Εκτεταμένη ανάλυση του Atlantic Council καλύπτει τις πολλαπλές πτυχές του πολέμου που κήρυξαν ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Σήμερα έχει πάρει διαστάσεις μιας σοβαρής περιφερειακής σύγκρουσης με βαριές επιπτώσεις στην ενεργειακή τροφοδοσία της παγκόσμιας οικονομίας και τις γεωπολιτικές ισορροπίες ανά τον κόσμο.
1. Επιτυγχάνουν οι ΗΠΑ τους στόχους τους σε αυτόν τον πόλεμο;
Στους στόχους της Ουάσιγκτον περιλαμβάνεται η υποβάθμιση του πυρηνικού προγράμματος, των βαλλιστικών πυραύλων, του πολεμικού ναυτικού, των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) του Ιράν και του ελέγχου που ασκούν στον Άξονα της Αντίστασης, δηλαδή τη Χαμάς στη Γάζα, τη Χεζμπολάχ στον Λιβάνο και τους Χούθι στην Υεμένη. Οι ΗΠΑ έχουν επιτύχει αυτούς τους στόχους έως έναν βαθμό. Πάνω από πενήντα ιρανικά πλοία, παραδείγματος χάριν, βρίσκονται πλέον στον βυθό της θάλασσας. Η στοχοποίηση των δυνατοτήτων παραγωγής πυραύλων και drones θα απαιτήσει πιθανότατα μερικές ακόμη εβδομάδες. Μόνο τότε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, θα είναι σε θέση να κηρύξει νίκη. Η διαμόρφωση μιας ηγεσίας που θα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και θα πιο συνεργάσιμη με τη διεθνή κοινότητα εναπόκειται στα χέρια του ιρανικού λαού.
Ο Matthew Kroenig είναι αντιπρόεδρος γεωστρατηγικής και ανώτερος διευθυντής του Scowcroft Center για τη Στρατηγική και την Ασφάλεια του Atlantic Council.
2. Επιτυγχάνει το Ισραήλ τους στόχους του;
Στρατηγικός στόχος του Ισραήλ είναι η κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος. Είναι μια προέκταση του αρχικού σχεδίου να επιφέρουν πλήγμα στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο εφαρμόστηκε με τον 12ήμερο πόλεμο πέρσι το καλοκαίρι. Τότε, όμως, βαλλιστικοί πύραυλοι του Ιράν κατάφεραν να διεισδύσουν στην αντιπυραυλική άμυνα του Ισραήλ και των ΗΠΑ. Δεδομένου του περιορισμένου αποθέματος σε πυραύλους αναχαίτισης του Ισραήλ και των φιλοδοξιών του Ιράν να αυξήσει την παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων από περίπου δύο χιλιάδες σε δέκα χιλιάδες, η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου ήταν προετοιμασμένη να χτυπήσει το καθεστώς της Τεχεράνης εντός του 2026 αλλά σε μεταγενέστερη ημερομηνία.
Οι λαϊκές διαδηλώσεις κατά του καθεστώτος τον Ιανουάριο εξέθεσαν την εσωτερική αδυναμία της Ισλαμικής Δημοκρατία, η οποία «κούμπωσε» με το πλήγμα στο πυρηνικό της πρόγραμμα και την επιδείνωση της σφαίρας επιρροής της τη διετία του πολέμου Ισράηλ-Χαμάς. Έτσι, πέρα από την υποβάθμιση της πυραυλικής απειλής μέσω πληγμάτων σε εκτοξευτές, χώρους αποθήκευσης και εγκαταστάσεις παραγωγής, το Ισραήλ συμπεριέλαβε στους στρατηγικούς στόχους το καθεστώς.
Παραμένει ασαφές εάν ο ισραηλινός στόχος για αλλαγή καθεστώτος συνάδει με τις επιδιώξεις των ΗΠΑ, ή αν συνάδει, για πόσο καιρό θα ισχύει αυτό. Ο Τραμπ και η κυβέρνησή του έχουν δώσει αντιφατικές εξηγήσεις για τους στρατηγικούς στόχους του πολέμου. Ορισμένες, ωστόσο, διεκδικήσεις για «παράδοση άνευ όρων» και δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέψουν στον ιρανικό λαό να αναλάβει τον έλεγχο των κρατικών μηχανισμών και θεσμών— ευθυγραμμίζονται με τους ισραηλινούς στόχους.
