Η δημόσια εμφάνιση του σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχαγιάν, προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), στο πολυτελέστατο εμπορικό κέντρο Dubai Mall στο Ντουμπάι στις αρχές Μαρτίου είχε ως στόχο να καθησυχάσει τον κόσμο και να τον διαβεβαιώσει ότι ήταν ασφαλής όσο ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν διάνυε τα πρώτα 24ώρα. Ήδη το Ιράν είχε ξεκινήσει τις εναέριες επιδρομές με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) στα αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου, χτυπώντας αεροδρόμια, λιμάνια, ενεργειακές υποδομές και τουριστικά ορόσημα όπως το εμβληματικό Burj AI Arab Hotel.
Έκτοτε οι επιθέσεις έχουν ενταθεί στον Περσικό Κόλπο, οδηγώντας στην ακύρωση πάνω από 11.000 πτήσεων. Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν -το οποίο επανήλθε χθες με νέες απειλές σε ενεργειακές οντότητες όπου έχουν επενδύσει Αμερικάνοι ή συνεργάζονται με τις ΗΠΑ- επιδιώκει να προξενήσει τόσο μεγάλη ζημιά στα αραβικά κράτη του Κόλπου και τις αγορές πετρελαίου ώστε να ενταθούν οι πιέσεις στους Αμερικανούς να εγκαταλείψουν τον πόλεμο. Αυτή η τακτική έχει καταστροφικές συνέπειες στα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), δηλαδή στη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Ομάν, παρά την αντιπυραυλική τους ασπίδα.
Μετά το πετρέλαιο, ο τουρισμός είναι ένας από τους μεγαλύτερους πυλώνες στην οικονομική ανάπτυξη των GCC, συμβάλλοντας με 11,4% ή 247 δισ. δολάρια στο συνολικό ΑΕΠ της περιοχής πρόπερσι, με την προοπτική να φτάσει το 13,3% μέχρι το 2034 λόγω τεράστιων επενδύσεων σε υποδομές. Αυτές οι υποδομές δέχονται σήμερα επιθέσεις από χιλιάδες ιρανικά drones, τα οποία είναι βασικά εργαλεία στην ασύμμετρη στρατιωτική εκστρατεία του Ιράν. Γνωστά ως Shahed, διαθέτουν μια πολεμική κεφαλή 20 με 25 κιλών και σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν κατασκευαστεί με φελιζόλ σε αντίθεση με έναν πύραυλο Tomahawk, του οποίου η κατασκευή κοστίζει περίπου δύο εκατ. δολάρια, αναφέρουν οι Financial Times.
Μια πολυετής στρατηγική για τη διαφοροποίηση το πετρέλαιο πλήττεται από τα ιρανικά dromes
Από τη δεκαετία του ΄70, όταν ξεκίνησε η οικονομική άνθηση από την αξιοποίηση των πετρελαϊκών πόρων τους, οι αραβικές χώρες του Περσικού Κόλπου άρχισαν να διαφοροποιούν τις δραστηριότητες τους, έχοντας επίγνωση ότι ο ορυκτός πλούτος τους θα εξαντληθεί κάποια μέρα. Αυτή η διαδικασία επιταχύνθηκε μετά την κατάρρευση των τιμών του μαύρου χρυσού από τα 110 στα 50 δολάρια, το βαρέλι, το 2014. Μέσα στα επόμενα χρόνια, τα πλούσια κράτη του Κόλπου, καθένα σε διαφορετικό βαθμό, εξελίχθηκαν σε κορυφαίους τουριστικούς προορισμούς, ενεργειακούς αλλά και εμπορικούς κόμβους, τεχνολογικά κέντρα και κάποιοι από τους σημαντικότερους επενδυτές στην παγκόσμια οικονομία, με ανεπτυγμένα χρηματοοικονομικά κέντρα.
Ξαφνικά, όμως, εδώ και δεκαέξι ημέρες δέχονται ένα μπαράζ εναέριων επιδρομών από το οργισμένο Ιράν, με στόχο ενεργειακές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια, λιμάνια, τουριστικά ορόσημα και αστικές περιοχές. Το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης είναι αποφασισμένο να παρασύρει όλον τον Περσικό Κόλπο στον πόλεμο που κήρυξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του. Απώτερος στόχος του Ιράν είναι να κλονίσουν συθέμελα την αίσθηση ασφάλειας, ευημερίας και ανάπτυξης στην απέναντι όχθη του Κόλπου. Και, βέβαια, να προκαλέσουν τριβές στις σχέσεις μεταξύ των πλούσιων αραβικών κρατών και της Δύσης.
Μέχρι πρότινος, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ πρόβαλε τους στενούς δεσμούς με τους ηγέτες του αραβικού κόσμου, εξασφαλίζοντας επενδυτικές δεσμεύσεις της τάξεως των 2 τρισ. δολαρίων στην περιοδεία που έκανε πέρσι την άνοιξη. Τα σχέδια αυτά τίθενται πλέον υπό αμφισβήτηση παρά το ότι οι τιμές του πετρελαίου έχουν ξεπεράσει 100 δολάρια το βαρέλι.
