Η γεωπολιτική ένταση γύρω από το Ιράν εισέρχεται στην τρίτη εβδομάδα της, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να εντείνει τις πιέσεις προς συμμάχους του ΝΑΤΟ αλλά και την Κίνα για στρατιωτική εμπλοκή με στόχο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Την ίδια στιγμή, μεγάλες οικονομίες αποδεσμεύουν πετρέλαιο από τα στρατηγικά τους αποθέματα, προκειμένου να περιορίσουν τον κίνδυνο ενεργειακών ελλείψεων και νέου σοκ στις διεθνείς αγορές και οι κεντρικές τράπεζες είναι σε παραζάλη για νέο κίνδυνο πληθωρισμού.
Ιράν και Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο της διεθνούς κρίσης
Καθώς ξεκίνησε η τρίτη εβδομάδα της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η αντιπαράθεση γύρω από το Ιράν κλιμακώνεται τόσο στο στρατιωτικό όσο και στο διπλωματικό πεδίο.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ εντείνει τις πιέσεις προς τους δυτικούς συμμάχους του ΝΑΤΟ αλλά και προς την Κίνα, χώρες με ισχυρή ναυτιλία και κυρίως στις μεταφορές υδρογονανθράκων που πλήττονται από τις πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν, ζητώντας να συμβάλουν στρατιωτικά ώστε να διασφαλιστεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα και η μεταφορά πετρελαίου, φυσικού αερίου και λιπασμάτων, μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους στον κόσμο, καθώς υπό κανονικές συνθήκες από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου που κατευθύνεται στις διεθνείς αγορές.
Η διακοπή της ομαλής λειτουργίας του έχει ήδη αρχίσει να προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για την παγκόσμια οικονομία, ιδίως για τις οικονομίες της Ασίας και της Ευρώπης που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές εισαγωγές από τη Μέση Ανατολή.
Η πίεση Τραμπ για στρατιωτική παρουσία γύρω από το Ιράν
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στους Financial Times, ο Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε συμμάχους και μεγάλες οικονομικές δυνάμεις να αποστείλουν πολεμικά πλοία στην περιοχή.
Όπως δήλωσε, είναι «απόλυτα λογικό όσοι ωφελούνται από τη λειτουργία του στενού να συμβάλουν στην προστασία του».
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ήδη ανακοινώσει ότι το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό σχεδιάζει σύντομα να ξεκινήσει συνοδείες πετρελαιοφόρων δεξαμενόπλοιων που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη άρνηση των συμμάχων να ανταποκριθούν στην αμερικανική πρωτοβουλία θα μπορούσε να έχει «πολύ κακές συνέπειες για το μέλλον του ΝΑΤΟ».
Επιπλέον, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να αναβάλει προγραμματισμένη επίσκεψή του στην Κίνα, η οποία είχε προγραμματιστεί για το διάστημα από 31 Μαρτίου έως 2 Απριλίου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios, η κυβέρνηση των ΗΠΑ εξετάζει επίσης τη δημιουργία ενός διεθνούς «συνασπισμού για τα Στενά του Ορμούζ», ενώ παράλληλα αξιολογεί στρατιωτικά σενάρια για πιθανή κατάληψη του νησιού Χαργκ, το οποίο αποτελεί βασικό κόμβο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν.
Οι επιφυλάξεις συμμάχων απέναντι στις πιέσεις για το Ιράν, το “όχι” Στάρμερ
Ωστόσο, οι αντιδράσεις από βασικούς συμμάχους της Ουάσιγκτον μέχρι στιγμής είναι συγκρατημένες.
Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κιρ Στάρμερ απέρριψε το αίτημα του Ντόναλντ Τραμπ για αποστολή βρετανικών πολεμικών πλοίων στη Μέση Ανατολή.
Παρότι οι δύο ηγέτες συμφώνησαν για τη σημασία της επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ ώστε να αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία της παγκόσμιας ναυτιλίας και να περιοριστούν οι αυξήσεις στο κόστος ενέργειας, το Λονδίνο εμφανίζεται επιφυλακτικό ως προς τη στρατιωτική εμπλοκή.
Αναλυτές στο Ηνωμένο Βασίλειο επισημαίνουν ότι οι προειδοποιήσεις του Ιράν για αντίποινα καθιστούν ιδιαίτερα ριψοκίνδυνη την αποστολή πολεμικών πλοίων.
Αντί για ναυτική δύναμη, το Λονδίνο εξετάζει τη συνεισφορά μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) για ανίχνευση ναρκών και αναχαίτιση πυραύλων.
Οι Ισπανοί υπουργοί Άμυνας και Εξωτερικών δήλωσαν ότι η Ισπανία δεν θα συμμετάσχει σε καμία στρατιωτική αποστολή στα Στενά του Ορμούζ, καθώς θεωρεί παράνομο τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.