Εντούτοις, όσο οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύονται, οι αγορές υποχωρούν, η ναυτιλία και οι εφοδιαστικές αλυσίδες διαταράσσονται και το Ιράν συνεχίζει να βρίσκει κενά στην αεράμυνα των Αράβων γειτόνων του προκαλώντας οικονομικές ζημιές και καταστροφές σε υποδομές, είναι πολύ πιθανό ο Τραμπ να αναζητήσει μια πρόωρη διέξοδο, ισχυριζόμενος ότι έχει αποδυναμώσει σημαντικά το καθεστώς. Ωστόσο, οι ΗΠΑ και οι Άραβες εταίροι απεύχονται μετά την κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος να κυριαρχήσει χάος, εμφύλιος πόλεμος και προσφυγικές ροές τους. Αν υπάρξει μια τόσο μεγάλη διάσταση μεταξύ αμερικανικών και ισραηλινών στόχων τότε ο Τραμπ θα καθορίσει το τέλος του πολέμου, επιβάλλοντάς το στην κυβέρνηση Νετανιάχου.
Ο Daniel B. Shapiro είναι διακεκριμένος συνεργάτης (distinguished fellow) στην Πρωτοβουλία για την Ασφάλεια στη Μέση Ανατολή «Scowcroft» του Atlantic Council. Υπηρέτησε ως πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ισραήλ από το 2011 έως το 2017 και πιο πρόσφατα ως αναπληρωτής βοηθός υπουργός Άμυνας για τη Μέση Ανατολή.
3. Θα προχωρήσουν οι ΗΠΑ σε χερσαίες επιδρομές στο Ιράν;
Οι ΗΠΑ δεν κινητοποιούν τις επίγειες στρατιωτικές δυνάμεις. Το Ιράν είναι μια τεράστια χώρα με δύσκολη τοπογραφία. Έτσι θα απαιτούνταν η αποστολή εκατοντάδων χιλιάδων στρατιωτών. Μέχρι σήμερα, οι ΗΠΑ έχουν περιοριστεί σε εναέριες και ναυτικές επιχειρήσεις. Πολιτικός στόχος είναι η μετάβαση σε ένα νέο καθεστώς διακυβέρνησης που δεν θα ελέγχεται από τους Φρουρούς της Επανάστασης ή μια συμφωνία με το υφιστάμενο θεοκρατικό καθεστώς.
Ο Alex Plitsas είναι μη μόνιμος ανώτερος στα Προγράμματα για τη Μέση Ανατολή της Πρωτοβουλίας Scowcroft για την Ασφάλεια στη Μέση Ανατολή και ηγείται του Προγράμματος Αντιτρομοκρατίας της πρωτοβουλίας.
4. Ποιο θα ήταν ένα αποδεκτό τέλος του πολέμου για το ιρανικό καθεστώς;
Στην Ουάσιγκτον επικρατεί η αντίληψη ότι το Ιράν θα σταματήσει να μάχεται όταν ο Τραμπ και το Ισραήλ θελήσουν να τερματίσουν αυτόν τον πόλεμο. Ο σημερινός πόλεμος, όμως, διαφέρει από συγκρούσεις του παρελθόντος, συμπεριλαμβανομένου του 12ημερου πολέμου πέρσι το καλοκαίρι, όπου το Ιράν ενθάρρυνε μια ταχεία αποκλιμάκωση. Σήμερα το καθεστώς της Τεχεράνης αντιλαμβάνεται ότι βρίσκεται σε μια υπαρξιακή σύγκρουση και δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για μια άμεση διέξοδο. Από την οπτική γωνία του Ιράν, μια παύση των εχθροπραξιών θα ήταν απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα, προτού οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ επανεκκινήσουν τη σύγκρουση μόλις αναπληρώσουν τα στρατιωτικά τους αποθέματα.
