Μειώσεις φόρων στα καύσιμα και την ηλεκτρική ενέργεια, επιδοτήσεις σε επαγγελματίες και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, περιορισμούς στην ημερήσια κατανάλωση καυσίμων, καθυστέρηση σχεδίων για την κατάργηση του άνθρακα αλλά και μείωση των εισιτηρίων στα μέσα μαζικής μεταφοράς έχουν αναγγείλει οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να περιορίσουν τις επιπτώσεις μιας νέας ενεργειακής κρίσης που ξέσπασε μόλις μια τετραετία μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την σχεδόν ολοκληρωτική κατάρρευση της συνεργασίας με την Gazprom. Ο πόλεμος που κήρυξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ο οποίος ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου, αποτελεί μια τεράστια απειλή για την παγκόσμια οικονομία, με τη δημοσιονομική κατάσταση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να είναι ήδη επιβαρυμένη λόγω των τεράστιων δαπανών από την πανδημία και έπειτα.
Η ΕΕ. προειδοποίησε τους κυβερνώντες μέσω του αρμόδιου επίτροπου, Νταν Γιόργκενσεν, πως θα είναι μια «κρίση μακράς διαρκείας» την ώρα που ήδη φθίνει η επίδραση των μέτρων που έχουν ήδη αναγγελθεί για την αντιμετώπιση της ενεργειακής καταιγίδας από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Σε συνέντευξη που έδωσε τους Financial Times, Γιόργκενσεν τόνισε πως η Ε.Ε εξετάζει όλες τις πιθανότητες, συμπεριλαμβανομένου δελτίου στην κατανάλωση καυσίμων και της αποδέσμευσης ακόμη μεγαλύτερης ποσότητας από τα στρατηγικά αποθέματα των κρατών-μελών. Τον κώδωνα του κινδύνου για μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση, με μεγαλύτερες επιπτώσεις από τις κρίσεις του ΄70 και αυτήν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, έκρουσε ο Φατίχ Μπιρόλ ήδη από τον περασμένο μήνα. Για ένα εξαιρετικά αβέβαιο περιβάλλον έχουν, επίσης, κάνει λόγο αξιωματούχοι της ΕΚΤ, με ισχυρή την πιθανότητα αύξησης των επιτοκίων δυο φορές μέσα στο 2026 για τη συγκράτηση των αλυσιδωτών ανατιμήσεων στις τιμές.
Στην Ιταλία, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι αναγκάστηκε να παρατείνει τη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα κατά 0,25 σεντς ανά λίτρο μέχρι την 1η Μάιου, δεσμεύοντας ακόμη 500 εκατ. ευρώ από τον προϋπολογισμό. Η Ρώμη έχει, επίσης, μειώσει τη φορολογία στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και ανέβαλε την προθεσμία για την κατάργηση του άνθρακα μέχρι το 2038, ενώ ζήτησε από τις πετρελαϊκές εταιρείες να περιορίσουν τις αυξήσεις των τιμών στα πρατήρια μέχρι το 1,90 ευρώ ανά λίτρο.
Ο υπουργός Οικονομικών της Ιταλίας προκρίνει αναθεώρηση των δημοσιονομικών κανόνων εάν παραταθεί ο πόλεμος
Εντούτοις, ο υπουργός Οικονομικών, Τζιανκάρλο Τζορτζέτι, τόνισε ότι εάν συνεχιστεί ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν τότε η Ε.Ε «αναπόφευκτα» θα πρέπει αναθεωρήσει το πλαφόν του 3% στο δημοσιονομικό έλλειμμα των κρατών-μελών. Στην Ελλάδα, εν τω μεταξύ, οι νέες ανατιμήσεις στο πετρέλαιο διέγραψαν ήδη το ήμισυ της επιδότησης των 20 λεπτών ανά λίτρο μετά την αύξηση του πετρελαίου Μπρεντ προς τα 110 δολάρια το βαρέλι. Οι εξελίξεις στις αγορές ενέργειας είναι δραματικές, με το πετρέλαιο να έχει ανατιμηθεί 79% από τις αρχές έτους και το φυσικό αέριο στην Ευρώπη να κοστίζει σχεδόν 78% ακριβότερα.
