Τα κράτη του Περσικού Κόλπου βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με ένα κρίσιμο δίλημμα: να παραμείνουν εκτός της σύγκρουσης ή να εμπλακούν ενεργά στον πόλεμο κατά του Ιράν, εφόσον η κλιμάκωση απειλεί άμεσα τις ζωτικές τους υποδομές.
Οι μεγαλύτερες αραβικές χώρες της περιοχής εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο να ενταχθούν στη στρατιωτική εκστρατεία των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, εάν η Τεχεράνη συνεχίσει σε πιο σοβαρά πλήγματα κατά κρίσιμων εγκαταστάσεων ενέργειας και ύδρευσης.
Παράλληλα βλέπουν το φως της δημοσιότητας αναφορές ότι το Ιράν έχει ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ για τη λήξη του πολέμου, ενώ επίσημα η Τεχεράνη το αρνείται.
Στο μεταξύ η ανακοίνωση Τραμπ περί προσωρινής αποχής πέντε ημερών από στρατιωτικά πλήγματα σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές, συνοδευόμενη από ισχυρισμούς για «παραγωγικές συνομιλίες», δημιούργησε εύλογα ερωτήματα: πρόκειται για διπλωματική εξέλιξη ή για έναν υπολογισμένο ελιγμό με στόχο την οικονομική επιρροή;
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι δύο ισχυρότερες χώρες του Κόλπου, εμφανίζονται ολοένα και πιο ανυπόμονες απέναντι στις ιρανικές επιθέσεις, οι οποίες έχουν ήδη πλήξει λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και αεροδρόμια.
Παρά την αυξανόμενη πίεση, η απόφαση για άμεση εμπλοκή δεν θεωρείται δεδομένη. Όπως επισημαίνεται, το όριο «ανοχής» παραμένει υψηλό και θα ξεπεραστεί μόνο εάν το Ιράν υλοποιήσει τις απειλές του για επιθέσεις σε υποδομές στρατηγικής σημασίας.
Ο φόβος της κλιμάκωσης
Η επιφυλακτικότητα αυτή δεν είναι τυχαία. Οι κυβερνήσεις της περιοχής γνωρίζουν ότι μια άμεση εμπλοκή θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη σύγκρουση, με το Ιράν να κλιμακώνει τις επιθέσεις του σε όλη την περιοχή.
Παράλληλα, υπάρχει έντονος φόβος ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε τελικά να καταλήξει σε συμφωνία με την Τεχεράνη, αφήνοντας τα κράτη του Κόλπου να διαχειριστούν μόνα τους τις συνέπειες ενός αποδυναμωμένου αλλά εξοργισμένου ιρανικού καθεστώτος.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη στην περιοχή, αυτό το σενάριο θεωρείται πιθανό ακόμη και αν οι χώρες αυτές δεν συμμετάσχουν στον πόλεμο.
Η σύγκρουση έχει ήδη ανατρέψει τις εύθραυστες ισορροπίες που είχαν διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είχαν επενδύσει σημαντικά στην εξομάλυνση των σχέσεών τους με το Ιράν, επιδιώκοντας να περιορίσουν την ένταση και να αποφύγουν ακριβώς μια τέτοια σύγκρουση.
Το Ιράν, ως σιιτικό θεοκρατικό καθεστώς, θεωρείται εδώ και δεκαετίες από τις σουνιτικές μοναρχίες του Κόλπου ως δύναμη που επιδιώκει την επέκταση της επιρροής της στην περιοχή. Η σημερινή κρίση δείχνει ότι αυτή η στρατηγική προσέγγισης έχει πλέον καταρρεύσει.
Τις τελευταίες ώρες, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προχώρησαν σε αναχαίτιση drones και πυραύλων που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι οι χώρες αυτές αποτελούν νόμιμους στόχους, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν τον εναέριο χώρο και τις στρατιωτικές τους εγκαταστάσεις για επιχειρήσεις εναντίον της. Οι κυβερνήσεις του Κόλπου απορρίπτουν κατηγορηματικά αυτόν τον ισχυρισμό.
Οι πιθανότητες κοινής στρατιωτικής αντιμετώπισης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ορισμένες χώρες, όπως το Ομάν, επιλέγουν να διατηρήσουν τον ρόλο του διαμεσολαβητή, αποφεύγοντας την άμεση εμπλοκή. Ωστόσο, η γενική τάση δείχνει ότι οι περισσότερες κυβερνήσεις της περιοχής προετοιμάζονται για ένα σενάριο κλιμάκωσης, ακόμη και αν δεν το επιθυμούν.
Η ένταση αυξάνεται περαιτέρω λόγω των σεναρίων για πιθανή επέκταση των αμερικανικών επιχειρήσεων. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρήσουν σε κατάληψη του νησιού Χαργκ, από όπου διέρχεται περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, η αντίδραση της Τεχεράνης αναμένεται να είναι ιδιαίτερα σκληρή.
