Παγκόσμιο εμπόριο όπλων: Αμερικανική κυριαρχία, άνοδος της Τουρκίας και αυξημένες εισαγωγές στην Ευρώπη

Η διεθνής αγορά οπλικών συστημάτων συνεχίζει να αναπτύσσεται με γοργούς ρυθμούς, αντανακλώντας τις αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και τις νέες στρατηγικές ισορροπίες που διαμορφώνονται σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Ινστιτούτου Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI) για την περίοδο 2021-2025 αποτυπώνουν μια σημαντική αναδιάταξη στο παγκόσμιο εμπόριο όπλων, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να ενισχύουν ακόμη περισσότερο την κυριαρχία τους, την Ευρώπη να αυξάνει δραστικά τις εισαγωγές της και νέους περιφερειακούς παίκτες να ενισχύουν τη θέση τους.

Στην κορυφή των εξαγωγέων παραμένουν με μεγάλη διαφορά οι Ηνωμένες Πολιτείες. Το μερίδιό τους στην παγκόσμια αγορά ανήλθε στο 42% την πενταετία 2021-2025, από 36% την προηγούμενη περίοδο, επιβεβαιώνοντας την κυριαρχία της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας.

Ευρώπη ο καλύτερος πελάτης των ΗΠΑ

Τα αμερικανικά οπλικά συστήματα εξήχθησαν σε περίπου 100 χώρες, με την Ευρώπη να αποτελεί πλέον τον σημαντικότερο προορισμό τους.

Για πρώτη φορά εδώ και δύο δεκαετίες, το μεγαλύτερο ποσοστό των εξαγωγών κατευθύνθηκε προς ευρωπαϊκά κράτη, τα οποία απορρόφησαν περίπου το 38% των αμερικανικών πωλήσεων, ενώ η Μέση Ανατολή ακολούθησε με περίπου 33%. Μεμονωμένα, ο μεγαλύτερος αγοραστής αμερικανικών όπλων παραμένει η Σαουδική Αραβία.

Στη δεύτερη θέση η Γαλλία

Στη δεύτερη θέση των παγκόσμιων εξαγωγέων βρίσκεται η Γαλλία, η οποία αύξησε σημαντικά την παρουσία της στην αγορά. Οι εξαγωγές της αντιστοιχούν περίπου στο 9,8% του παγκόσμιου συνόλου, ενώ την τελευταία πενταετία σημείωσαν αύξηση άνω του 20%.

Οι σημαντικότεροι πελάτες της γαλλικής αμυντικής βιομηχανίας είναι η Ινδία, η Αίγυπτος και η Ελλάδα, με το Παρίσι να ενισχύει παράλληλα την παρουσία του και στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω πωλήσεων μαχητικών αεροσκαφών και άλλων συστημάτων υψηλής τεχνολογίας.

Στην τρίτη θέση κατατάσσεται η Ρωσία, η οποία ωστόσο καταγράφει θεαματική πτώση στις εξαγωγές της. Το μερίδιό της μειώθηκε δραστικά από περίπου 21% την περίοδο 2016-2020 σε μόλις 6,8% την περίοδο 2021-2025.

Mειώθηκαν σημαντικά οι εξαγωγές της Ρωσίας

Σύμφωνα με τους αναλυτές του SIPRI, η κάμψη αυτή είχε ξεκινήσει ήδη πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αλλά επιταχύνθηκε μετά το 2022 λόγω των κυρώσεων, των περιορισμών στην παραγωγή και της ανάγκης της Μόσχας να χρησιμοποιεί μεγάλο μέρος των οπλικών της αποθεμάτων στον πόλεμο. Παρά τη μείωση, η Ρωσία συνεχίζει να προμηθεύει οπλικά συστήματα σε δεκάδες χώρες, με βασικούς αποδέκτες την Ινδία, την Κίνα και τη Λευκορωσία.

Την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν η Γερμανία και η Κίνα. Η Γερμανία κατέγραψε σημαντική άνοδο και ανέβηκε στην τέταρτη θέση, με περίπου το ένα τέταρτο των εξαγωγών της να κατευθύνεται στην Ουκρανία. Η Κίνα διατηρεί επίσης ισχυρή παρουσία στην αγορά, αν και οι πωλήσεις της επηρεάζονται συχνά από πολιτικούς περιορισμούς και επιφυλάξεις ορισμένων χωρών απέναντι στα κινεζικά συστήματα.

