Σε μια εποχή όπου η πολιτική επικοινωνία περνά κυρίως μέσα από τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων, αλλά και από τα πόρταλς στις οθόνες των κινητών, ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται ένας πόλεμος, και ειδικά αυτός στη Μέση Ανατολή, αλλάζει ριζικά, επισημαίνουν το Politico και η Wall Street Journal.
Αυτό που άλλοτε «ντυνόταν» με σοβαρότητα, επίσημο τόνο και προσεκτικά διατυπωμένες δηλώσεις, σήμερα εμφανίζεται ως σύντομα, δυναμικά βίντεο που θυμίζουν περισσότερο video games και κινηματογραφικά trailers παρά κρατική ενημέρωση.
Στην καρδιά αυτής της μεταμόρφωσης βρίσκεται μια νέα στρατηγική του Λευκού Οίκου: η «πώληση» του πολέμου στο Ιράν μέσα από την αισθητική και τη γλώσσα των social media, με αιχμή του δόρατος το TikTok.
Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προωθήσει αυθόρμητα μηνύματα μέσα από δεκάδες αυτοσχέδιες συνεντεύξεις και δημόσιες εμφανίσεις. Ο Χέγκσεθ, συχνά μαζί με τον πρόεδρο των Ενόπλων Δυνάμεων Νταν Κέιν, έχει υιοθετήσει τον ίδιο επιθετικό τόνο, ανακοινώνοντας διαδοχικές «νίκες» χωρίς να διευκρινίζει τι θα σήμαινε μια αμερικανική νίκη.
Ο Λευκός Οίκος υποστηρίζει ότι το μήνυμα είναι επιτυχημένο. «Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πολλοί νέοι υποστηρίζουν σε κάποιο βαθμό αυτόν τον πόλεμο και στόχος μας είναι να τους φτάσουμε με το περιεχόμενο», δήλωσε ο αξιωματούχος. «Δεν προσβάλλουμε τα στρατεύματα. Αντίθετα, αναδεικνύουμε το ηρωικό τους έργο με τρόπο που τραβά την προσοχή.»
Καμία προηγούμενη κυβέρνηση δεν προσπάθησε να προωθήσει έναν πόλεμο με ένα βίντεο που δείχνει τον διάσημο μποουλέρ Πιτ Βέμπερ να ρίχνει strike με ψηφιακές κορίνες που συμβολίζουν τον ιρανικό στρατό, υπό τους ήχους των Lynyrd Skynyrd. Αλλά οι προηγούμενες κυβερνήσεις δεν λειτουργούσαν στην εποχή των αδιάκοπων group chats, του TikTok και της τεχνητής νοημοσύνης.
«Χρησιμοποιούμε κάθε εργαλείο που διαθέτουμε για να διασφαλίσουμε σωστή ενημέρωση και να βοηθήσουμε τους συμμάχους να προωθήσουν το μήνυμά μας», είπε ο αξιωματούχος. «Τι σημαίνει “επικοινωνία πολέμου”; Αυτό που έκαναν οι κυβερνήσεις Μπους; Δεν ήταν επιτυχημένο. Είναι μια διαφορετική εποχή, ένα διαφορετικό κοινό.»
Ένας δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος περιέγραψε τη διαδικασία δημιουργίας βίντεο ως δημιουργική και συνεργατική. «Εδώ φτιάχνουμε δυνατά memes όλη μέρα», είπε. «Υπάρχει και στοιχείο ψυχαγωγίας, αλλά κανείς δεν έχει επικοινωνήσει έτσι με το κοινό στο παρελθόν.»
Βαθιά αλλαγή στρατηγικής επικοινωνίας
Η αλλαγή δεν είναι απλώς αισθητική. Είναι βαθιά πολιτική και επικοινωνιακή. Για δεκαετίες, οι αμερικανικές κυβερνήσεις προσπαθούσαν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη ενημέρωσης του κοινού και στον σεβασμό της σοβαρότητας που επιβάλλει μια στρατιωτική σύγκρουση.
Οι εικόνες του πολέμου συνοδεύονταν από προσεκτικές δηλώσεις, ενώ η γλώσσα απέφευγε υπερβολές που θα μπορούσαν να θεωρηθούν προσβλητικές ή ανεύθυνες. Σήμερα, αυτή η παράδοση φαίνεται να εγκαταλείπεται.
Στη θέση της, εμφανίζεται ένα νέο μοντέλο επικοινωνίας που δανείζεται στοιχεία από την κουλτούρα του διαδικτύου. Βίντεο με πυραυλικές επιθέσεις μοντάρονται μαζί με σκηνές από δημοφιλείς ταινίες δράσης ή στιγμιότυπα από video games.
Αίσθηση έντασης και «θεάματος»
Η αφήγηση θυμίζει highlight reel αθλητικού αγώνα, ενώ οι λεζάντες και τα ηχητικά εφέ ενισχύουν την αίσθηση έντασης και «θεάματος». Το αποτέλεσμα είναι ένα περιεχόμενο που δεν ζητά απλώς να ενημερώσει, αλλά να καθηλώσει.
Σύμφωνα με αξιωματούχους που συμμετέχουν σε αυτή την προσπάθεια, η στρατηγική έχει ένα ξεκάθαρο στόχο: την προσέγγιση νεότερων ηλικιών. Πρόκειται για ένα κοινό που έχει μεγαλώσει με το διαδίκτυο, τα memes και τα video games, και που καταναλώνει ειδήσεις μέσα από πλατφόρμες όπως το TikTok.
