Όταν το Κατάρ αποχώρησε από τον Οργανισμό Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Κρατών (ΟΠΕΚ) τον Ιανουάριο του 2019, ο υπουργός Ενέργειας Saad Sherida al-Kaabi είχε πει ότι στρατηγικός στόχος του αραβικού κράτους είναι να επικεντρωθεί στην αξιοποίηση των τεράστιων κοιτασμάτων του σε φυσικό αέριο για να φτάσει η ετήσια παραγωγή στους 110 εκατ. τόνους. Δεν είχε περάσει παρά μια τριετία που η Σαουδική Αραβία παρουσίασε, επίσης, το φιλόδοξο επενδυτικό πρόγραμμα Vision 2030 για τη διαφοροποίηση της οικονομίας από το πετρέλαιο. Το πρώτο βήμα, όμως, στην ανάδειξη νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και εγχειρημάτων έκαναν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) από τη δεκαετία του ΄80. Η στροφή αυτή απέκτησε νέα δυναμική με το Abu Dhabi Economic Vision 2030, μια στρατηγική που χαράχθηκε τη δεκαετία του 2000 και έπειτα με πρωτοβουλίες σαν την UAE Vision 2021, με τα ΗΑΕ να επενδύουν αδρά σε ΑΠΕ, πυρηνική ενέργεια, την τουριστική και χρηματοοικονομική ανάπτυξη.
Σήμερα -δηλαδή πάνω από 20 ημέρες από το ξέσπασμα του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν- το Κατάρ και τα υπόλοιπα πετρελαιοπαραγωγά κράτη του Κόλπου δέχονται ένα διπλό πλήγμα. Οι εναέριες επιδρομές των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης κλονίζουν τις ενεργειακές υποδομές τους, αλλά και το κλίμα ευημερίας και ασφάλειας που είχαν καλλιεργήσει όλα τα προηγούμενα χρόνια ως σύγχρονες οικονομίες. Είναι τα αντίποινα του καθεστώτος της Τεχεράνης στις επιθέσεις που δέχεται από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, προκαλώντας μια πρωτοφανή περιφερειακή σύγκρουση.
Γενικευμένες επιθέσεις αποδυναμώνουν το κλίμα σταθερότητας, με επιπτώσεις στην επιχειρηματική ζωή
Οι ενεργειακές υποδομές, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια και οι αστικές περιοχές των αραβικών χωρών του Κόλπου δεν είναι πια ασφαλείς ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν απροσπέλαστα, με πτώση της ναυτιλιακής κίνησης κατά 95% από τις 28 Φεβρουαρίου που ξεκίνησε ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Μέχρι τις 20 Μαρτίου υπολογίζεται ότι οι ημερήσιες εξαγωγές των αραβικών κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) έχει μειωθεί, συνολικά, κατά 10 με 12 εκατ. βαρέλια. Η εντατική χρήση της αντιπυραυλικής άμυνας τους, στο μεταξύ, μέσα σε τρεις εβδομάδες αναμένεται να διογκώσει περαιτέρω τις αμυντικές δαπάνες τους, ενώ οι απώλειες από την πτώση της τουριστικής κίνησης στο φετινό ραμαζάνι υπολογίζονται στα 40 δισ. δολάρια, σύμφωνα με το Middle East Council on Global Affairs.
Είναι χαρακτηριστικό ότι χθες, την ημέρα που χτυπήθηκαν οι εγκαταστάσεις LNG της Qatar Energy, οι πτώσεις της Qatar Airways μειώθηκαν κατά 25%. Μεγάλη πτώση των δρομολογίων παρουσιάζει, επίσης, η Etihad των ΗΑΕ καθώς η τουριστική και επιχειρηματική κίνηση έχει μειωθεί κατακόρυφα εδώ και τρεις εβδομάδες. Ξενοδοχεία έχουν γίνει στόχοι των ιρανικών drones, με το Ντουμπάι να είναι ένα από τα μεγαλύτερα «θύματα» αυτού του πολέμου καθώς το 90% του πληθυσμού προέρχονται από το εξωτερικό. Ο αλλοδαπός πληθυσμός της Σαουδικής Αραβίας εκτιμάται στο περίπου 44% και του Μπαχρέιν περίπου στο 53-54%.
