Αφού πέρασε έναν ολόκληρο χρόνο επικρίνοντας, προσβάλλοντας και απειλώντας Ευρωπαίους ηγέτες, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται τώρα να αντιλαμβάνεται τη σημασία των συμμάχων σε καίριες γεωπολιτικές περιοχές -ιδιαίτερα όταν αυτοί διαθέτουν στρατιωτικές δυνατότητες που μπορούν να φανούν χρήσιμες, αναφέρει σε ανάλυσή του το Politico. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πρώτες ημέρες του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν θα ήταν πολύ πιο εύκολες αν ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ είχε επιτρέψει την απογείωση αμερικανικών βομβαρδιστικών από βρετανικές αεροπορικές βάσεις. Ωστόσο, ο Στάρμερ παραμένει σταθερός στη θέση του και αρνείται να εγκρίνει οτιδήποτε πέρα από επιχειρήσεις καθαρά «αμυντικού» χαρακτήρα από εγκαταστάσεις της βρετανικής αεροπορίας, είτε στο Ηνωμένο Βασίλειο ή στο εξωτερικό. Εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για τον Στάρμερ, ο Τραμπ σχολίασε ειρωνικά ότι «δεν έχουμε να κάνουμε με τον Ουίνστον Τσώρτσιλ».
Παρόμοια στάση τηρεί και ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος καταδικάζει την αμερικανική επιχείρηση στη Μέση Ανατολή ως παράνομη και αρνείται να επιτρέψει τη χρήση ισπανικών αεροδρομίων από αεροσκάφη των ΗΠΑ. Η στάση αυτή έχει προκαλέσει την έντονη δυσαρέσκεια του Τραμπ, ο οποίος απειλεί με εμπορικά αντίποινα. Πιο συγκεκριμένα, ο Τραμπ αποκάλεσε την κυβέρνηση Σάντσεθ «εχθρική», επειδή δεν επέτρεψε τη χρήση ισπανικών βάσεων για επιθέσεις κατά του Ιράν και απείλησε ακόμη και με διακοπή του εμπορίου με την τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ. Ο Σάντσεθ απάντησε ότι η Ισπανία δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τις αξίες και τις αρχές της από φόβο για αντίποινα. Την ίδια στιγμή ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, εμφανίζεται επίσης επικριτικός. Χαρακτήρισε τον πόλεμο εναντίον του Ιράν «επικίνδυνο» και προειδοποίησε ότι δεν συμβαδίζει με το Διεθνές Δίκαιο, άρα δεν μπορεί να στηριχθεί.
Όλα τα παραπάνω δοκιμάζουν εκ νέου τις ήδη «δύσκολες» σχέσεις της ΕΕ με τις ΗΠΑ στη δεύτερη προεδρική θητεία του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Το ενδιαφέρον στοιχείο, σύμφωνα με την ανάλυση του Politico, είναι η αντιστροφή ρόλων που φαίνεται να υπάρχει, σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς πλέον η Ουάσιγκτον είναι αυτή που καλεί τις Βρυξέλλες να συνδράμουν. Μάλιστα, φαίνεται να έχει γίνει αμερικανική κρούση και προς το Κίεβο για τη χρήση των άκρως αποτελεσματικών συστημάτων anti-drones, τα οποία παρουσιάζουν υψηλή επιχειρησιακή επιτυχία απέναντι στα ιρανικά Shahed.
Την Τετάρτη, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λίβιτ, δήλωσε ότι ο Τραμπ αναμένει από ολόκληρη την Ευρώπη και τους Ευρωπαίους συμμάχους να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν. Όπως είπε, στόχος της στρατιωτικής επιχείρησης είναι να εξουδετερωθεί το καθεστώς των Αγιατολάχ, το οποίο αποτελεί «απειλή τόσο για την Αμερική όσο και για την Ευρώπη».
Η πιο αυστηρή στάση των Ευρωπαίων απέναντι στον πόλεμο με το Ιράν θεωρείται από πολλούς σημείο καμπής, ξυπνώντας μνήμες από την περίοδο της αμερικανικής εισβολής στο Ιράκ το 2003, όταν η εμπιστοσύνη μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής είχε κλονιστεί σοβαρά. Οι εντάσεις γύρω από αυτήν τη νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ενδέχεται ακόμη και να απειλήσουν τη συνοχή της δυτικής συμμαχίας, μετά από έναν ήδη δύσκολο χρόνο στις διατλαντικές σχέσεις.
Η Έμιλι Θόρνμπερι, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του βρετανικού κοινοβουλίου, σχολίασε ότι ο Τραμπ πιθανότατα δεν επεδίωξε να εξασφαλίσει την υποστήριξη του NATO για τον πόλεμο στο Ιράν. «Τώρα, όμως, συνειδητοποιεί πόσο σημαντικό είναι να διαθέτει κανείς ένα ισχυρό δίκτυο συμμάχων» ανέφερε με νόημα.
