H σύγκρουση στο Ιράν εισέρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη φάση, με τα περιθώρια αποκλιμάκωσης να περιορίζονται δραματικά και τις διπλωματικές προσπάθειες να σκοντάφτουν σε αμοιβαία δυσπιστία.
Η Τεχεράνη φαίνεται επισήμως να απέρριψε κατηγορηματικά πρόταση εκεχειρίας που προωθήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες, χαρακτηρίζοντας τις συνομιλίες «παράλογες» και επιμένοντας ότι δεν μπορεί να διαπραγματευτεί με πλευρές που, όπως υποστηρίζει, παραβιάζουν συστηματικά συμφωνίες.
Αντιθέτως ο πρόεδρος Τραμπ δηλώνει ότι γίνονται παρασκηνιακές συνομιλίες με «υψηλά» πρόσωπα στο Ιράν και Αμερικανούς διαπραγματευτές.
Παράλληλα όμως στέλνει νέο αποβατικό στρατό στην περιοχή, ενώ το Ιράν απειλεί μέχρι και τα αμερικανικά αεροπλανοφόρα με επίθεση.
Σημαντική πρόοδο ισχυρίζεται ότι καταγράφουν οι έμμεσες συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ανώτερος αναλυτής ασφάλειας με έδρα το Ισλαμαμπάντ, ο οποίος έχει γνώση των επαφών που βρίσκονται σε εξέλιξη, μεταδίδει το Associated Press.
Όπως ανέφερε την Τετάρτη ο αναλυτής Σάγεντ Μοχάμεντ Άλι, οι συζητήσεις -που διευκολύνονται από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Πακιστάν- προχωρούν «αθόρυβα αλλά με ταχύ ρυθμό».
Σύμφωνα με τον ίδιο, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σαχμπάζ Σαρίφ, ο αρχηγός του στρατού, Ασίμ Μουνίρ, καθώς και ανώτεροι Πακιστανοί αξιωματούχοι που συμμετέχουν στις διπλωματικές προσπάθειες.
Ο Άλι υπογράμμισε ότι η ιρανική ηγεσία παραμένει ιδιαίτερα επιφυλακτική, λόγω όσων χαρακτήρισε «στοχευμένες επιθέσεις αποκεφαλισμού» εναντίον της πολιτικής, στρατιωτικής και πληροφοριακής ηγεσίας της χώρας.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Τεχεράνη θα μπορούσε να συμφωνήσει σε απευθείας συνομιλίες στο Πακιστάν μόνο εφόσον λάβει σαφείς εγγυήσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι θα σταματήσουν οι επιθέσεις, στοιχείο που θεωρείται κρίσιμο για την οικοδόμηση κλίματος εμπιστοσύνης και την προώθηση μιας πιθανής συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Το πλαίσιο των 15 σημείων
Η αμερικανική πρόταση, σύμφωνα με πληροφορίες, περιλαμβάνει ένα ευρύ πλαίσιο δεκαπέντε σημείων που θίγει ζητήματα άρσης κυρώσεων, συνεργασίας στον πολιτικό πυρηνικό τομέα, περιορισμού του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, ελέγχου των πυραύλων και διασφάλισης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Ωστόσο, η ιρανική ηγεσία βάζει δικούς της στόχους και δείχνει αποφασισμένη να συνεχίσει τη στρατηγική της μέχρι την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο λήξης του πολέμου μόνο υπό δικούς της όρους και όχι μέσω προσωρινής κατάπαυσης πυρός.
Οι όροι που θέτει το Ιράν
Το Ιράν έχει θέσει πέντε προϋποθέσεις για τον τερματισμό του πολέμου, σύμφωνα με το Press TV:
- Πλήρη παύση της «επιθετικότητας» και των «δολοφονιών» από τον αντίπαλο,
- δημιουργία συγκεκριμένων μηχανισμών που θα διασφαλίζουν ότι ο πόλεμος δεν θα επιβληθεί εκ νέου στην Ισλαμική Δημοκρατία,
- εγγυημένη και σαφώς καθορισμένη καταβολή αποζημιώσεων και επανορθώσεων για τις ζημιές του πολέμου,
- ολοκληρωτική λήξη των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα και για όλες τις ομάδες αντίστασης που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, καθώς και
- διεθνή αναγνώριση και εγγυήσεις σχετικά με το κυρίαρχο δικαίωμα του Ιράν να ασκεί εξουσία στα Στενά του Ορμούζ.