Το πετρέλαιο παραμένει βασικός πυλώνας των αραβικών οικονομιών
Σε περίοδο ειρήνης, τόσο ισχυρή άνοδος των τιμών θα ήταν καλοδεχούμενη. Οι προϋπολογισμοί των αραβικών κρατών εξακολουθούν να είναι εξαρτημένοι από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου παρά τη διαφοροποίηση των οικονομιών τους. Από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν, ωστόσο, ο Περσικός Κόλπος έχει εγκλωβιστεί σε μια περιφερειακή σύγκρουση, με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ να πυροδοτεί τη μεγάλη άνοδο των τιμών ενέργειας και τη δραματική μείωση της παραγωγής στην περιοχή. Υπολογίζεται ότι τα αραβικά κράτη του Κόλπου έχουν χάσει 15 δισ. δολάρια σε ενεργειακά έσοδα μέσα σε ένα δεκαπενθήμερο. Το Ισραήλ και το Ιράν δεν προτίθενται να υπαναχωρούν σε αυτή τη σύγκρουση. Η κυβέρνηση Τραμπ δεν φαίνεται να έχει κατασταλάξει για τους στόχους των ΗΠΑ σ’ αυτόν τον πόλεμο παρά το ότι έχει κοστίσει στο αμερικανικό κράτος 11,3 δισ. δολάρια μέσα στην πρώτη εβδομάδα.
Ανεξάρτητα από το εάν ο πόλεμος αυτός λήξει σύντομα, το κλίμα ασφάλειας και σταθερότητας των χωρών αυτών επισκιάζεται από αυτήν την περιφερειακή σύγκρουση. Πηγές της Wall Street Journal αποκαλύπτουν ότι ήδη χρηματοοικονομικοί διαχειριστές μεταφέρουν κεφάλαια σε άλλους προορισμούς, ενώ έχουν παγώσει συμβόλαια αγοραπωλησιών στην αγορά ακινήτων . Ακόμη και αν σταματήσουν οι εναέριες επιδρομές από το Ιράν, παράγοντας κινδύνου από ένα εχθρικό Ιράν έχει πια ριζώσει στον Κόλπο. Το πλήγμα που επέφεραν χθες οι Ιρανοί στο λιμάνι της Φουτζάυρα των ΗΑΕ -το οποίο προσφέρει μια εναλλακτική στις πετρελαϊκές εξαγωγές από το Κόλπο του Ομάν, παρακάμπτοντας έτσι τα Στενά του Ορμούζ- επιβεβαιώνει την αποφασιστικότητα των Ιρανών να διχάσουν τα πλούσια αραβικά κράτη. Η επικινδυνότητα της περιοχής εντείνεται καθώς είναι αβέβαιη η επόμενη ημέρα στην Τεχεράνη. Θα καταρριφθεί το θεοκρατικό καθεστώς και, εάν ναι, τι θα ακολουθήσει;
Αλλαγές αναμένονται στη δυναμική των σχέσεων με τις ΗΠΑ
Δεδομένου, μάλιστα, ότι το Ομάν μαζί με τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ πίεζαν για μια διπλωματική λύση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η τροπή των γεγονότων ημέρες αναμένεται να καθορίσει τη δυναμική των σχέσεων τους με την Ουάσιγκτον. Ανάλυση του Atlantic Council καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αρκετά αραβικά κράτη, τα οποία ήταν «ευθυγραμμισμένα» με τις ΗΠΑ εναντίον του Ιράν διότι θεωρούσαν ότι έτσι θα είχαν επαρκή προστασία, μπορεί να αναθεωρήσουν από εδώ και στο εξής.
Σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση βρίσκονται τα ΗΑΕ. Μέσα στο πρώτο 24ωρο του πολέμου χτυπήθηκαν από πυραύλους και drones του Ιράν όσο και το Ισραήλ παρά το ότι είχε υποσχεθεί ότι δεν θα παράσχει τον εναέριο χώρο του για επιθέσεις εναντίον του καθεστώτος της Τεχεράνης. Όπως επισημαίνεται από το Atlantic Council, το Άμπου Ντάμπι και το Ιράν είχαν καταλήξει σε άτυπη συμφωνία ότι θα απέφευγαν την απευθείας σύγκρουση ενώ παράγοντες του θεοκρατικού καθεστώτος διατηρούν περιουσιακά στοιχεία στο Άμπου Ντάμπι. Οπότε δεν έχει εξακριβωθεί γιατί η Τεχεράνη στόχευσε τόσο τα ΗΑΕ. Πληροφορίες των Financial Times αποκάλυψαν πως ο πρώην αγιοταλάχ Αλί Χαμενέϊ, ο οποίος σκοτώθηκε από ισραηλινή επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου, είχε αφήσει εντολές για την πρόκληση περιφερειακής σύγκρουσης εάν δέχονταν επίθεση το Ιράν.
Έκπληξη προκάλεσαν, επίσης, οι επιθέσεις στο Ομάν που έχει επενδύσει διπλωματικά σε μια ουδέτερη θέση. Το Κατάρ, στο μεταξύ, είχε εκτεθεί στη σύγκρουση Ισραήλ-Ιράν από την αιφνίδια επίθεση του IDF στην Ντόχα εναντίον στελέχους της Χαμάς, η οποία ανήκει στον Άξονα της Αντίστασης της Τεχεράνης. Το ισραηλινό πλήγμα πέρσι τον Σεπτέμβριο υποδήλωσε ότι το Κατάρ είναι σύμμαχος των ΗΠΑ εκτός ΝΑΤΟ. Στο Κατάρ, επίσης, βρίσκεται η μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική βάση στην περιοχή, γράφει η Άλισον Μάινορ του Atlantic Council. Τελικά, όμως, η Σαουδική Αραβία ίσως να επωφεληθεί καθώς μπορεί να κατοχυρώσει τον ρόλο της ισχυρότερης χώρας στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, αρπάζοντας την ευκαιρία να διαμορφώσει ένα τοπίο όπου το Ιράν θα είναι αποδυναμωμένο άλλα όχι «παραλυμένο» για να αποτελεί κίνδυνο μεγαλύτερης αστάθειας στο μέλλον.