Η ισπανική κυβέρνηση συνασπισμού με επικεφαλής τον πρωθυπουργό, Πέδρο Σάντσεθ έχει επικρίνει την επίθεση και έχει απαγορεύσει στα αμερικανικά αεροσκάφη που συμμετέχουν σε αυτήν να χρησιμοποιούν τις κοινές βάσεις στη νότια Ισπανία.
Τραμπ και Στάρμερ ποζάρουν για τα ΜΜΕ πριν τη διμερή συνάντησή τους στο Chequers © EPA/NEIL HALL
Η στάση Ιαπωνίας και Αυστραλίας απέναντι στο Ιράν
Αρνητική εμφανίζεται η στάση κι άλλων συμμάχων των ΗΠΑ. Ο υπουργός Άμυνας της Ιαπωνίας Σιντζίρο Κοϊζούμι δήλωσε ότι η χώρα του δεν εξετάζει ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή.
Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι υπογράμμισε ότι μια τέτοια αποστολή θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη από νομικής πλευράς, λόγω του ειρηνιστικού συντάγματος της χώρας που θεσπίστηκε το 1947.
Η Ιαπωνία, η οποία εξαρτάται σχεδόν κατά 95% από εισαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε ότι άρχισε ήδη να διαθέτει μέρος των στρατηγικών της αποθεμάτων στην αγορά.
Αντίστοιχα, η υπουργός Μεταφορών της Αυστραλίας Κάθριν Κινγκ δήλωσε ότι η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Άντονι Αλμπανέζι δεν σχεδιάζει να αποστείλει πολεμικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ.
Διαφωνίες στην ΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης με το Ιράν, το γερμανικό «nein»
Παρά τις ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες στην περιοχή. Σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο διπλωμάτη, η ΕΕ έχει ενισχύσει την ναυτική αποστολή ασφαλείας Aspides με δύο επιπλέον πλοία που παραχώρησε η Γαλλία και οι πιέσεις για επέκταση της δράσης στα Στενά του Ορμούζ ενισχύονται.
Ωστόσο, τα πλοία αυτά δεν βρίσκονται στο σημείο όπου απαιτείται περισσότερο η προστασία των εμπορικών πλοίων. Επιπλέον, λειτουργούν με αυστηρούς κανόνες εμπλοκής, καθώς η αποστολή δημιουργήθηκε το 2024 με βασικό στόχο την προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας από επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.
Διπλωμάτες επισημαίνουν ότι η αποστολή δεν διαθέτει επαρκείς δυνατότητες για ενεργό επιχειρησιακό ρόλο στο Στενό του Ορμούζ. «Η αποστολή στερείται των απαραίτητων μέσων για να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην περιοχή», δήλωσε υψηλόβαθμος Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Η συζήτηση στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προεδρία της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, επικεντρώνεται στο πώς περισσότερα κράτη-μέλη θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στρατιωτικές δυνατότητες στην αποστολή.
Εξετάζεται επίσης εάν οι ευρωπαϊκές συνεισφορές θα ενταχθούν σε μια ευρύτερη διεθνή συμμαχία ή θα ενισχύσουν την ήδη υπάρχουσα επιχείρηση Aspides.
Ωστόσο, οι διαφωνίες είναι έντονες. Ο υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόχαν Βάντεφουλ απέρριψε την ιδέα αυξημένης στρατιωτικής εμπλοκής, δηλώνοντας ότι η χώρα του δεν επιθυμεί να διαδραματίσει «ενεργό ρόλο» στη σύγκρουση και χαρακτηρίζοντας την αποστολή Aspides «μη αποτελεσματική».
Παρά τις διαφωνίες, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φαίνεται να συγκλίνουν στην ανάγκη επιβολής νέων οικονομικών περιορισμών κατά του καθεστώτος της Τεχεράνης, καθώς και στην εξέταση πρόσθετων κυρώσεων που θα στοχεύουν στη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν έχει καταλάβει την ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Πέμπτης, αναγκάζοντας τους ηγέτες να επικεντρωθούν σε μια βραχυπρόθεσμη ενεργειακή κρίση – ενώ παράλληλα αποσπά την προσοχή από τον αρχικό στόχο της συζήτησης για τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα.
«Είναι ζωτικής σημασίας να μειώσουμε τον αντίκτυπο στις τιμές» από τον πόλεμο, δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενόψει της συνόδου κορυφής. «Πρέπει να προσφέρουμε ανακούφιση τώρα… [Χρειαζόμαστε] μια ολοκληρωμένη ματιά στο πώς να μειώσουμε τους λογαριασμούς ενέργειας των πολιτών».