Καθώς η παγκόσμια οικονομία προσπαθεί να προσαρμοστεί στην ημερήσια μείωση της προσφοράς πετρελαίου κατά 11 εκατ. βαρέλια και του LNG κατά 300 εκατ. κυβικά μέτρα, η Σρι Λάνκα κήρυξε αργία κάθε Τετάρτη και το Μπαγκλαντές έκλεισε τις φοιτητικές εστίες, επιβάλλοντας προσωρινές διακοπές ρεύματος για την εξοικονόμηση ενέργειας. Από τα τέλη Μαρτίου, η Αίγυπτος επέβαλε το κλείσιμο των εμπορικών κέντρων, των εστιατορίων και των εμπορικών επιχειρήσεων στις 9 το βράδυ. Είναι μια μεγάλη αλλαγή σε μια χώρα που έχει συνηθίσει να γευματίζει και να ψωνίζει μέχρι αργά το βράδυ. Εκτός από την στέρηση του 20% της προσφοράς πετρελαίου και LNG λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, οι Ιρανοί έχουν επιφέρει σοβαρά πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις των αραβικών χωρών του Περσικού Κόλπου.
Η Μαδρίτη βάζει βαθιά το «χέρι στην τσέπη»
Στην Ευρώπη, πάλι, η ισπανική κυβέρνηση ήταν από τις πρώτες που αντέδρασαν με ένα πακέτο 80 μέτρων, συνολικού ύψους 5 δισ. ευρώ. Στο επίκεντρο βρίσκεται η μείωση του φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) στα καύσιμα από το 21% στο 10% μέχρι τα τέλη Ιουνίου. Έως τότε περιορίζεται, επίσης, ο ΦΠΑ στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου. Η Μαδρίτη δρομολογήθηκε, επίσης, επιδότηση στην κατανάλωση καυσίμων 20 σεντς ανά λίτρο για τους επαγγελματίες, συμπεριλαμβανομένου του αγροτικού κλάδου και των μεταφορών. Η Λιθουανία αποφάσισε να μειώσει κατά το ήμισυ τις τιμές των εισιτηρίων τρένου από τις αρχές Απριλίου μέχρι τις 31 Μάιου, ένα μέτρο που αναμένεται να κοστίσει στην κυβέρνηση περίπου 1,5 εκατ. ευρώ και να αυξήσει την επιβατική κίνηση περίπου κατά 200.000 άτομα.
Μείωση φόρων στην κατανάλωση καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας εφάρμοσε, επίσης, η Σουηδία μαζί με ενισχυμένα κίνητρα για τη στήριξη της ηλεκτροκίνησης. Η Γερμανία επέβαλε στα πρατήρια καυσίμων μια φορά ανά 24ωρο στην αύξηση των τιμών προκειμένου να θέσει όρια στις ανατιμήσεις, με κίνδυνο προστίμων έως και 100.000 ευρώ για εκείνους που παραβούν το μέτρο. Ανέβαλε, επίσης, σχέδια για να επισπεύσει την κατάργηση του άνθρακα από το ενεργειακό μείγμα της μέχρι το 2030 αντί του 2038.
Σλοβενία: περιορισμοί στην κατανάλωση έναντι του «τουρισμού των πρατηρίων»
Η Σλοβενία αποτελεί, δε, το πρώτο κράτος-μέλος της Ε.Ε που επέβαλε πλαφόν 50 λίτρων στην κατανάλωση καυσίμων ανά ημέρα για τους ιδιώτες και μέχρι 200 λίτρα για τους επαγγελματίες προκειμένου να περιορίσει τον αποκαλούμενο «τουρισμό των πρατηρίων», ιδίως από την Αυστρία. Αυτή η εισροή κατοίκων του εξωτερικού οφείλονται στα πλαφόν που έχει επιβάλει η Σλοβενία στις τιμές. Ενώ η τιμή της αμόλυβδης Euro-super 95 στην Αυστρία κινείται στα 1,80 ευρώ το λίτρο, το ανώτατο όριο στην Σλοβενία είναι 1,47 ευρώ το λίτρο. Ορισμένα σημεία πώλησης λαμβάνουν κατόπιν παρότρυνσης της κυβέρνησης ακόμη πιο αυστηρά μέτρα, περιορίζοντας την ημερήσια κατανάλωση καυσίμων στα 30 λίτρα ανά ημέρα.