Σε ανάλυση της ισραηλινής Haaretz, ο αρθρογράφος Ντέιβιντ Ρόζενμπερκ, αναφέρει ότι «οι άνθρωποι που φεύγουν από το Ντουμπάι και γενικά από τον Κόλπο είναι αλλοδαποί που πήγαν να ζήσουν εκεί λόγω φορολογικών πλεονεκτημάτων, επιχειρηματικών ευκαιριών και της απολαυστικής ζωής. Το να δέχονται πυραυλική επίθεση δεν ήταν μέρος της συμφωνίας. Πριν από τον πόλεμο, το Διεθνές Αεροδρόμιο Ντουμπάι ήταν το πολυσύχναστο αεροδρόμιο του κόσμου. Πηγές της Wall Street Journal αποκαλύπτουν, επίσης, ότι ήδη χρηματοοικονομικοί διαχειριστές του Κόλπου μεταφέρουν κεφάλαια σε άλλες αγορές, ενώ έχουν παγώσει συμβόλαια αγοραπωλησιών στην αγορά ακινήτων.
Κίνδυνος να γίνει μόνιμο αγκάθι η γεωπολιτική αστάθεια από ένα κλονισμένο Ιράν
Ακόμη και αν σταματήσουν οι εναέριες επιδρομές από το Ιράν, η παράμετρος κινδύνου από ένα εχθρικό Ιράν έχει πια ριζώσει στον Κόλπο. Αν το πολιτικό ρίσκο παραμείνει υψηλό μετά τη λήξη του πολέμου τότε στελέχη του χρηματοοικονομικού κλάδου θα προτιμήσουν να εργαστούν στο Λονδίνο, τη Νέα Υόρκη ή τη Σιγκαπούρη παρά στο Dubai International Center, το Abu Dhabi Global Market, το Qatar Financial Center, την King Abdullah Financial District της Σαουδικής Αραβίας ή το Μπαχρέιν. Ανάλογες δυσκολίες ως προς την εύρεση προσωπικού μπορεί να αντιμετωπισθούν στον τεχνολογικό κλάδο, υποβαθμίζοντας τις φιλοδοξίες του Κόλπου να εξελιχθεί σε κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης με την κατασκευή μεγάλων data centers. Κολοσσοί όπως οι Amazon, Microsoft, OpenAI και Google είχαν ανακοινώσει επενδύσεις έως και 60 δισ. δολαρίων προ του πολέμου.