Ένας αργός, παρατεταμένος πόλεμος φθοράς είναι πιθανώς το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα για την Τεχεράνη. Οι Ιρανοί ηγέτες υπολογίζουν ότι η χώρα τους είναι πιο πρόθυμη να δεχτεί απώλειες και να απορροφήσει πλήγματα από ό,τι οι ΗΠΑ ή οι χώρες του Κόλπου. Συνεπώς, εάν το Ιράν συνεχίσει να επιφέρει πλήγματα στρατιωτικά στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου, διατηρώντας έτσι σε υψηλά επίπεδα τις τιμές της ενέργειας, τότε είναι πιο πιθανό να καθορίσει την τελική έκβαση του πολέμου παρά οι ΗΠΑ. Αλλά το Ιράν θα δέχονταν έναν τερματισμό της σύγκρουσης μόνον εάν αυτό θα συνεπάγονταν μια κατάπαυση του πυρός που θα τηρήσει το Ισραήλ. Αυτού του είδους η επιθετική προσέγγιση είναι ένα ριψοκίνδυνο στοίχημα για το Ιράν. Αυξάνει τις πιθανότητες οι ΗΠΑ να εντείνουν τις πολεμικές τους προσπάθειες και να παρασύρουν τον Κόλπο σε μια παρατεταμένη σύγκρουση. Είναι, όμως, ένα ρίσκο που τα απομεινάρια του καθεστώτος είναι πρόθυμα να πάρουν.
Nate Swanson, μόνιμος ανώτερος συνεργάτης και διευθυντής του Iran Strategy Project στην Scowcroft Middle East Security Initiative.
5. Ποιο θα ήταν ένα αποδεκτό τέλος για αυτόν τον πόλεμο για τις ΗΠΑ;
Οι ΗΠΑ πρόκειται να βγουν κερδισμένες από αυτόν τον πόλεμο σε σχεδόν κάθε πιθανή έκβαση. Ο πρόεδρος έχει συντρίψει τις πυραυλικές ικανότητες του Ιράν, επιπλέον πυρηνικές εγκαταστάσεις και εξόντωσε πλήθος κορυφαίων ηγετών του Ιράν. Το Ιράν, φυσικά, έχει επίσης λόγο στον τερματισμό του πολέμου, αλλά μόλις η απειλή κατά του καθεστώτος εκλείψει —και φαίνεται ότι υποχωρεί— το Ιράν θα επιστρέψει τελικά στη γνώριμη τακτική του. Θα μπορούσε να κρατήσει κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, αλλά αυτό θα απαιτούσε τη συνεχή έκθεσή του σε επιθέσεις και πιέσεις, ενώ χρειάζεται και τα έσοδα από το πετρέλαιο. Το Ισραήλ θα μπορούσε θεωρητικά να συνεχίσει τον πόλεμο μόνο του, αλλά πιθανότατα θα μείωνε την ένταση των επιχειρήσεων —στα πρότυπα της Γάζας— μόλις οι Ηνωμένες Πολιτείες εξέφραζαν την επιθυμία τους να σταματήσουν.
6. Τι γνωρίζουμε για τον νέο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν;
Ο 56χρονος Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του πρόσφατα αποβιώσαντος Αλί Χαμενεΐ, θεωρείται από πολλούς ως μια πιο ακραία εκδοχή του πατέρα του. Είναι εκπαιδευμένος από σκληροπυρηνικούς κληρικούς και έχει παίξει ρόλο στην καταστολή διαδηλώσεων. Η επιλογή του, όμως, είναι αμφιλεγόμενη ακόμα και εντός του Ιράν, καθώς λέγεται ότι ήταν αντίθετη με τις γραπτές επιθυμίες του πατέρα του και τις θέσεις ισχυρών πολιτικών παραγόντων εντός του Ιράν. Βραχυπρόθεσμα, ο διορισμός του αναμένεται να ενισχύσει τη σταθερότητα του καθεστώτος.
Nate Swanson7.
7. Τι συμβαίνει αν καταρρεύσει το καθεστώς;
Το τέλος του καθεστώτος είναι λιγότερο πιθανό να φέρει δημοκρατία και περισσότερο πιθανό να γεννήσει το λεγόμενο «IRGCistan» —ένα κράτος ελεγχόμενο από τους Φρουρούς της Επανάστασης, όπου ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ θα είναι εταίρος αλλά όχι η απόλυτη εξουσία. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει είτε σε μια πιο επιθετική στάση στην περιοχή, είτε σε μια προσπάθεια προσέγγισης των ΗΠΑ για άρση κυρώσεων, είτε σε μια περίοδο απόλυτου χάους και διαμάχης για την εξουσία.