Στοχευμένα μέτρα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
Η Triodos Investment Management, με έδρα την Ολλανδία, συστήνει στις κυβερνήσεις να λαμβάνουν όσο το δυνατό πιο στοχευμένα αντί για γενικευμένα μέτρα, προσθέτοντας πως η φορολόγηση υπέρογκων κερδών από τον κλάδο ενέργειας είναι θεμιτή όταν οι ανατιμήσεις στα καύσιμα κινούνται σε ιστορικά επίπεδα. Κάτω από τη συγκεκριμένη συγκυρία, η μετάβαση σε ηλιακή και αιολική ενέργεια γίνεται ακόμα πιο σημαντική. «Επιταχύνεται τη μετάβαση, μην υποχωρείτε από αυτήν» αναφέρουν οι αναλυτές της Triodos, υπενθυμίζοντας πως πέρσι η Ε.Ε παρήγαγε περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ παρά με ορυκτά καύσιμα για πρώτη φορά στην ιστορία. Το ισχυρότερο μέτρο, ωστόσο, κάτω από τη συγκεκριμένη συγκυρία είναι η μείωση της κατανάλωσης.
Οι συστάσεις της ΙΕΑ δίνουν βάρος στις οδικές μεταφορές
Στη λίστα των 10 μέτρων του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ), ένα από τα σημαντικότερα είναι η μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητοδρόμους κατά 10 χιλιόμετρα την ώρα, ένα μέτρο που υπολογίζεται ότι θα εξοικονομήσει καύσιμα κατά 5% με 10% ανά άτομο. Η μείωση της κατανάλωσης μπορεί να φτάσει ακόμη και το 20% εάν προστεθούν τρία 24ωρα την εβδομάδα με εξ αποστάσεως εργασία. Η ΙΕΑ ενθαρρύνει, επίσης, τη χρήση των μαζικών μέσων μεταφοράς, το ποδήλατο για τις χώρες με υποδομές ή ακόμη και το περπάτημα για τις κοντινές αποστάσεις. Αν και οι συστάσεις της ΙΕΑ επεκτείνονται στη χρήση μαγειρικών ελαίων, τις βιομηχανίες και τα αεροπορικά ταξίδια, εστιάζει στις οδικές μετακινήσεις καθώς αναλογούν στο 45% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου.
Η κρισιμότητα των συνθηκών είναι μεγάλη εάν αναλογιστεί κανείς ότι η ΙΕΑ εξήγγειλε στις 11 Μαρτίου την ιστορική απόφαση των κρατών-μελών για συντονισμένη αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών πετρελαίου μέσα στο επόμενο διάστημα που, όμως, δεν βοήθησε καθόλου στην αποκλιμάκωση των ανοδικών πιέσεων στις τιμές ενέργειας.
Παραδόξως οι ΗΠΑ, οι οποίες με το Ισραήλ ξεκίνησαν αυτόν τον πόλεμο, δεν έχουν λάβει κανένα μέτρο για τη στήριξη των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, αντίθετα με τη Νέα Ζηλανδία που δρομολόγησε εβδομαδιαίες επιδοτήσεις σε μετρητά σε περίπου 150.000 οικογένειες. Είναι, δε, ειρωνικό ότι προεκλογικά ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιήσει πως δεν θα έκανε κανέναν πόλεμο και θα μείωνε το κόστος διαβίωσης για τους Αμερικανούς, καταλογίζοντας ευθύνες στον προκάτοχο του Τζο Μπάιντεν. Από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί πάνω από 30%, ξεπερνώντας προ ημερών τα 4 δολάρια το γαλόνι, ένας παράγοντας που έχει πλήξει δραματικά τη δημοτικότητα του.