Σε αυτό το περιβάλλον, η παραδοσιακή πολιτική γλώσσα θεωρείται βαρετή ή αποκομμένη από την πραγματικότητα. Αντίθετα, τα γρήγορα, οπτικά εντυπωσιακά βίντεο έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να τραβήξουν την προσοχή.
Τα νούμερα δείχνουν ότι η προσέγγιση αυτή λειτουργεί σε επίπεδο απήχησης. Μέσα σε λίγες ημέρες, τα σχετικά βίντεο συγκέντρωσαν δισεκατομμύρια προβολές. Σε έναν κόσμο όπου η προσοχή είναι το πιο πολύτιμο νόμισμα, αυτή η επιτυχία δεν είναι αμελητέα. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται είναι βαθύτερο: τι σημαίνει όταν ο πόλεμος μετατρέπεται σε περιεχόμενο ψυχαγωγίας;
Προβολή σαν παιχνίδι
Πολλοί πρώην στρατιωτικοί και αξιωματούχοι εκφράζουν έντονη ανησυχία. Υποστηρίζουν ότι η «game-ification» του πολέμου – δηλαδή η παρουσίασή του με όρους παιχνιδιού – υποβαθμίζει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Ο πόλεμος, τονίζουν, δεν είναι παιχνίδι ούτε ταινία. Είναι μια πραγματικότητα που περιλαμβάνει ανθρώπινες απώλειες, καταστροφές και μακροχρόνιες συνέπειες για ολόκληρες κοινωνίες.
Αυτή η ανησυχία δεν περιορίζεται μόνο στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Για έναν διεθνή παρατηρητή, η εικόνα μιας υπερδύναμης που παρουσιάζει στρατιωτικές επιχειρήσεις σαν ψηφιακό θέαμα μπορεί να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη σοβαρότητα και την υπευθυνότητά της. Σύμμαχοι ενδέχεται να αναρωτηθούν αν πρόκειται για μια καλά μελετημένη στρατηγική ή για μια επικοινωνιακή υπερβολή που κρύβει έλλειψη σαφούς σχεδίου.
Προσαρμογή στην εποχή
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της νέας προσέγγισης επιμένουν ότι πρόκειται απλώς για προσαρμογή στην εποχή. Όπως υποστηρίζουν, κάθε περίοδος έχει τα δικά της μέσα και το δικό της κοινό.
Εκεί που παλαιότερα κυριαρχούσαν οι τηλεοπτικές δηλώσεις και τα έντυπα μέσα, σήμερα κυριαρχούν τα social media. Αν η κυβέρνηση θέλει να επικοινωνήσει αποτελεσματικά, πρέπει να μιλήσει τη γλώσσα του κοινού της.
Η σύγκρουση αυτή αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πολιτική και την ενημέρωση. Τα όρια ανάμεσα στην ενημέρωση και την ψυχαγωγία γίνονται όλο και πιο θολά.
Ο όρος infotainment – συνδυασμός των λέξεων information και entertainment – περιγράφει ακριβώς αυτή την τάση. Στην περίπτωση του πολέμου, όμως, οι συνέπειες αυτής της σύγκλισης είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες.
Επιπλέον, υπάρχει και η διάσταση της πολιτικής πόλωσης. Σε ένα περιβάλλον όπου η προσοχή μετριέται σε likes και shares, η πρόκληση έντονων αντιδράσεων – θετικών ή αρνητικών – γίνεται αυτοσκοπός.
Τα βίντεο δεν στοχεύουν απαραίτητα στη συναίνεση, αλλά στην κινητοποίηση. Και αυτή η κινητοποίηση συχνά απευθύνεται σε ήδη πεισμένους υποστηρικτές, ενισχύοντας τα υπάρχοντα στρατόπεδα αντί να γεφυρώνει διαφορές.
Επιρροή στην κοινή γνώμη
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν αυτή η στρατηγική μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη στάση της κοινής γνώμης απέναντι στον πόλεμο. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η εικόνα παραμένει διχασμένη, με σημαντικό ποσοστό πολιτών να εκφράζει επιφυλάξεις ή αντίθεση.
Ακόμη και μέσα στη βάση των υποστηρικτών της κυβέρνησης, υπάρχουν φωνές που θεωρούν ότι η εμπλοκή σε έναν νέο πόλεμο απομακρύνει την προσοχή από εσωτερικά ζητήματα.
Τελικά, η χρήση των video games και των social media ως εργαλείων πολιτικής επικοινωνίας δεν είναι από μόνη της καλή ή κακή. Είναι ένα μέσο. Το πώς χρησιμοποιείται, όμως, έχει σημασία. Όταν πρόκειται για έναν πόλεμο, η γραμμή ανάμεσα στην αποτελεσματική επικοινωνία και την επιπόλαιη παρουσίαση είναι λεπτή.
Ο Λευκός Οίκος φαίνεται να έχει επιλέξει να κινηθεί τολμηρά προς τη μία πλευρά αυτής της γραμμής, ποντάροντας στην προσοχή και τη συμμετοχή του κοινού.
Το αν αυτή η επιλογή θα αποδειχθεί επιτυχημένη ή επικίνδυνη, δεν θα κριθεί μόνο από τα νούμερα των προβολών, αλλά από το πώς θα επηρεάσει την κατανόηση και την αντίληψη ενός πολέμου που, πέρα από οθόνες και εφέ, παραμένει μια βαθιά ανθρώπινη τραγωδία.