8. Πώς αντιδρά η ιρανική αντιπολίτευση;
Αρχικά, πολλοί χαιρέτισαν τα στοχευμένα πλήγματα κατά της ηγεσίας. Ωστόσο, μετά τα πλήγματα σε αποθήκες πετρελαίου και πολιτιστικά μνημεία, το κλίμα άρχισε να αλλάζει. Υπάρχει ανησυχία για το αν το καθεστώς θα αντικατασταθεί απλώς από έναν νεότερο Χαμενεΐ. Παρόλα αυτά, υπάρχουν αναφορές για οργάνωση διαδηλώσεων και προσπάθειες για μια μεταβατική ηγεσία υπό τον Ρεζά Παχλαβί ή νέα σχήματα στο εσωτερικό της χώρας, ειδικότερα το Στρατηγικό Συμβούλιο των Ρεπουμπλικάνων εντός του Ιράν που περιλαμβάνει 70 μέλη.
Gissou Nia, Διευθύντρια του Strategic Litigation Project.
9. Αποτελεί κίνδυνο το πυρηνικό απόθεμα του Ιράν;
Μετά τις επιθέσεις του Ισραήλ στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν στη Νατάνζ, το Ισφαχάν και το Φορντό τον Ιούνιο του 2025, είναι δύσκολο για τους ειδικούς να εκτιμήσουν πόσο μέρος του πυρηνικού αποθέματος παραμένει προσβάσιμο και δυνητικά επικίνδυνο. Πριν από αυτές τις επιθέσεις, το απόθεμα του Ιράν υπολογιζόταν σε περίπου 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60%.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), το υπάρχον απόθεμα βρίσκεται «κυρίως» στο Ισφαχάν, ενώ άλλα τμήματά του ενδέχεται να καταστράφηκαν πέρυσι. Ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν ότι το απόθεμα είναι σε μεγάλο βαθμό απρόσιτο και θαμμένο κάτω από το έδαφος. Μετά από σχετική ενημέρωση από την κυβέρνηση Τραμπ, ο Αμερικανός βουλευτής Μπιλ Φόστερ εξέφρασε την ανησυχία ότι η κυβέρνηση «δεν είχε ποτέ σχέδιο για αυτό το πυρηνικό απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου — είτε για να το καταστρέψει, είτε για να το κατασχέσει, είτε για να το θέσει υπό διεθνή επιθεώρηση».
Εάν το πυρηνικό απόθεμα παραμένει προσβάσιμο, τότε το μέλλον του μπορεί να συμβαδίσει με το πολιτικό μέλλον του Ιράν: ένα καθεστώς που συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις των ΗΠΑ ίσως επιθυμεί να λάβει μέτρα για τη διαφύλαξή του και θα μπορούσε ακόμη και να επιτρέψει την επανέναρξη των επιθεωρήσεων. Ωστόσο, εάν το καθεστώς αντιλαμβάνεται μια διαρκή απειλή, τότε θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερο κίνητρο να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές και πυρηνικές του ικανότητες. Επιπλέον, εάν το Ιράν διολισθήσει σε πολιτικό χάος και εμφύλιο πόλεμο, το απόθεμα θα μπορούσε να πέσει στα χέρια ανεξέλεγκτων στοιχείων με ολέθριους σκοπούς.
Jennifer T. Gordon, Διευθύντρια της Πρωτοβουλίας για την Πολιτική Πυρηνικής Ενέργειας στο Global Energy Center του Atlantic Council.
10. Τι απειλή συνιστά το Ιράν για το έδαφος των ΗΠΑ;
Η μακρά ιστορία και εμπειρία του Ιράν στον ασύμμετρο πόλεμο —συμπεριλαμβανομένου του ρόλου του ως κράτος-χορηγός της τρομοκρατίας και αυτουργός κυβερνοεπιθέσεων— υποδηλώνει ότι το στρατιωτικό σκέλος αυτής της σύγκρουσης θα μπορούσε να είναι μόνο η αρχή. Σε αντίποινα για τον θάνατο του διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), Κασέμ Σουλεϊμανί το 2020, για παράδειγμα, η Τεχεράνη επιχείρησε να δολοφονήσει τόσο τον Τραμπ όσο και τον τότε Σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας, Τζον Μπόλτον. Αν και δεν έχουν εντοπιστεί συγκεκριμένες απειλές, το FBI και το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας (DHS) φαίνεται να βρίσκονται σε κατάσταση υψηλού συναγερμού. Δημοσιεύματα του τύπου αναφέρουν ότι το DHS προειδοποίησε για πιθανές επιθέσεις από «μοναχικούς λύκους» ως απάντηση στη σύγκρουση, οι οποίες είναι πασίγνωστο ότι είναι δύσκολο να εντοπιστούν εκ των προτέρων.