Οι ΗΠΑ επιτρέπουν σε διέλευση ιρανικών τάνκερ από τα Στενά του Ορμούζ
Υπό αυτές τις εξελίξεις, οι ΗΠΑ επιτρέπουν σε διέλευση ιρανικών τάνκερ από τα Στενά του Ορμούζ «για να διατηρηθεί η τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς»
Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ επιτρέπει σε ιρανικά πετρελαιοφόρα να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, παρά την σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο, ώστε «να διασφαλιστεί η επάρκεια στην παγκόσμια αγορά ενέργειας».
Ο Μπέσεντ ανέφερε ότι ιρανικά πλοία μεταφοράς πετρελαίου έχουν ήδη αρχίσει να εξέρχονται από την περιοχή και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν παρεμβαίνουν στη διέλευσή τους.
«Τα ιρανικά πλοία ήδη βγαίνουν και τους έχουμε επιτρέψει να το κάνουν, ώστε να συνεχιστεί η τροφοδοσία της υπόλοιπης παγκόσμιας αγοράς» δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ενεργειακές πιέσεις και στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν έχει ήδη επηρεάσει τις αγορές ενέργειας.
Οι τιμές πετρελαίου, που εκτοξεύθηκαν μετά την έναρξη των συγκρούσεων στις 28 Φεβρουαρίου, παραμένουν κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι.
Σε μια προσπάθεια να αποτραπεί σοβαρή διαταραχή της αγοράς, τα κράτη μέλη του International Energy Agency αποφάσισαν να αποδεσμεύσουν 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματά τους.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη συντονισμένη αποδέσμευση αποθεμάτων στα 50 χρόνια ιστορίας του οργανισμού.
Συνεχίζονται οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Ιράν
Την ίδια στιγμή, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν δείχνουν σημάδια αποκλιμάκωσης. Το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι πραγματοποίησε νέα κύματα επιθέσεων στο Ιράν, πλήττοντας στόχους στις πόλεις Τεχεράνη, Σιράζ και Ταμπρίζ.
Η σύγκρουση κλιμακώθηκε μετά τις κοινές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, οι οποίες σύμφωνα με πληροφορίες έχουν προκαλέσει περίπου 1.300 θανάτους, μεταξύ των οποίων και ο τότε ανώτατος ηγέτης του Ιράν Αλί Χαμενεΐ.
Η Τεχεράνη έχει απαντήσει με επιθέσεις drones και πυραύλων εναντίον στόχων στο Ισραήλ, την Ιορδανία, το Ιράκ και χώρες του Κόλπου, δηλώνοντας ότι πλήττει «στρατιωτικούς στόχους των Ηνωμένων Πολιτειών».
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι η χώρα του δεν έχει ζητήσει κατάπαυση του πυρός και ότι είναι έτοιμη να συνεχίσει τον πόλεμο «όσο μακριά χρειαστεί».
Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον βρίσκεται σε επαφές με την Τεχεράνη, υποστηρίζοντας όμως ότι η ηγεσία του Ιράν «δεν είναι ακόμη έτοιμη να κλείσει συμφωνία».
Κεντρικές τράπεζες σε παραζάλη για νέο κίνδυνο πληθωρισμού
Ο κίνδυνος νέου κύματος πληθωρισμού επιστρέφει στο προσκήνιο της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλεί έντονες αναταράξεις στις αγορές ενέργειας.
Οι μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες του κόσμου συνεδριάζουν αυτή την εβδομάδα υπό την πίεση των αυξανόμενων τιμών πετρελαίου και της γεωπολιτικής αβεβαιότητας, εξετάζοντας εάν θα χρειαστεί να αναβάλουν τις μειώσεις επιτοκίων ή ακόμη και να επανέλθουν σε αυστηρότερη νομισματική πολιτική. Αλλά οι πιέσεις στασιμοπληθωρισμού (υψηλός πληθωρισμός με αναιμική, στάσιμη έως αρνητική ανάπτυξη) στις οικονομίες προκαλούν παραζάλη και στις δυο πλευρές του Ατλαντικού.
Οι μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες του κόσμου βρίσκονται αντιμέτωπες με μια νέα απειλή για τον πληθωρισμό, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν προκαλεί αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Παρά την αυξανόμενη ανησυχία, άμεσες αλλαγές στη νομισματική πολιτική δεν αναμένονται προς το παρόν. Η Αμερικανική Ομοσπονδιακ’ή Τράπεζα (Fed), η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ|ECB) και η Τράπεζα τη Αγγλίας (BoE) εκτιμάται ότι θα διατηρήσουν σταθερά τα επιτόκια, καθώς αξιολογούν πόσο θα επηρεάσει η άνοδος του κόστους ενέργειας τις τιμές καταναλωτή και την οικονομική ανάπτυξη.
Συνολικά, 18 κεντρικές τράπεζες πρόκειται να λάβουν αποφάσεις νομισματικής πολιτικής αυτή την εβδομάδα, επηρεάζοντας οικονομίες που αντιπροσωπεύουν σχεδόν τα δύο τρίτα της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας, μεταδίδει το Bloomberg.
