αγωγών φυσικού αερίου που ενώνει Ρωσία και Κίνα. Με μπλε χρώμα σε λειτουργία, με κόκκινο υπό κατασκευή και με κίτρινο μελλοντικός νέος αγωγός πολύ μεγάλης χωρητικότητας © Χ.com
Το ρωσικό πετρέλαιο φτάνει στην Κίνα και μέσω αγωγών, ενώ μελλοντικά θα μπορούσε να αποστέλλεται ακόμη περισσότερο. «Η Ρωσία κατευθύνει τις θαλάσσιες διαδρομές της όλο και περισσότερο προς την Κίνα», λέει η Eva Seiwert, αναλύτρια στο κινεζικό Thinktank Merics.
Δεύτερος σημαντικότερος προμηθευτής πετρελαίου για την Κίνα είναι η Σαουδική Αραβία, ενώ ακολουθούν οι άλλες χώρες του Κόλπου. Σχεδόν το ήμισυ των εισαγωγών πετρελαίου της η Κίνα το λαμβάνει από την περιοχή. Το ιρανικό πετρέλαιο αποτελούσε πρόσφατα σύμφωνα με εκτιμήσεις περίπου το 13% των κινεζικών θαλάσσιων εισαγωγών αργού πετρελαίου.
Το γεγονός ότι το Ιράν ενδεχομένως παύσει να είναι πλέον ο βασικός προμηθευτής drones για τη Ρωσία, δεν κάνει επίσης μεγάλη διαφορά, σύμφωνα με τον Meister. «Το Ιράν δεν ήταν πλέον τόσο σημαντικό για τις παραδόσεις drones», είπε. «Η Ρωσία έλαβε την τεχνογνωσία από το Ιράν και την εφαρμόζει με κινεζική βοήθεια».
Ρωσικό εργοστάσιο drones με ιρανική τεχνογνωσία και κινεζικά εξαρτήματα © Zvezda.tv/Russia
Εν τω μεταξύ, η Κίνα φαίνεται να είναι ο προμηθευτής για τα εξαρτήματα των drones που η Ρωσία συναρμολογεί μόνη της. Το Κρεμλίνο θα γίνει έτσι ακόμη πιο εξαρτημένο από την Κίνα.
Η Κίνα βλέπει να κλονίζεται ένα ιστορικό στήριγμά της στη Μέση Ανατολή
Στον ουρανό του Πεκίνου, η σημαία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν είναι μεσίστια μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Σε ένδειξη πένθους, η Κίνα χαμήλωσε το λάβαρο μπροστά από τη γραμματεία του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟCS), στον απόηχο των αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων που αποκεφάλισαν το καθεστώς των μουλάδων κατά την έναρξη της επιχείρησης «Επική Οργή» του Ντόναλντ Τραμπ.
Η Τεχεράνη είχε προσχωρήσει οριστικά το 2023 σε αυτό το αντιδυτικό μπλοκ, υπό την προστασία του κινεζικού κομμουνιστικού καθεστώτος, που έβρισκε μια σταθερή, μη δυτική πηγή πετρελαίου, απαραίτητο για τη βιομηχανική της ανάπτυξη.
Η δεύτερη παγκόσμια δύναμη βλέπει τώρα να κλονίζεται με τρόμο ένα ιστορικό στήριγμά της στη Μέση Ανατολή, απειλώντας τον ενεργειακό της εφοδιασμό και θέτοντας σε δοκιμασία την εύθραυστη σινοαμερικανική εκεχειρία, καθώς και το διεθνές της κύρος.
«Η Κίνα κινδυνεύει να φανεί ως χάρτινος τίγρης αν δεν κινηθεί άμεσα», κρίνει ο Lee Dong Gyu, σινολόγος στο Asan Institute στη Σεούλ.
Πιστό στις συνήθειές του, το Πεκίνο περιβάλλεται με τον μανδύα του υπερασπιστή της πολυμέρειας, για να πάρει καλύτερα αποστάσεις απέναντι σε μια κρίση με αβέβαιες επιπτώσεις, αφήνοντας τον Ιρανό εταίρο του πιο απομονωμένο από ποτέ απέναντι στην ισραηλινο-αμερικανική αρμάδα.
