Η κλιμακούμενη σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν στη Μέση Ανατολή προκαλεί έντονους τριγμούς στην ευρωπαϊκή οικονομία και την ενεργειακή ασφάλεια.
Στις Βρυξέλλες, Ευρωπαίοι διπλωμάτες και υπουργοί προσπαθούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις της σύγκρουσης, με βασικό στόχο την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα κρίσιμα Στενά του Ορμούζ, μεταδίδει το Politico. Η περιοχή αποτελεί κομβικό πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά την κατάσταση εξαιρετικά κρίσιμη για την Ευρώπη.
«Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συζητήσουν τι μπορεί να γίνει από την ευρωπαϊκή πλευρά για να παραμείνει ανοικτό το Στενό του Ορμούζ», δήλωσε σήμερα η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας. «Είναι προς το συμφέρον μας να παραμείνει ανοικτό το στενό του Χορμούζ και ως εκ τούτου συζητούμε επίσης τι μπορούμε να κάνουμε σχετικά μ’ αυτό από την ευρωπαϊκή πλευρά», δήλωσε η Κάλας μιλώντας σε δημοσιογράφους πριν από τη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις Βρυξέλλες.
Η Ευρώπη αντιμέτωπη με την κρίση του Ιράν
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη γεωπολιτική εξίσωση, καθώς επιχειρεί να περιορίσει τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου που έχει ξεσπάσει με το Ιράν. Στις Βρυξέλλες, Ευρωπαίοι διπλωμάτες και πολιτικοί συγκεντρώθηκαν προκειμένου να συζητήσουν τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να διασφαλίσουν τη ροή των πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ – ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο, αναφέρουν αναλυτές στο Politico.
Το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα αποτελεί βασική αρτηρία για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Περσικό Κόλπο προς τις διεθνείς αγορές. Η διακοπή ή ο περιορισμός της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας και να εντείνει τις ήδη ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο της κρίσης με το Ιράν
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε στους δημοσιογράφους στο προεδρικό αεροσκάφος Air Force One ότι η αμερικανική κυβέρνηση έχει ζητήσει τη συνδρομή επτά χωρών για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να μπορέσουν δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο να συνεχίσουν να διέρχονται με ασφάλεια από την περιοχή. Αν και δεν κατονόμασε τα κράτη που κλήθηκαν να συνδράμουν, ο ίδιος είχε προηγουμένως αναφέρει ότι προσδοκά τη συμμετοχή χωρών όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Παράλληλα, σε συνέντευξή του στους Financial Times, προειδοποίησε ότι θα ήταν «πολύ κακό για το μέλλον του ΝΑΤΟ» εάν οι σύμμαχοι δεν ανταποκριθούν στην έκκληση των Ηνωμένων Πολιτειών για την επαναλειτουργία της κρίσιμης θαλάσσιας οδού.
Περιορισμένες δυνατότητες της ευρωπαϊκής αποστολής απέναντι στο Ιράν
Παρά τις ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες στην περιοχή. Σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο διπλωμάτη, η ΕΕ έχει ενισχύσει τη ναυτική αποστολή ασφαλείας Aspides με δύο επιπλέον πλοία που παραχώρησε η Γαλλία.
Ωστόσο, τα πλοία αυτά δεν βρίσκονται στο σημείο όπου απαιτείται περισσότερο η προστασία των εμπορικών πλοίων. Επιπλέον, λειτουργούν με αυστηρούς κανόνες εμπλοκής, καθώς η αποστολή δημιουργήθηκε το 2024 με βασικό στόχο την προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας από επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.
Διπλωμάτες επισημαίνουν ότι η αποστολή δεν διαθέτει επαρκείς δυνατότητες για ενεργό επιχειρησιακό ρόλο στα Στενά του Ορμούζ. «Η αποστολή στερείται των απαραίτητων μέσων για να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην περιοχή», δήλωσε υψηλόβαθμος Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Διαφωνίες στην ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης με το Ιράν
Η συζήτηση στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προεδρία της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, επικεντρώνεται στο πώς περισσότερα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στρατιωτικές δυνατότητες στην αποστολή.