Ingrid Small, Αναπληρώτρια Διευθύντρια του Scowcroft Middle East Security Initiative στο Atlantic Council
11. Ποιος είναι ο αντίκτυπος αυτού του πολέμου στα αποθέματα όπλων των ΗΠΑ;
Στα κύρια μέσα που χρησιμοποιούνται στον πόλεμο στο Ιράν και τα οποία είναι επίσης σημαντικά για την άμυνα της πατρίδας ή/και την Κίνα, περιλαμβάνονται τα συστήματα αεράμυνας, τα όπλα μακρού πλήγματος, τα ναυτικά σκάφη, τα στρατηγικά αεροσκάφη μεταφοράς και εναέριου ανεφοδιασμού, καθώς και τα μέσα πληροφοριών, αναγνώρισης και επιτήρησης. Θα πρέπει, επίσης, να ληφθούν υπόψη οι πόροι που απαιτούνται για την παρακολούθηση, την αποτροπή ή την αντιμετώπιση της Βόρειας Κορέας, της Ρωσίας και της Κίνας ταυτόχρονα, σε περίπτωση που εμπλακούν σε μια σύγκρουση στον Ειρηνικό ή σε ένα χειρότερο σενάριο άμυνας της πατρίδας.
Το πόσο γρήγορα μπορούν οι ΗΠΑ να αποκαταστήσουν την ετοιμότητά τους για την εγχώρια άμυνα και τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα και θα εξαρτηθεί τόσο από τις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ όσο και από παράγοντες εκτός του ελέγχου της.
Joe Costa, Διευθυντής του προγράμματος Forward Defense του Scowcroft Center for Strategy and Security στο Atlantic Council.
12. Ποιος είναι ο οικονομικός αντίκτυπος για τους Αμερικανούς;
Η άνοδος των τιμών βενζίνης και τροφίμων. Σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία αυτή τη στιγμή είναι κλειστά. Η τιμή του πετρελαίου έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι. Αυτό προβληματίζει την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed), καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις επιστρέφουν, καθυστερώντας τη μείωση των επιτοκίων για στεγαστικά και δάνεια αυτοκινήτων.
13. Πώς αλλάζει αυτή η σύγκρουση τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας;
Η σύγκρουση αναγκάζει τις αγορές ενέργειας να συνυπολογίσουν στις τιμές έναν γεωπολιτικό κίνδυνο ο οποίος, μέχρι πρόσφατα, ήταν θεωρητικός. Για χρόνια, οι κυβερνήσεις αξιολογούσαν την ευπάθεια της ενεργειακής ασφάλειας που προκαλούν τα Στενά του Ορμούζ, ένα στρατηγικό σημείο υπεύθυνο για το ένα πέμπτο περίπου των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σήμερα, αυτή η ευπάθεια δεν αποτελεί πλέον άσκηση επί χάρτου. Ακόμη και σε μια αγορά μεεπαρκή προσφορά, οι έμποροι έρχονται αντιμέτωποι με τις πραγματικές συνέπειες των εφοδιαστικών αλυσίδων. Ο κόσμος δεν μπορεί να αντικαταστήσει γρήγορα μια ξαφνική απώλεια δεκαπέντε εκατ. βαρελιών την ημέρα.
Οι αγορές φυσικού αερίου είναι ακόμη λιγότερο ευέλικτες. Τα κεφάλαια για την αύξηση της παραγωγής μπορεί να στραφούν προς το Δυτικό Ημισφαίριο —ιδιαίτερα προς τις ΗΠΑ, τη Γουιάνα και τον Καναδά— όπου ο γεωπολιτικός κίνδυνος θεωρείται χαμηλότερος. Αυτή η στροφή θα μπορούσε να εδραιώσει περαιτέρω τη Βόρεια Αμερική ως παγκόσμια ενεργειακή δύναμη, επιταχύνοντας παράλληλα την στήριξη σε τεχνολογίες ηλιακών συστημάτων και της αποθήκευσης ενέργειας σε μπαταρίες.
Landon Derentz, Αντιπρόεδρος, Ενέργεια και Υποδομές, Ανώτερος Διευθυντής και Morningstar Chair για την Παγκόσμια Ενεργειακή Ασφάλεια στο Global Energy Center του Atlantic Council. Υπηρέτησε προηγουμένως ως διευθυντής ενέργειας στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου.