Σύμφωνα με Ιρανό αξιωματούχο, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρείας κλίμακας επιθέσεις σε ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων χωρών του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η ίδια πηγή προειδοποιεί ότι το Ιράν θα μπορούσε να πλήξει άμεσα στόχους ακόμη και σε περίπτωση κατάληψης του νησιού, ενώ δεν αποκλείεται να τοποθετήσει νάρκες τόσο στα Στενά του Ορμούζ όσο και στον ίδιο τον Περσικό Κόλπο, προκαλώντας τεράστια διαταραχή στη διεθνή ναυσιπλοΐα και την αγορά ενέργειας.
5000 ιρανικοί πύραυλοι και drones κατά χωρών του Κόλπου
Η στρατιωτική πίεση συνοδεύεται από μια εκτεταμένη εκστρατεία επιθέσεων. Από την έναρξη του πολέμου, το Ιράν έχει εκτοξεύσει σχεδόν 5.000 πυραύλους και drones εναντίον χωρών του Κόλπου, στοχεύοντας ενεργειακές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια, αμερικανικές βάσεις αλλά και κατοικημένες περιοχές, διπλωματικές ζώνες και τουριστικά σημεία. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν δεχθεί το μεγαλύτερο βάρος αυτών των επιθέσεων, ενώ τουλάχιστον 20 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στην ευρύτερη περιοχή.
Η κλιμάκωση δεν περιορίζεται μόνο σε στρατιωτικό επίπεδο. Το Ιράν έχει αρχίσει να επιβάλλει τέλη διέλευσης σε εμπορικά πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, ενισχύοντας τον έλεγχό του σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του κόσμου. Παράλληλα, έχει προειδοποιήσει ότι θα πλήξει εγκαταστάσεις ηλεκτρικής ενέργειας και μονάδες αφαλάτωσης σε χώρες όπως το Μπαχρέιν, η Ιορδανία, το Κουβέιτ, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εάν δεχθεί περαιτέρω επιθέσεις.
Στο εσωτερικό των κρατών του Κόλπου, οι αρχές εντείνουν τα μέτρα ασφαλείας και τη συνεργασία τους. Οι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου έχουν αυξήσει σημαντικά τον συντονισμό τους στην ανταλλαγή πληροφοριών για πιθανές επιθέσεις ή δολιοφθορές από το Ιράν και συμμάχους του. Στόχος είναι η προστασία κρίσιμων υποδομών, η διασφάλιση της ενεργειακής και επισιτιστικής ασφάλειας και η προετοιμασία για πιθανά σενάρια κρίσης, ακόμη και σε περίπτωση επιπτώσεων από πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Στρατιωτικές επιλογές στο τραπέζι
Οι συζητήσεις αυτές δεν περιορίζονται σε αμυντικό επίπεδο. Σε συνάντηση υπουργών Εξωτερικών στο Ριάντ, στην οποία συμμετείχαν όλες οι χώρες του Κόλπου πλην του Ομάν, καθώς και περιφερειακές δυνάμεις όπως η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Τουρκία, εξετάστηκαν και στρατιωτικές επιλογές ως μέρος μιας κοινής απάντησης. Οι τρεις τελευταίες χώρες έχουν αναλάβει παράλληλα πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η ένταση.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν, προειδοποίησε ότι η υπομονή της χώρας του δεν είναι απεριόριστη, υπογραμμίζοντας ότι το βασίλειο και οι σύμμαχοί του διαθέτουν σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες που μπορούν να αξιοποιηθούν εάν χρειαστεί.
Παρά το γεγονός ότι το Ριάντ εξακολουθεί να προκρίνει τη διπλωματία και δεν έχει υιοθετήσει ανοιχτά τη γραμμή της αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, δηλώνει έτοιμο να αντιδράσει στρατιωτικά σε περίπτωση που δεχθεί άμεσο πλήγμα.
Τα ΗΑΕ υπέρ μιας στρατιωτικής λύσης
Ανάμεσα στις χώρες του Κόλπου, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται ως ο πιο ένθερμος υποστηρικτής μιας πιο αποφασιστικής στάσης. Ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας, σε δημόσια τοποθέτησή του, ξεκαθάρισε ότι η χώρα του δεν πρόκειται να υποκύψει σε εκβιασμούς, ενώ ανώτεροι αξιωματούχοι τονίζουν ότι μια απλή κατάπαυση του πυρός δεν θα είναι αποδεκτή χωρίς μια συνολική λύση που να αντιμετωπίζει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τα πυραυλικά του συστήματα και τη στρατηγική πίεσης που ασκεί στα θαλάσσια περάσματα.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η αντίληψη που κερδίζει έδαφος στην περιοχή είναι ότι η σύγκρουση, ακόμη και αν δεν ξεκίνησε ως δική τους, τείνει να μετατραπεί σε άμεση απειλή για την ασφάλεια και τη σταθερότητα των κρατών του Κόλπου.
Και όσο το Ιράν συνεχίζει την ίδια πορεία, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα οι χώρες αυτές να περάσουν από την άμυνα στην ενεργή στρατιωτική εμπλοκή.
