Η εύθραυστη εκεχειρία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, η οποία επετεύχθη πριν λίγες ώρες, μπορεί να απομάκρυνε προσωρινά το σενάριο μιας γενικευμένης ανάφλεξης, δεν έχει όμως αποκαταστήσει την κανονικότητα στις παγκόσμιες αγορές. Αντιθέτως, η επόμενη ημέρα βρίσκει το διεθνές σύστημα ενέργειας και εφοδιασμού αντιμέτωπο με μια νέα, πιο σύνθετη πραγματικότητα, όπου η αβεβαιότητα και το αυξημένο κόστος σε καύσιμα και τρόφιμα φαίνεται να παγιώνονται.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το κρίσιμο πέρασμα των Στενών του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Το βασικό ερώτημα των αναλυτών δεν είναι το αν θα διατηρηθεί η εκεχειρία, αλλά το αν και πότε θα επιστρέψει η ομαλή ροή δεξαμενόπλοιων. Η απάντηση παραμένει ασαφής, καθώς η επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας προϋποθέτει εκτός από την πολιτική συμφωνία, την αποκατάσταση εμπιστοσύνης, κάτι που δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.
Το νέο «κόστος» του Ορμούζ
Κατά τις πρώτες ώρες της εκεχειρίας, οι ασφαλιστικές καλύψεις για τα δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να κινούνται σε υψηλά επίπεδα, ενώ οι όροι που ενδέχεται να θέσει η Τεχεράνη για τη διέλευση δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Αντιθέτως, νέες πληροφορίες που φέρνει στο φως η Daily Mail εντείνουν την αβεβαιότητα: σύμφωνα με περιφερειακούς αξιωματούχους, το Ιράν εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων που μπορεί να φτάνουν έως και το 1 εκατ. δολάρια ανά πλοίο για τη διέλευση από τα Στενά κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας.
Η πρακτική αυτή, αν επιβεβαιωθεί, μετατρέπει ουσιαστικά το πέρασμα σε έναν ελεγχόμενο «διάδρομο» υπό ιρανική εποπτεία, το «tehran tollbooth», όπως ήδη αποκαλείται από αναλυτές. Οι πλοιοκτήτες θα καλούνται όχι μόνο να πληρώνουν υψηλά ποσά, αλλά και να δηλώνουν λεπτομερώς το φορτίο, τον προορισμό και την ιδιοκτησία των πλοίων τους σε ενδιάμεσες δομές που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι χρεώσεις φέρεται να υπολογίζονται ακόμη και ανά βαρέλι, ανεβάζοντας το συνολικό κόστος για ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο σε εκατομμύρια δολάρια.
Αντίστοιχα, η συνοδεία των πλοίων από ιρανικές δυνάμεις, ως προϋπόθεση ασφαλούς διέλευσης, ενισχύει την εικόνα ενός περάσματος που δεν λειτουργεί ελεύθερα αλλά υπό όρους και ελέγχους. Ένα τέτοιο μοντέλο όχι μόνο αυξάνει το κόστος μεταφοράς, αλλά δημιουργεί και ένα νέο επίπεδο γεωπολιτικού ρίσκου, καθώς η ναυσιπλοΐα εξαρτάται άμεσα από τις αποφάσεις της Τεχεράνης.
Θα επιστρέψει η αγορά στο «πριν»;
Ακόμη όμως και αν αποκατασταθεί η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, η αγορά δεν μπορεί να επιστρέψει έτσι απλά στην προηγούμενη κατάσταση. Η παραγωγή που διακόπηκε δεν επανέρχεται με το πάτημα ενός διακόπτη, εξηγεί το Axios. Εγκαταστάσεις που τέθηκαν εκτός λειτουργίας και κοιτάσματα που «έκλεισαν» απαιτούν εβδομάδες ή και μήνες για να επανεκκινήσουν. Το ίδιο ισχύει και για τις ζημιές που υπέστησαν μονάδες διύλισης και κρίσιμες υποδομές σε ολόκληρη την περιοχή.
Στον Περσικό Κόλπο, οι παραγωγοί αναγκάστηκαν να μειώσουν την παραγωγή τους κατά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Η επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα παραγωγής και διύλισης εκτιμάται ότι θα απαιτήσει τρεις έως έξι μήνες, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει νέα κλιμάκωση.
Στο φυσικό αέριο, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Οι ζημιές σε εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Κατάρ ενδέχεται να χρειαστούν χρόνια για πλήρη αποκατάσταση, επιβαρύνοντας περαιτέρω μια αγορά που ήδη βρίσκεται υπό πίεση.
Εύθραυστη αποκλιμάκωση και επίμονη αβεβαιότητα
Οι τιμές του πετρελαίου αντέδρασαν άμεσα στην ανακοίνωση της εκεχειρίας, καταγράφοντας σημαντική πτώση, ωστόσο παραμένουν αισθητά υψηλότερες από τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση. Οι αγορές φαίνεται να προεξοφλούν ότι το χειρότερο σενάριο αποφεύχθηκε, χωρίς όμως να θεωρούν ότι η κρίση έχει τελειώσει.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το βλέμμα στρέφεται πλέον στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Οι επόμενες εβδομάδες θα καθορίσουν αν η εκεχειρία μπορεί να μετατραπεί σε πιο σταθερή συμφωνία ή αν πρόκειται απλώς για μια προσωρινή παύση. Το ενδεχόμενο νέας έντασης παραμένει υπαρκτό, ενώ οι όροι που θέτει το Ιράν — από τον έλεγχο των Στενών μέχρι τις οικονομικές απαιτήσεις — δημιουργούν ένα περίπλοκο και εύθραυστο περιβάλλον.
Την ίδια στιγμή, χώρες της Ασίας που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τη διέλευση μέσω των Στενών έχουν ήδη ενεργοποιήσει μέτρα έκτακτης ανάγκης για την εξοικονόμηση καυσίμων. Ακόμη και αν οι ροές αποκατασταθούν άμεσα, θα χρειαστούν ημέρες ή εβδομάδες μέχρι να φτάσουν νέες ποσότητες στην αγορά.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση τιμή της βενζίνης κινείται σε υψηλά πολλών ετών, πάνω από τα 4 δολάρια το γαλόνι. Μια αποκλιμάκωση είναι πιθανή βραχυπρόθεσμα, αλλά αυτό δεν συνιστά επιστροφή στην κανονικότητα.
Για την αγορά ενέργειας, η κρίση μπορεί να πέρασε σε ένα νέο στάδιο, λιγότερο ορατής έντασης αλλά βαθιάς αβεβαιότητας. Και, όπως καταλήγει το Axios, όσο τα Στενά του Ορμούζ λειτουργούν υπό όρους, χρεώσεις και γεωπολιτικούς περιορισμούς, η πλήρης ομαλοποίηση της αγοράς πετρελαίου θα παραμένει μακρινός στόχος.