Καίριο ερώτημα η διάρκεια του πολέμου και της ενεργειακής κρίσης
Κυβερνήσεις, επενδυτές και επιχειρηματίες αναρωτιούνται πόσο παρατεταμένο θα είναι το πολεμικό μέτωπο και η συνεπακόλουθη ενεργειακή κρίση. Το μέλλον των κρατών του GCC εξαρτάται από την αποφασιστικότητα του Ισραήλ να ισοπεδώσει τις πυρηνικές και βαλλιστικές δυνατότητες του Ιράν, τα συγκεχυμένα μηνύματα της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ για την ατζέντα των ΗΠΑ και τη μάχη επιβίωσης που δίνει το αδίστακτο θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν. Η Oxford Economics έχει ήδη υποβαθμίσει τις φετινές προβλέψεις για την ανάπτυξη των χωρών του GCC στο 2,6% από το 4,4%. Το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δέχονται το βαθύτερο πλήγμα, με πηγές του Reuters και των Financial Times να αποκαλύπτουν πως, αν και αντίθετες στον πόλεμο αυτό, οι χώρες του Κόλπου ζητούν πια πλήρη κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος στο Ιράν, φοβούμενες μια υποβόσκουσα αστάθεια σε βάθος χρόνου.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι τα σημάδια που θα αφήσει αυτή η σύγκρουση στις οικονομίες και τις συντηρητικές κοινωνίες των χωρών GCC που τα τελευταία χρόνια συμπορεύτηκαν με τη Δύση, διατηρώντας παράλληλα τα αυστηρά ήθη και έθιμα τους. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Κατάρ που ήταν στα πρόθυρα χρεοκοπίας προ 30ετίας και σήμερα είναι από τα πλουσιότερα κράτη του κόσμου. Η Qatar Investment Authority (QIA), το κρατικό επενδυτικό ταμείο του Κατάρ με ενεργητικό 450 δισ. δολαρίων, είναι ένα από τα πιο περιβόητα του κόσμου, με συμμετοχές από τη Barclays μέχρι τη Volkswagen και την Porsche. Το πλήγμα στις εγκαταστάσεις της Qatar Energy δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά έχει βλάψει το προφίλ του Κατάρ ως ασφαλή προορισμό και κινητήριο δύναμη.
Χρονοβόρα η αποκατάσταση της ομαλότητας στον Κόλπο
Αν και η Σαουδική Αραβία δεν έχει δεχτεί ανάλογα εκτεταμένα χτυπήματα, τα φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια του Vision 2030 αναμένεται να καθυστερήσουν ως προς την υλοποίηση τους καθώς ο ενεργειακός κλάδος δέχεται πιέσεις και όλη η περιοχή του Κόλπου βρίσκεται σε επιφυλακή από τις εναέριες επιδρομές των drones. Η Σαουδική Αραβία έχει τεράστιο έδαφος, πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα για πετρέλαιο και άλλες εξαγωγές, και τα πληθυσμιακά της κέντρα βρίσκονται σε αρκετή απόσταση από τον Κόλπο. Παρόλα αυτά, ο διευθύνων σύμβουλος της Aramco, Αμίν Νάσερ, προειδοποίησε για «καταστροφικές συνέπειες» στον ενεργειακό κλάδο μιας και Κόλπος είναι απόλυτα συνυφασμένος με το παγκόσμιο εμπόριο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Ας μην λησμονείται ότι στόχος της Σαουδικής Αραβίας ήταν ο πενταπλασιασμός των άμεσων ξένων επενδύσεων έως το 2030. Προ του πολέμου είχαν αναθεωρήσει τους στόχους αυτούς σε πιο μετριοπαθή επίπεδα. Σήμερα η υλοποίηση των στόχων γίνεται πιο απόμακρη.
Θα καταφέρουν οι χώρες του Κόλπου να επανακτήσουν αυτό το κλίμα ασφάλειας και ευημερίας; Το πιο απευκταίο σενάριο θα ήταν ένα οργισμένο Ιράν ακόμα υπό την εξουσία των αγιατολάδων και των Φρουρών της Επανάστασης, αποτελώντας διαρκή απειλή για τους γείτονές του στον Κόλπο, αναφέρει και ο Ρόζενμπεργκ. Ένα ασταθές Ιράν, με μια αποδυναμωμένη οικονομία και εσωτερικές συγκρούσεις είναι ένα ακόμα δυσάρεστο σενάριο. Μια επιτυχής μετάβαση του Ιράν σε μια μετριοπαθή, φιλοδυτική κυβέρνηση θα επέτρεπε στον Κόλπο να επιστρέψει στις κανονικές επιχειρήσεις. Αλλά ακόμα και αν το Ιράν ξεπεράσει τις προσδοκίες και πραγματοποιήσει μια τέτοια ομαλή μετάβαση, θα χρειαστεί χρόνος για να κατευναστούν πλήρως οι γεωπολιτικοί φόβοι για τον Κόλπο.