Η επίθεση είναι μια «κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας και της ασφάλειας του Ιράν», η οποία «ποδοπατά τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και τους θεμελιώδεις κανόνες των διεθνών σχέσεων», βροντοφώναξε το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών.
Αυτή η στάση επιτρέπει τη φροντίδα της εικόνας της ως «υπεύθυνης δύναμης» απέναντι στον Τραμπ, ελλείψει της δυνατότητας να σπεύσει προς βοήθεια ενός ιστορικού περιφερειακού συμμάχου που απειλείται με τη σειρά του, μετά τη Συρία του Μπασάρ αλ Άσαντ που έπεσε το 2024.
Και να καλέσει σε «άμεση παύση» των στρατιωτικών επιχειρήσεων, φοβούμενο την ανάφλεξη του Κόλπου, απ’ όπου προέρχεται περισσότερο από το ήμισυ του εφοδιασμού της σε υδρογονάνθρακες.
Η κρίση απειλεί να βυθίσει τη Μέση Ανατολή σε μια «επικίνδυνη άβυσσο», προειδοποίησε ο Wang Yi, ο υψηλότερος διπλωματικός αξιωματούχος του κινεζικού καθεστώτος, ο οποίος καταγγέλλει την «επιστροφή στον νόμο της ζούγκλας».
Μετά τη Βενεζουέλα του Νικολάς Μαδούρο, ο Τραμπ επιτίθεται σε ένα νέο φίλο και σύμμαχο του Πεκίνου, τροφοδοτώντας την παράνοια ενός κομμουνιστικού μηχανισμού που στοιχειώνεται από το φάσμα μιας επανάστασης, υποκινούμενης από τη Δύση.
«Η κατάφωρη δολοφονία ενός κυρίαρχου ηγέτη και η υποκίνηση σε αλλαγή καθεστώτος είναι απαράδεκτες», δήλωσε ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής συνομιλίας με τον Σεργκέι Λαβρόφ, τον Ρώσο ομόλογό του.
Απέναντι στον τραμπικό νεο-παρεμβατισμό, η Κίνα του Σι Τζινπίνγκ και η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν συσπειρώνονται για να διατηρήσουν το αντιδυτικό μέτωπο, του οποίου η Τεχεράνη είναι η αιχμή του δόρατος στη Μέση Ανατολή.
Δείγμα της νευρικότητας του κινεζικού Κόμματος, οι εικόνες των Ιρανών που πανηγυρίζουν για τον θάνατο του Χαμενεΐ, και οι οποίες λογοκρίνονται αυστηρά στον κινεζικό ιστό.
Ιρανοί σε όλα τα μέρη του κόσμου γιορτάζουν το θάνατο του Χαμενεΐ. Aνάλογες εικόνες είδαμε ακόμα και στο Σύνταγμα. © Χ.com
Σε τεντωμένο σχοινί το κινεζικό καθεστώς
Το κομμουνιστικό καθεστώς βαδίζει σε τεντωμένο σκοινί ανάμεσα στη ρητορική υποστήριξη προς την Ισλαμική Δημοκρατία και τη ρεαλπολιτίκ, ενώ ο Τραμπ αναμένεται στην Κίνα στις 31 Μαρτίου για να μονιμοποιήσει την εκεχειρία που συμφωνήθηκε με τον Σι στις 30 Οκτωβρίου πέρυσι στο Μπουσάν.
Η Κίνα κερδίζει χρόνο και υιοθετεί μια γραμμή ισορροπίας, υποστηρίζοντας ρητορικά το Ιράν. Βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα στρατηγικό δίλημμα, εγκλωβισμένη ανάμεσα στην προάσπιση των ενεργειακών και πολιτικών συμφερόντων της με την Τεχεράνη και τη θέληση να διατηρήσει τη στρατηγική σταθερότητα με την Ουάσιγκτον, στις παραμονές της επίσκεψης του Τραμπ.
Ενώ ο Τραμπ υπόσχεται να συνεχίσει τη στρατιωτική του επιχείρηση για «τέσσερις έως πέντε εβδομάδες», οι στρατηγικοί αναλυτές ανησυχούν για τον αντίκτυπο στην παγκόσμια ανάπτυξη και ιδιαίτερα για την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, η οποία έκανε άλμα 13% στην Ασία αυτήν τη Δευτέρα.