Εξετάζεται επίσης εάν οι ευρωπαϊκές συνεισφορές θα ενταχθούν σε μια ευρύτερη διεθνή συμμαχία ή θα ενισχύσουν την ήδη υπάρχουσα επιχείρηση Aspides.
Ωστόσο, οι διαφωνίες είναι έντονες. Ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόχαν Βάντεφουλ απέρριψε την ιδέα αυξημένης στρατιωτικής εμπλοκής, δηλώνοντας ότι η χώρα του δεν επιθυμεί να διαδραματίσει «ενεργό ρόλο» στη σύγκρουση και χαρακτηρίζοντας την αποστολή Aspides «μη αποτελεσματική».
Παρά τις διαφωνίες, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φαίνεται να συγκλίνουν στην ανάγκη επιβολής νέων οικονομικών περιορισμών κατά του καθεστώτος της Τεχεράνης, καθώς και στην εξέταση πρόσθετων κυρώσεων που θα στοχεύουν στη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Ενεργειακές επιπτώσεις και εσωτερικές εντάσεις στην Ευρώπη
Ο υπουργός Ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών Κρις Ράιτ εκτίμησε ότι ο πόλεμος ενδέχεται να συνεχιστεί για «μερικές ακόμη εβδομάδες», αλλά προέβλεψε ότι οι τιμές του πετρελαίου θα σταθεροποιηθούν μετά το πέρας της κρίσης.
Υποστήριξε επίσης ότι οι επιπτώσεις για τους Αμερικανούς καταναλωτές θα είναι περιορισμένες σε σύγκριση με άλλες περιοχές, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν πλέον σημαντικό εξαγωγέα ενέργειας.
Στην Ευρώπη, ωστόσο, η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν δήλωσε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ξανά «δύσκολες στιγμές», ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για τη στήριξη των πιο ευάλωτων οικονομιών και καταναλωτών.
Ταυτόχρονα, τα κράτη-μέλη εμφανίζονται διχασμένα για τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσουν: ορισμένες κυβερνήσεις ζητούν επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης ώστε να μειωθεί η ενεργειακή εξάρτηση, ενώ άλλες πιέζουν για χαλάρωση των περιβαλλοντικών πολιτικών προκειμένου να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος.
Σκληρή κριτική στην ηγεσία της ΕΕ
Στο μεταξύ, ο πρώην επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Ζοζέπ Μπορέλ άσκησε έντονη κριτική στην τρέχουσα ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Ο Μπορέλ υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν έκανε αρκετά για να υπερασπιστεί το διεθνές δίκαιο μετά τα αμερικανικά στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν. «Αυτός ο πόλεμος είναι παράνομος σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη πληρώνει ήδη το τίμημα μέσω των αυξημένων τιμών ενέργειας.
Παράλληλα κατηγόρησε την πρόεδρο της Κομισιόν ότι υπερέβη τις αρμοδιότητές της στην εξωτερική πολιτική και ότι διατηρεί συστηματικά στάση ευνοϊκή προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Η γεωπολιτική ένταση γύρω από το Ιράν φαίνεται έτσι να μετατρέπεται σε πολλαπλή κρίση για την Ευρωπαϊκή Ένωση — ενεργειακή, οικονομική αλλά και πολιτική — με τις επόμενες εβδομάδες να θεωρούνται κρίσιμες για τη σταθερότητα τόσο των αγορών όσο και της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας.
Κρίσιμο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την Πέμπτη
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν έχει καταλάβει την ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Πέμπτης, αναγκάζοντας τους ηγέτες να επικεντρωθούν σε μια βραχυπρόθεσμη ενεργειακή κρίση – ενώ παράλληλα αποσπά την προσοχή από τον αρχικό στόχο της συζήτησης για τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα.
«Είναι ζωτικής σημασίας να μειώσουμε τον αντίκτυπο στις τιμές» από τον πόλεμο, δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενόψει της συνόδου κορυφής. «Πρέπει να προσφέρουμε ανακούφιση τώρα… [Χρειαζόμαστε] μια ολοκληρωμένη ματιά στο πώς να μειώσουμε τους λογαριασμούς ενέργειας των πολιτών».