14. Τι θα συμβεί εάν κουρδικές ομάδες ξεκινήσουν ένοπλη αντίσταση στο Ιράν;
Η συμμετοχή των Ιρανών Κούρδων στον πόλεμο θα μπορούσε να προσφέρει στην Τεχεράνη ένα πολιτικό πλεονέκτημα μαζί με τη δημιουργία ενός στρατιωτικού προβλήματος. Οι Κούρδοι μαχητές ενδέχεται να εκθέσουν τον αδύναμο έλεγχο στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας. Ωστόσο, η Τεχεράνη θα μπορούσε επίσης να εκμεταλλευτεί τους Ιρανούς Κούρδους για να συσπειρώσει τον περσικό εθνικισμό. Δηλαδή να διχάσει την αντιπολίτευση και να παρουσιάσει τον πόλεμο ως έναν παρέμβαση από ξένες δυνάμεις, εξασφαλίζοντας έτσι δικαιολογία για μαζικές συλλήψεις και βία κατά των Κούρδων στο εσωτερικό του Ιράν.
Εάν οι κουρδικές δυνάμεις λάβουν επαρκή υποστήριξη, θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν αρκετούς στρατηγικούς σκοπούς. Να καθηλώσουν τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας στα δυτικά, δίνοντας χώρο στους άοπλους διαδηλωτές στις μεγάλες πόλεις να διαμαρτυρηθούν χωρίς να υποστούν σφαγές. Να εξαντλήσουν τους πόρους του καθεστώτος και να μειώσουν την πίεση προς τα κράτη του Κόλπου και το Ισραήλ. Και αν οι Κούρδοι κατάφερναν να καταλάβουν και να διατηρήσουν εδάφη στο βόρειο Ιράν, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ουδέτερη ζώνη προς όφελος του Ισραήλ και της Δύσης.
Για όλους αυτούς τους λόγους, οποιαδήποτε υποστήριξη προς τους Κούρδους θα πρέπει να ξεπερνά τη στρατιωτική βοήθεια. Πρέπει να περιλαμβάνει πολιτική στήριξη για την κουρδική αυτονομία σε ένα Ιράν μετά την πτώση του καθεστώτος, ώστε οι Κούρδοι να μην καταλήξουν να χρησιμοποιηθούν για άλλη μια φορά ως αναλώσιμες δυνάμεις.
Yerevan Saeed, μη μόνιμος ανώτερος συνεργάτης (nonresident senior fellow) της Πρωτοβουλίας για το Ιράκ στα Προγράμματα Μέσης Ανατολής του Atlantic Council.
15. Ποιο αντίκτυπο θα έχει αυτή η σύγκρουση στην Κίνα;
Το Πεκίνο βρίσκεται σε στάση αναμονής. Η Κίνα ήταν ο κύριος αγοραστής πετρελαίου του Ιράν, αλλά αυτή η εξάρτηση ήταν κυρίως μονόπλευρη. Η Κίνα αγόραζε περίπου το 80% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, οι οποίες όμως αντιπροσώπευαν λιγότερο από το 15% των συνολικών εισαγωγών της. Οι Κινέζοι ηγέτες γνώριζαν ανέκαθεν ότι, ως καθαρός εισαγωγέας πετρελαίου, τα Στενά του Ορμούζ και της Μαλάκκα -δύο θαλάσσιες λωρίδες από τις οποίες πρέπει να διέρχονται τα πλοία για να μεταφέρουν πετρέλαιο από τη Μέση Ανατολή στην Κίνα- αποτελούσαν μείζονα κίνδυνο για την ενεργειακή ασφάλεια. Εδώ και δεκαετίες, η Κίνα έχει επενδύσει στον εξηλεκτρισμό του εγχώριου στόλου αυτοκινήτων. Παράλληλα, οι Κινέζοι εκμεταλλεύτηκαν τις χαμηλές τιμές πετρελαίου των προηγούμενων ετών για να ενισχύσουν αποθέματά τους. Συνολικά, η Κίνα είναι ίσως πιο προετοιμασμένη από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη οικονομία για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση που θα μπορούσε να προκύψει από την κατάσταση στο Ιράν. Επιπλέον, οι Κινέζοι ηγέτες είναι πολύ ικανοί στον στρατηγικό σχεδιασμό. Θα αναζητήσουν τρόπους να μετατρέψουν αυτή την κατάσταση σε ευκαιρία.