Εξαρτημένη από το ενεργειακό μέτωπο, η μεγάλη κινεζική βιομηχανική υπερδύναμη θα ήταν ιδιαίτερα εκτεθειμένη σε ένα κλείσιμο, έστω και μερικό, των Στενών του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται το μισό των εισαγωγών της σε «μαύρο χρυσό».
Δεκάδες ακινητοποιημένα δεξαμενόπλοια μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το καθεστώς του Ιράν © Χ.com
Το Πεκίνο απορροφά περισσότερο από το 90% των εξαγωγών ιρανικού αργού, πληρωμένων σε μειωμένη τιμή στο πλαίσιο μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης που προβλέπει 400 δισεκατομμύρια δολάρια κινεζικών επενδύσεων σε είκοσι πέντε χρόνια.
Μια ποσότητα που αντιπροσωπεύει το 13% των πλανητικών πετρελαϊκών εισαγωγών της, η οποία μεταφέρεται διακριτικά από έναν στόλο «φαντασμάτων», μέσω μεταφόρτωσης στα ανοικτά της Μαλαισίας και στη συνέχεια πέρασμα από τη Σαντόνγκ, σε διυλιστήρια, αποκαλούμενα «τσαγιέρες», από εταιρείες εκτός εμβέλειας των αμερικανικών κυρώσεων.
Μετά το πραξικόπημα του Τραμπ κατά του Καράκας, ενός άλλου προμηθευτή πετρελαίου σε χαμηλή τιμή, στο ύψος του 4% των εισαγωγών της, η επίθεση κατά του Ιράν εντείνει την πίεση στις γραμμές εφοδιασμού του κινεζικού γίγαντα.
Μετά τη Βενεζουέλα το δυνατότερο χτύπημα στο Ιράν
«Για την Κίνα, η κρίση στο Ιράν είναι η Βενεζουέλα σε εκθετικό βαθμό», σημειώνει η Alicia Garcia Herrero, σε σημείωμα της τράπεζας Natixis.
Ωστόσο, το Πεκίνο μπορεί να δει να έρχεται βοήθεια χάρη σε ένα διαφοροποιημένο φάσμα αξιόπιστων προμηθευτών από τη Ρωσία του Πούτιν, έως τη Σαουδική Αραβία του Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν και από το Ιράκ, σε μια τιμή αργού που παραμένει σχετικά προσιτή. Σε σημείο που να έχει απορρίψει προσφορές για πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα, στον απόηχο του αμερικανικού πραξικοπήματος, σύμφωνα με το Bloomberg.
Το κινεζικό Πολιτικό Γραφείο εξετάζει ρεαλιστικά τη διαδοχή που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Τεχεράνη, έτοιμο να συνεχίσει μια συνεργασία «win-win» με τους μελλοντικούς ηγέτες, όποια και αν είναι η πολιτική τους κλίση.
Η εξάρτηση του Ιράν από την Κίνα προσφέρει στο Πεκίνο ένα δυνατό χαρτί για να επηρεάσει τη μετα-Χαμενεΐ εποχή – αν και αυτό δεν απέτρεψε τους Φρουρούς της Επανάστασης από το να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ.
Κλονισμένη, η Κίνα παραμένει σε εγρήγορση για ένα αμερικανικό «παραπάτημα» στη Μέση Ανατολή, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ κινδυνεύει να δυσκολευτεί να σχεδιάσει μια έξοδο από την πολιτική κρίση.
Ένα στρατιωτικό τέλμα θα επέτρεπε στο Πεκίνο να διευρύνει την αυξανόμενη οικονομική του επιρροή στον Κόλπο, φροντίζοντας την εικόνα του ενώπιον του αραβικού δρόμου.
Ο Τραμπ εκτίθεται στον κίνδυνο ενός τέλματος, και αν βαλτώσει, τα κέρδη θα είναι για τον Σι, που θα καταδείξει τον «αμερικανικό τυχοδιωκτισμό», σύμφωνα με την ορολογία του Πεκίνου.