Ενισχύεται η αμερικανική δύναμη στην περιοχή
Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ εντείνει τη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, με αναφορές να κάνουν λόγο για αποστολή επιπλέον δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων πεζοναυτών και μονάδων αερομεταφερόμενων στρατευμάτων.
Οι εξελίξεις αυτές ενισχύουν τα σενάρια για πιθανή χερσαία επιχείρηση, κάτι που μέχρι πρότινος θεωρούνταν λιγότερο πιθανό. Αναλυτές εκτιμούν ότι η πιθανότητα ανάπτυξης αμερικανικών δυνάμεων στο ιρανικό έδαφος έχει αυξηθεί αισθητά, καθώς η σύγκρουση παρατείνεται χωρίς σαφή προοπτική διπλωματικής λύσης.
Στο πεδίο των επιχειρήσεων, το Ιράν συνεχίζει επιθέσεις εναντίον στόχων σε κράτη του Κόλπου και στο Ισραήλ, χωρίς ωστόσο να έχουν αναφερθεί μαζικές απώλειες από τα πιο πρόσφατα περιστατικά.
Παρά τις σημαντικές απώλειες που έχει υποστεί το οπλοστάσιό του από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιδρομές, η Τεχεράνη φαίνεται να προσαρμόζει τη στρατηγική της, αξιοποιώντας πιο αποτελεσματικά τα εναπομείναντα μέσα, κυρίως μέσω δυσπρόσιτων βάσεων και πιο επιλεκτικών χτυπημάτων.
Παράλληλα, το Ιράν επιχειρεί να ενισχύσει τον έλεγχο σε κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες, με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ. Πλοία που επιδιώκουν να διέλθουν υπό ιρανική προστασία καλούνται να καταθέσουν λεπτομερή στοιχεία για το πλήρωμα, το φορτίο και τη διαδρομή τους, σε μια διαδικασία που θυμίζει ημιεπίσημο σύστημα ελέγχου της ναυσιπλοΐας.
Η πρακτική αυτή εντείνει τις ανησυχίες για πιθανό στραγγαλισμό των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.
Aνθεκτικότητα στις αγορές
Παρά την ένταση, οι αγορές ενέργειας εμφανίζουν προς το παρόν σχετική ανθεκτικότητα. Οι τιμές του πετρελαίου, αν και παρουσιάζουν διακυμάνσεις, δεν έχουν εκτοξευθεί στα επίπεδα που πολλοί φοβούνταν στην αρχή της σύγκρουσης.
Οι αγορές αντιμετωπίζουν τη νέα φάση του πολέμου με μια αξιοσημείωτη ψυχραιμία που αποτυπώνεται κυρίως στην ενέργεια, όπου αντί για εκτίναξη καταγράφονται ακόμη και πιέσεις στις τιμές.
Το πετρέλαιο τύπου Brent κινείται κάτω από το όριο των 100 δολαρίων το βαρέλι σε αρκετές συνεδριάσεις, παρά τη σκλήρυνση της στάσης της Τεχεράνης και τις απαιτήσεις της για αποζημιώσεις και έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ενώ και το αμερικανικό WTI παραμένει σε παρόμοια επίπεδα, δείχνοντας ότι η αγορά δεν τιμολογεί ακόμη ένα σενάριο πλήρους ενεργειακής κρίσης.