Οι σκιές του Ιράκ
Η επιθετική πολιτική που ακολουθεί ο Τραμπ από την επιστροφή του στην εξουσία τον Ιανουάριο του 2025 έχει προκαλέσει δυσφορία σε πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους. Μεταξύ άλλων, μείωσε τη στήριξη προς την Ουκρανία και πίεσε το Κίεβο να δεχτεί μια ειρηνευτική συμφωνία, που περιλαμβάνει σημαντικές εδαφικές παραχωρήσεις χωρίς ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας. Παράλληλα, κατηγόρησε την ΕΕ για αδυναμία στον έλεγχο της μετανάστευσης και απαίτησε την παραχώρηση της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ. Επιπλέον, επιτέθηκε στο Ιράν χωρίς να υπάρξει κάποια ουσιαστική διαβούλευση με βασικούς συμμάχους του ΝΑΤΟ.
Τώρα που οι σύμμαχοι εμφανίζονται διστακτικοί να συνδράμουν, ο Τραμπ και οι υποστηρικτές του κινήματος Make America Great Again (MAGA) υιοθετούν στάση παρόμοια με εκείνη των Ρεπουμπλικανών της εποχής του Τζορτζ Μπους του νεότερου, όταν η Γαλλία είχε αρνηθεί να στηρίξει τον πόλεμο στο Ιράκ πριν από 20 και πλέον χρόνια.
Παρά τις εντάσεις, πάντως, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διατηρούν πιο θετική στάση απέναντι στον πόλεμο των ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν. Κατά την επίσκεψη του Γερμανού καγκελαρίου, Φρίντριχ Μερτς, στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ τον επαίνεσε, επειδή η αεροπορική βάση Ράμσταϊν στη Γερμανία τέθηκε στη διάθεση των αμερικανικών δυνάμεων.
Ο παράγοντας Ουκρανία
Σε κάθε περίπτωση, οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν ότι εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους. Χωρίς την αμερικανική υποστήριξη στην Ουκρανία, η Ρωσία δύσκολα θα διαπραγματευόταν για ειρήνη, ενώ θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο για το Κίεβο να συνεχίσει να πολεμά με επιτυχία στο μέτωπο.
Πλέον, οι ΗΠΑ ζητούν -όπως αναφέρθηκε νωρίτερα- τεχνική βοήθεια από τον Ζελένσκι, τον οποίο ο ίδιος ο Τραμπ είχε αποκαλέσει «δικτάτορα» πριν από έναν χρόνο περίπου. Ο ουκρανικός στρατός είναι σήμερα ένας από τους έμπειρους «παίκτες» παγκοσμίως στην αντιμετώπιση drones, έχοντας καταρρίψει χιλιάδες ιρανικής σχεδίασης μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τύπου Shahed, που χρησιμοποιεί η Ρωσία.
Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία θα βοηθήσει, μόνο αν αυτό δεν αποδυναμώνει τη δική της άμυνα, και εφόσον η βοήθεια αυτή θα συμβάλλει στις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου.
Η προειδοποίηση Ιράν στην ΕΕ και το μήνυμα Ρούτε
Κι όλα αυτά την ώρα που το Ιράν προειδοποιεί ότι οι χώρες της ΕΕ θα «πληρώσουν το τίμημα» αν παραμείνουν σιωπηλές με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Πιο συγκεκριμένα, όπως μετέδωσε το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP), οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα «πληρώσουν το τίμημα, αργά ή γρήγορα», αν παραμείνουν σιωπηλές απέναντι στην αμερικανοισραηλινή επίθεση, δήλωσε εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών της Τεχεράνης στον ισπανικό τηλεοπτικό σταθμό TVE.
Σημειώνεται ότι ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ο πόλεμος στο Ιράν να αποτελέσει απειλή για την Ευρώπη. Ξεκαθάρισε, όμως, πώς η ενεργοποίηση του Άρθρου 5 περί συλλογικής άμυνας δεν βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη.
Σε συνέντευξή του στο Reuters, ο Ρούτε αναφέρθηκε στην αναχαίτιση βαλλιστικού πυραύλου με κατεύθυνση την Τουρκία, επισημαίνοντας πως ήταν η πρώτη φορά που ένα κράτος-μέλος της Συμμαχίας ενεπλάκη άμεσα στη σύγκρουση -εγείροντας ανησυχίες για μια γενικευμένη ανάφλεξη. «Κανείς δεν μιλάει για το Άρθρο 5 αυτήν τη στιγμή» σημείωσε, εκφράζοντας παράλληλα την πλήρη στήριξη της Συμμαχίας στις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ κατά του Ιράν.
