Η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τον πρόεδρο του Κουρδικού Δημοκρατικού Κόμματος Masoud Barzani και τον ηγέτη της Πατριωτικής Ένωσης Κουρδιστάν Bafel Talabani (και οι δύο με έδρα στο ιρακινό Κουρδιστάν) θεωρείται από πολλούς Κούρδους αναλυτές μία από τις πιο κρίσιμες στιγμές στη σύγχρονη κουρδική ιστορία, σε συνδυασμό με τον πόλεμο στο Ιράν.
Ενώ οι αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ και Ισραήλ στο πλαίσιο της επιχείρησης «Επική Οργή» πλήττουν πλήθος στόχων εντός ιρανικής επικράτειας, υπάρχουν έντονες ενδείξεις ότι το επόμενο διάστημα το διπλωματικό και επιχειρησιακό βάρος θα μετατοπισθεί πλέον στο έδαφος και στις προοπτικές μιας εσωτερικής πολιτικής – ή και ένοπλης εξέγερσης.
Δράση τώρα ή αναμονή;
Στο φόντο του εξελισσόμενου πολέμου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, οι Κούρδοι του Ιράν βρίσκονται μπροστά σε ένα ιστορικό δίλημμα: να κινηθούν τώρα διεκδικώντας ανατροπή του ισχύοντος πολιτικού καθεστώτος ή να παραμείνουν επιφυλακτικοί αποφεύγοντας μια ενδεχομένως καταστροφική σύγκρουση;
Οι κουρδικές περιοχές του δυτικού Ιράν, γνωστές ως Ροζχελάτ, έχουν μακρά ιστορία εντάσεων με την Τεχεράνη.
Οργανώσεις όπως το KDPI και το PJAK έχουν στο παρελθόν εμπλακεί σε ένοπλες ή πολιτικές αντιπαραθέσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία.
Παράθυρο ευκαιρίας για τους Κούρδους
Ωστόσο, η σημερινή συγκυρία είναι ποιοτικά διαφορετική: η στρατιωτική πίεση που δέχεται το Ιράν από ΗΠΑ και Ισραήλ ενδέχεται να δημιουργεί ένα παράθυρο ευκαιρίας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο αντιποίνων.
Το Κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα (KDP) και η Πατριωτική Ένωση Κουρδιστάν (PUK), που κυριαρχούν σήμερα πολιτικά στο ιρακινό Κουρδιστάν, διατηρούν επιρροή και στις ιρανικές κουρδικές οργανώσεις. Καμία σοβαρή πρωτοβουλία εντός ιρανικού εδάφους δεν θα ληφθεί χωρίς διαβούλευση μαζί τους. Αυτό σημαίνει ότι η στάση των Κούρδων του Ιράκ και του Ιράν αποκτά τεράστιο γεωπολιτικό βάρος εν μέσω του εξελισσόμενου πολέμου.
Οι ιρανικές κουρδικές οργανώσεις αντιμετωπίζουν τρεις βασικές ανησυχίες. Πρώτον, δεν εμπιστεύονται πλήρως τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η εμπειρία της Συρίας – όπου οι Κούρδοι των SDF βρέθηκαν εκτεθειμένοι μετά από αλλαγές στην αμερικανική πολιτική – λειτουργεί ως προειδοποίηση. Φοβούνται ότι μια ενδεχόμενη εξέγερση θα προκαλέσει σκληρά ιρανικά αντίποινα εναντίον αμάχων, χωρίς μακροπρόθεσμη εγγύηση προστασίας.
Δεύτερον, το Ιράν διαθέτει σημαντικά μέσα επιρροής στο Ιρακινό Κουρδιστάν. Θα μπορούσε να εργαλειοποιήσει πολιτικές και στρατιωτικές ομάδες, να πλήξει οικονομικά την περιοχή ή να ενισχύσει εσωτερικές διαιρέσεις μεταξύ KDP και PUK. Η αποσταθεροποίηση του αυτόνομου κουρδικού θύλακα στο Ιράκ θα είχε αλυσιδωτές συνέπειες.
Τρίτον, υπάρχει ο φόβος ότι οποιαδήποτε κουρδική κινητοποίηση θα παρουσιαστεί ως «τατζζιγιά» – δηλαδή διάσπαση του κράτους – οδηγώντας τόσο την ιρανική αντιπολίτευση όσο και το καθεστώς σε μια σπάνια σύμπλευση εναντίον των Κούρδων – κάτι που δεν είναι επιθυμητό. Είναι κρίσιμο να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι Κούρδοι στο Ιράν δεν ζητούν απόσχιση, αλλά πολιτική αναγνώριση, πολιτιστικά δικαιώματα και αποκεντρωμένη διακυβέρνηση εντός των υφιστάμενων συνόρων.
Μοναδική και ανεπανάληπτη συγκυρία
Παρά τους κινδύνους, πολλοί Κούρδοι αναγνωρίζουν ότι η τρέχουσα συγκυρία ίσως δεν επαναληφθεί. Αν το Ιράν αποδυναμωθεί στρατιωτικά ή αναγκαστεί σε εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, οι ισορροπίες μπορεί να αλλάξουν. Αν όμως οι Κούρδοι δεν διατυπώσουν οργανωμένα τις διεκδικήσεις τους τώρα, ενδέχεται να αποκλειστούν από οποιαδήποτε μελλοντική πολιτική αναδιάταξη.
Το δίλημμα είναι υπαρξιακό: αν δεν κινηθούν, ίσως χάσουν την ευκαιρία. Αν κινηθούν και η Ουάσινγκτον αποσύρει τη στήριξή της, μπορεί να βρεθούν εκτεθειμένοι στην εκδικητική ισχύ της Τεχεράνης. Η μέχρι σήμερα αμερικανική πολιτική στην περιοχή δεν έχει πείσει ότι προσφέρει μακροπρόθεσμες εγγυήσεις.
Για τον εξελισσόμενο πόλεμο, η κουρδική παράμετρος θα μπορούσε να αποδειχθεί καταλύτης. Μια εσωτερική αποσταθεροποίηση του Ιράν θα ανάγκαζε την Τεχεράνη να ανακατανείμει στρατιωτικούς πόρους από τα εξωτερικά μέτωπα προς το εσωτερικό.
Αυτό θα εξυπηρετούσε στρατηγικά τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Αντίθετα, μια αποτυχημένη εξέγερση θα ενίσχυε το αφήγημα του καθεστώτος περί «εθνικής ενότητας απέναντι στην ξένη επιβουλή», συσπειρώνοντας τον πληθυσμό.
Οι Κούρδοι δεν αποτελούν παθητικά πιόνια. Διαμορφώνουν στρατηγική βάσει των δικών τους συμφερόντων και ιστορικών εμπειριών.
Το αν θα επιλέξουν την αναμονή ή την πρωτοβουλία δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον τους εντός του Ιράν, αλλά ενδέχεται να επηρεάσει και την τροχιά ενός πολέμου που ήδη αναδιαμορφώνει τη Μέση Ανατολή.