Ενδεικτικό είναι ότι ακόμη και μετά τις επιθέσεις στον Κόλπο, οι τιμές υποχώρησαν σε σχέση με τα πρόσφατα υψηλά, καθώς οι επενδυτές εστιάζουν περισσότερο σε ενδείξεις επάρκειας προσφοράς, όπως η αύξηση των αμερικανικών αποθεμάτων αργού κατά σχεδόν 7 εκατομμύρια βαρέλια.
Παράλληλα, στα ομόλογα των Ηνωμένων Πολιτειών παρατηρείται μερική αποκλιμάκωση των τιμών τους, καθώς περιορίζεται η αρχική «ασφαλής καταφυγή», ενώ στις αγορές συναλλάγματος δεν καταγράφεται ισχυρή φυγή προς το δολάριο όπως σε προηγούμενες κρίσεις.
Την ίδια στιγμή, κλάδοι που εξαρτώνται άμεσα από τα καύσιμα, όπως οι αερομεταφορές στην Ασία, δείχνουν πίεση όχι τόσο από τις τιμές όσο από φόβους ελλείψεων, με χώρες να εξετάζουν ακόμη και περιορισμούς κατανάλωσης καυσίμων.
Συνολικά, η εικόνα δείχνει μια αγορά που προς το παρόν «αμφισβητεί» τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης, τιμολογώντας περισσότερο ένα παρατεταμένο αλλά ελεγχόμενο σενάριο παρά μια άμεση ενεργειακή αναταραχή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να παρεμβαίνει ενεργά σε επικοινωνιακό επίπεδο, επιχειρώντας να συγκρατήσει τις προσδοκίες των αγορών και να αποτρέψει έναν ανεξέλεγκτο ενεργειακό πανικό. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι η επίδραση αυτής της στρατηγικής μπορεί να αποδειχθεί πρόσκαιρη εάν ο πόλεμος παραταθεί.
Σε διπλωματικό επίπεδο, η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω. Η Ινδία βρίσκεται υπό πίεση να λάβει σαφή θέση, καθώς οι δεσμοί της τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ όσο και με το Ιράν την τοποθετούν σε δύσκολη ισορροπία.
Ταυτόχρονα, η Τουρκία επιχειρεί να αποτρέψει μια ευρύτερη εμπλοκή των αραβικών κρατών του Κόλπου, φοβούμενη γενικευμένη ανάφλεξη στην περιοχή. Μαζί με το Πακιστάν προσφέρονται ως τόποι συνομιλιών Ιράν-ΗΠΑ για εκεχειρία και συμφωνία.
Ισορροπίες ισχύος εντός του Ιράν
Στο εσωτερικό του Ιράν, αναδεικνύονται νέες ισορροπίες ισχύος. Ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ εμφανίζεται ως πιθανός βασικός διαπραγματευτής, υιοθετώντας σκληρή γραμμή και προειδοποιώντας ότι η χώρα θα υπερασπιστεί την κυριαρχία της απέναντι σε κάθε εξωτερική απειλή.
Οι εξελίξεις αυτές έρχονται μετά τον θάνατο έμπειρων στελεχών της ιρανικής ηγεσίας, γεγονός που επηρεάζει και τη δομή λήψης αποφάσεων.
Το ανθρώπινο κόστος της σύγκρουσης παραμένει βαρύ. Πάνω από 4.300 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους μέχρι σήμερα, με τη συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων να καταγράφεται στο Ιράν.
Παράλληλα, οι συγκρούσεις επεκτείνονται και στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ συνεχίζει επιχειρήσεις εναντίον δυνάμεων που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη, εντείνοντας τον κίνδυνο περιφερειακής κλιμάκωσης.
Καθώς ο πόλεμος πλησιάζει τον έναν μήνα, το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: θα επικρατήσει η διπλωματία ή θα οδηγηθεί η σύγκρουση σε μια νέα, ακόμη πιο επικίνδυνη φάση με άμεση χερσαία εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών;
Με την Τεχεράνη να απορρίπτει κάθε πρόταση εκεχειρίας και την Ουάσιγκτον να ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία, η απάντηση μοιάζει σήμερα πιο αβέβαιη από ποτέ.