Melanie Hart, Ανώτερη Διευθύντρια του Global China Hub του Atlantic Council. Υπηρέτησε προηγουμένως ως ανώτερη σύμβουλος για την Κίνα στο Γραφείο του Υφυπουργού Οικονομικής Ανάπτυξης, Ενέργειας και Περιβάλλοντος στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ.
16. Τι αντίκτυπο θα έχει αυτή η σύγκρουση στη Ρωσία;
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ήδη εξυπηρετεί τα ρωσικά συμφέροντα. Ο πόλεμος στο Ιράν έχει προκαλέσει παγκόσμια ανησυχία σχετικά με την προσφορά και τη διαθεσιμότητα του αργού πετρελαίου που προέρχεται από τον Κόλπο. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα που έχουν σημειωθεί από το 2022. Προκειμένου να κατευνάσει τους φόβους της αγοράς πετρελαίου, η κυβέρνηση Τραμπ χαλάρωσε τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο.
Βέβαια, η ελάφρυνση των κυρώσεων εκ μέρους των ΗΠΑ δεν ισοδυναμεί με ελάφρυνση κυρώσεων τη Βρετανία, την Ε.Ε ή άλλους εταίρους της Δύσης. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ο ιδιωτικός τομέας θα κληθούν να κινηθούν σε ένα περίπλοκο τοπίο κυρώσεων και ενδέχεται να διακινδυνεύσουν την έκθεσή τους σε βρετανικές ή ευρωπαϊκές κυρώσεις, εάν διευκολύνουν την πώληση ρωσικού πετρελαίου. Εν τω μεταξύ, η παραγωγή LNG στο Κατάρ έχει σταματήσει. Το ρωσικό LNG δεν υπόκειται σε κυρώσεις και η Ρωσία παραμένει παγκόσμιος προμηθευτής LNG. Εάν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί και το Κατάρ δεν μπορέσει να θέσει ξανά σε λειτουργία υποδομές του, τότε θα μπορούσαμε να αναμένουμε αύξηση των εξαγωγών ρωσικού LNG στην προσπάθεια της Μόσχας να καλύψει το κενό και να δημιουργήσει έσοδα.
Kimberly Donovan, Διευθύντρια του Economic Statecraft Initiative στο GeoEconomics Center του Atlantic Council. Πρώην ανώτατο στέλεχος του Υπουργείου Οικονομικών και διευθύντρια στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας.
17. Θα εμπλακούν οι Χούθι της Υεμένης;
Η υπεράσπιση του Ιράν δεν προσφέρει στους Χούθι τα ίδια εγχώρια και επικοινωνιακά οφέλη που τους πρόσφερε η εμπλοκή τους στον πόλεμο της Γάζας. Ενέχει επίσης νέους κινδύνους, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία που κινούνται σε ήπιους τόνους από το 2022. Οι Χούθι θα μπορούσαν παρ’ όλα αυτά να αποφασίσουν να εμπλακούν στον πόλεμο του Ιράν, ειδικά αν κρίνουν ότι η Σαουδική Αραβία ενισχύει την υποστήριξή της στον κύριο αντίπαλο των Χούθι, δηλαδή τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης. Μια τέτοια εξέλιξη θα δυσχέραινε τα σχέδια της Σαουδικής Αραβίας να εξάγει πετρέλαιο από την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν.
Allison Minor, Διευθύντρια του Project for Middle East Integration στα προγράμματα Μέσης Ανατολής του Atlantic Council. Υπηρέτησε προηγουμένως ως αναπληρώτρια ειδική απεσταλμένη των ΗΠΑ για την Υεμένη και ως διευθύντρια υποθέσεων της Αραβικής Χερσονήσου στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας.