Με τις τιμές του πετρελαίου να κυμαίνονται γύρω στα 100 δολάρια ανά βαρέλι, οι ηγέτες της ΕΕ θα αφιερώσουν μεγάλο μέρος του χρόνου τους στη συνάντηση της Πέμπτης ζυγίζοντας πώς να αντισταθμίσουν τον αντίκτυπο της αύξησης των τιμών ενέργειας στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και επιχειρήσεις, σύμφωνα με αρκετούς διπλωμάτες πριν από τη συνάντηση, οι οποίοι έλαβαν ανωνυμία για να συζητήσουν τις προετοιμασίες για ιδιωτικές συνόδους κορυφής όπως και άλλοι σε αυτό το άρθρο.
Ενώ οι υψηλές τιμές ενέργειας αποτελούν ένα σταθερό θέμα στις συζητήσεις μεταξύ ηγετών εδώ και μήνες, συμπεριλαμβανομένης της συνάντησής τους στο κάστρο Alden Biesen στο Βέλγιο τον περασμένο μήνα, η αστάθεια που τροφοδοτήθηκε από τις ιρανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους σε όλη τη Μέση Ανατολή έχει μετατρέψει ένα γεγονός σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τους ηγέτες, οι οποίοι φοβούνται ότι ο αυξανόμενος πληθωρισμός θα μπορούσε να τροφοδοτήσει μια άνοδο της υποστήριξης προς τους λαϊκιστές, αντι-ΕΕ πολιτικούς.
«Η έμφαση θα δοθεί πολύ έντονα στις τιμές της ενέργειας – αναμένουμε προτάσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή», δήλωσε στο Politico ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ. «Η κατάσταση με τις τιμές της ενέργειας ήταν εκεί πριν στο Alden Biesen, αλλά τώρα είναι πράγματι οξεία».
Έπειτα, υπάρχει ο ίδιος ο πόλεμος, όπου η Ευρώπη παραμένει διχασμένη σχετικά με το πώς να απαντήσει στον Τραμπ.
Ένα στρατόπεδο με επικεφαλής τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ πιέζει το μπλοκ να χρησιμοποιήσει τα συμπεράσματα του Συμβουλίου (τη συχνά φαινομενικά στεγνή γλώσσα που συμφώνησαν και οι 27 ηγέτες στο τέλος της συνόδου κορυφής) για να ζητήσει την τήρηση του διεθνούς δικαίου, κάτι που θα ισοδυναμούσε με έμμεση επίπληξη προς τον Τραμπ και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Αλλά μια άλλη ομάδα κρατών, συμπεριλαμβανομένης της βαρέων βαρών Γερμανίας, είναι επιφυλακτική ως προς τη λήψη οποιωνδήποτε βημάτων που θα μπορούσαν να ενοχλήσουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ και να θέσουν σε κίνδυνο μια εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ που εξετάζεται επί του παρόντος από τους Ευρωπαίους νομοθέτες.
Οι κίνδυνοι να ενοχληθεί ο Τραμπ είναι απλώς πολύ μεγάλοι, δήλωσε ένας δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ από μια μεγάλη χώρα. «Δεν θέλουμε εμπορική κλιμάκωση. Θέλουμε τις ΗΠΑ να εμπλακούν στην Ουκρανία. Θέλουμε να εμπλακούν στο ΝΑΤΟ. Αξίζει να ρισκάρουμε αυτούς τους στόχους για να μιλήσουμε φωναχτά για το Ιράν; Μέχρι στιγμής, όχι πραγματικά». «Αξίζει να πούμε: ηλίθιοι, γιατί το κάνατε; Όχι, γιατί θα πληρώσουμε υψηλότερο τίμημα γι’ αυτό», πρόσθεσε ο διπλωμάτης στο Politico.
Το αποτέλεσμα είναι αβέβαιο. Οι ηγέτες εξακολουθούν να είναι έτοιμοι να συμφωνήσουν σε φιλόδοξες προθεσμίες για τη μείωση της γραφειοκρατίας της ΕΕ, καθώς και για την προετοιμασία των βάσεων για μια πιο ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αγορά. Αλλά η ατζέντα τους — για άλλη μια φορά — υπαγορεύεται κυρίως από έναν ηγέτη που κατοικεί στην Ουάσινγκτον, όχι στην Ευρώπη.