Στις επόμενες θέσεις της παγκόσμιας κατάταξης βρίσκονται η Ιταλία, το Ισραήλ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νότια Κορέα και η Ισπανία. Η Ιταλία σημείωσε ιδιαίτερα εντυπωσιακή άνοδο, αυξάνοντας τις εξαγωγές της κατά περισσότερο από 150% σε σχέση με την προηγούμενη πενταετία.

Το Ισραήλ ενίσχυσε επίσης τη θέση του στην αγορά, παρά το γεγονός ότι μετά το 2023 βρίσκεται σε πολεμική σύγκρουση σε πολλαπλά μέτωπα. Η Νότια Κορέα εξελίσσεται σε έναν από τους πιο δυναμικούς εξαγωγείς, αξιοποιώντας μεγάλες συμφωνίες με ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες.

Σημαντική άνοδος της Τουρκίας

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η άνοδος της Τουρκίας. Η Άγκυρα κατέγραψε αύξηση εξαγωγών κατά περίπου 122% σε σχέση με την προηγούμενη πενταετία και πλέον κατατάσσεται στην 11η θέση των παγκόσμιων εξαγωγέων όπλων.

Τα τουρκικά συστήματα, όπως μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πυραυλικά συστήματα, ναυτικά μέσα και στρατιωτικά οχήματα, βρίσκουν ολοένα περισσότερους αγοραστές. Κύριοι πελάτες είναι το Πακιστάν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ουκρανία.

Παράλληλα, η Τουρκία συνεχίζει να εισάγει ορισμένα οπλικά συστήματα από την Ευρώπη, κυρίως από τη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία, αν και οι εισαγωγές της μειώθηκαν ελαφρώς τα τελευταία χρόνια.

Η μεγαλύτερη μεταβολή που καταγράφεται διεθνώς αφορά την Ευρώπη. Οι εισαγωγές όπλων των ευρωπαϊκών χωρών αυξήθηκαν κατά περίπου 210% σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία, εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με τον πόλεμο στην Ουκρανία και την αυξανόμενη ανησυχία για τη ρωσική επιθετικότητα.

Συνολικά, τα ευρωπαϊκά κράτη απορρόφησαν περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων εισαγωγών οπλικών συστημάτων. Μετά την Ουκρανία, οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς στην ήπειρο είναι η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ σχεδόν τα μισά από τα όπλα που αγοράστηκαν προήλθαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ελλάδα 19ος μεγαλύτερος εισαγωγέας

Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 19η θέση των μεγαλύτερων εισαγωγέων οπλικών συστημάτων παγκοσμίως για την περίοδο 2021-2025, με περίπου 1,5% των συνολικών εισαγωγών. Κύριοι προμηθευτές της χώρας είναι η Γαλλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιταλία. Στο πλαίσιο του εξοπλιστικού της προγράμματος, η Αθήνα προχώρησε τα τελευταία χρόνια στην προμήθεια φρεγατών νέας γενιάς, ελικοπτέρων και προηγμένων πυραυλικών συστημάτων, επιδιώκοντας την αναβάθμιση των δυνατοτήτων των ενόπλων δυνάμεων.

Στην άλλη πλευρά της σύγκρουσης, η Ουκρανία έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους αποδέκτες όπλων στον κόσμο. Μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, τουλάχιστον 35 χώρες έχουν αποστείλει στρατιωτικό εξοπλισμό στο Κίεβο, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να καλύπτουν σχεδόν το μισό των παραδόσεων.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η εικόνα του εμπορίου όπλων αποτυπώνει έναν κόσμο που εξοπλίζεται ταχύτατα. Οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι περιφερειακές συγκρούσεις και η επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων οδηγούν όλο και περισσότερα κράτη σε αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες και νέες αγορές οπλικών συστημάτων.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η τάση αυτή δύσκολα θα ανακοπεί τα επόμενα χρόνια, καθώς η διεθνής ασφάλεια εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας.

Στον πιο κάτω πίνακα οι 25 μεγαλύτεροι εξαγωγείς όπλων παγκοσμίως και το μερίδιό τους στην παγκόσμια αγορά αμυντικού υλικού.