18. Πώς θα επηρεάσει αυτή η σύγκρουση τη Γάζα;
Η Χαμάς δεν θα είχε εξελιχθεί σε τόσο μεγάλη δύναμη στη Γάζα χωρίς την υποστήριξη από την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Η Τεχεράνη χρησιμοποίησε αποτελεσματικά τη Χαμάς για να διασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξει ειρήνη ή μακροπρόθεσμη σταθερότητα μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών, παρατείνοντας τη σύγκρουση, η οποία αποτελεί θεμέλιο λίθο για το θεοκρατικό καθεστώς. Ένα σοβαρά εξασθενημένο καθεστώς στην Τεχεράνη, που στερείται οικονομικών πόρων και εμβέλειας, πιθανότατα θα αναδιπλώσει την ανάμειξη του Ιράν στο Παλαιστινιακό ζήτημα και θα ελαχιστοποιήσει τις παρεμβάσεις και τα σαμποτάζ από πράκτορες και αξιωματικούς των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC). Αυτό θα είχε διάφορες πολιτικές προεκτάσεις, καθιστώντας ομάδες όπως η Χαμάς πολύ πιο ευάλωτες και ανίκανες να βασιστούν στην ιρανική υποστήριξη για ένοπλη αντίσταση, ενώ παράλληλα θα αποδυνάμωνε τη φιλοϊρανική πτέρυγα εντός του πολιτικού γραφείου της οργάνωσης.
Ahmed Fouad Alkhatib, ηγείται του Realign For Palestine, ενός έργου του Atlantic Council που αμφισβητεί τα παγιωμένα αφηγήματα στον διάλογο για το Ισραήλ και την Παλαιστίνη και αναπτύσσει ένα νέο πολιτικό πλαίσιο για μια αναζωογονημένη υποστήριξη της Παλαιστίνης.
19. Πώς θα επηρεάσει ο πόλεμος τις σχέσεις ΗΠΑ-Κόλπου;
Ο πόλεμος θα επηρεάσει τις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και των χωρών του Κόλπου. Βραχυπρόθεσμα, οι χώρες του Κόλπου θα επιζητήσουν ισχυρότερη υποστήριξη ασφαλείας από τις ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων πυρομαχικών και άλλων μέσων αεράμυνας για την αντιμετώπιση των ιρανικών επιθέσεων. Παράλληλα, θα επιθυμούν σαφέστερες μακροπρόθεσμες εγγυήσεις ασφαλείας. Ο τρόπος με τον οποίο θα ανταποκριθούν οι ΗΠΑ, θα καθορίσει τους υπολογισμούς των χωρών του Κόλπου, καθώς αναλογίζονται αν τα οφέλη από την παρουσία αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων υπερτερούν των αυξανόμενων κινδύνων που συνεπάγονται από αυτές.
Ένας άλλος κρίσιμος παράγοντας θα είναι η μορφή που θα έχει η ιρανική απειλή μετά την ολοκλήρωση των αμερικανικών επιχειρήσεων. Μια κατάρρευση του καθεστώτος και ένας εμφύλιος πόλεμος στο εσωτερικό του Ιράν θα μπορούσαν να έχουν μακροχρόνιες συνέπειες για την ασφάλεια του Κόλπου. Εάν το Ιράν που θα προκύψει από αυτόν τον πόλεμο αποτελεί μακροπρόθεσμη απειλή για την ασφάλεια και την οικονομική ανάπτυξη του Κόλπου, και εάν οι χώρες της περιοχής κρίνουν ότι οι ΗΠΑ δεν κάνουν αρκετά για να τις βοηθήσουν να αντιμετωπίσουν αυτή την απειλή, τότε θα προκληθεί μια παραλυτική ένταση στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Κόλπου.
Allison Minor
20. Ποιες άλλες χώρες θα μπορούσαν να εμπλακούν εάν αυτός ο πόλεμος επεκταθεί;
Ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ηγούνται των επιχειρήσεων κατά του Ιράν, οι αραβικές χώρες του Κόλπου είναι αυτές που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή. Η συντριπτική πλειονότητα των ιρανικών επιθέσεων με πυραύλους και drones έχει στοχοποιήσει χώρες του Κόλπου, ιδιαίτερα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Οι χώρες του Κόλπου σταθμίζουν τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης της ιρανικής απειλής, τόσο τώρα όσο και μακροπρόθεσμα, αλλά παραμένει ασαφές εάν θα επιλέξουν να αντιμετωπίσουν το Ιράν στρατιωτικά, εάν θα επιδιώξουν στοχευμένες ενέργειες για την αποκατάσταση ενός βαθμού αποτροπής ή εάν θα αναζητήσουν μια διαπραγμάτευση με το Ιράν. Μέχρι στιγμής, οι χώρες του Κόλπου δεν έχουν απαντήσει στρατιωτικά στις ιρανικές επιθέσεις και έχουν διαψεύσει τους ισχυρισμούς που υποστηρίζουν το αντίθετο.
Allison Minor
