Από σήμερα, 10 Απριλίου 2026, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή το νέο ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου συνόρων Entry-Exit System (EES), αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι έλεγχοι διαβατηρίων στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να εκσυγχρονίσει τη διαχείριση των μετακινήσεων, να ενισχύσει την ασφάλεια και να περιορίσει φαινόμενα απάτης, ωστόσο συνοδεύεται ήδη από έντονες ανησυχίες για καθυστερήσεις και αυξημένη ταλαιπωρία στα αεροδρόμια.
Το EES αντικαθιστά οριστικά τη χειροκίνητη σφράγιση διαβατηρίων με ένα πλήρως ψηφιακό σύστημα καταγραφής εισόδων και εξόδων για υπηκόους τρίτων χωρών που ταξιδεύουν για σύντομη διαμονή έως 90 ημέρες εντός περιόδου 180 ημερών στη ζώνη Σένγκεν. Η μετάβαση αυτή είχε ξεκινήσει πιλοτικά από τον Οκτώβριο του 2025, όμως πλέον εφαρμόζεται καθολικά σε όλα τα σημεία ελέγχου.
Ψηφιακά σύνορα και βιομετρικά δεδομένα
Με το νέο σύστημα, κάθε ταξιδιώτης από χώρα εκτός ΕΕ θα δημιουργεί έναν ψηφιακό φάκελο κατά την είσοδό του. Σε αυτόν θα καταγράφονται τα στοιχεία του διαβατηρίου, η ημερομηνία εισόδου και εξόδου, καθώς και βιομετρικά δεδομένα όπως φωτογραφία προσώπου και αποτυπώματα δακτύλων. Οι αρχές θα μπορούν έτσι να ελέγχουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη διάρκεια παραμονής, να εντοπίζουν όσους υπερβαίνουν το επιτρεπόμενο όριο και να διασταυρώνουν την ταυτότητα των ταξιδιωτών.
Σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, το EES ενισχύει σημαντικά την ασφάλεια, καθώς επιτρέπει την ταχύτερη ανίχνευση πλαστών εγγράφων και την αποτροπή κατάχρησης του συστήματος μετακινήσεων. Ήδη, κατά την πιλοτική περίοδο εφαρμογής, έχουν καταγραφεί δεκάδες χιλιάδες περιπτώσεις άρνησης εισόδου λόγω ελλιπών ή παραποιημένων στοιχείων, ενώ εκατοντάδες άτομα εντοπίστηκαν ως δυνητικοί κίνδυνοι ασφαλείας.
Το νέο καθεστώς αφορά σχεδόν όλα τα κράτη της ζώνης Σένγκεν, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ενώ εξαιρέσεις αποτελούν προς το παρόν η Ιρλανδία και η Κύπρος, όπου συνεχίζεται η χειροκίνητη σφράγιση διαβατηρίων.
Φόβοι για μεγάλες καθυστερήσεις στα αεροδρόμια
Παρά τα πλεονεκτήματα, η πλήρης ενεργοποίηση του EES προκαλεί έντονο προβληματισμό στον κλάδο των αερομεταφορών. Αεροδρόμια και αεροπορικές εταιρείες προειδοποιούν ότι οι χρόνοι αναμονής στα σημεία ελέγχου διαβατηρίων ενδέχεται να αυξηθούν σημαντικά, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους αιχμής, όπως το Πάσχα και η καλοκαιρινή σεζόν.
Ήδη, σύμφωνα με στοιχεία από ευρωπαϊκά αεροδρόμια, οι ουρές φτάνουν συχνά έως και τις δύο ώρες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν αυτό το όριο. Οι καθυστερήσεις αυτές αποδίδονται κυρίως στην υποχρεωτική καταγραφή βιομετρικών δεδομένων για το σύνολο των επιβατών τρίτων χωρών, διαδικασία που απαιτεί περισσότερο χρόνο σε σχέση με τον παραδοσιακό έλεγχο.
Οι φορείς του κλάδου επισημαίνουν ότι μέχρι πρότινος υπήρχε δυνατότητα μερικής ή πλήρους αναστολής της εφαρμογής του συστήματος σε περιόδους αιχμής, προκειμένου να αποφεύγονται τα μποτιλιαρίσματα. Από σήμερα όμως, η ευελιξία αυτή περιορίζεται, γεγονός που εντείνει τις ανησυχίες για «συστημικές» καθυστερήσεις που μπορεί να επηρεάσουν συνολικά την εμπειρία ταξιδιού στην Ευρώπη.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι ταξιδιώτες
Για τους ταξιδιώτες, το βασικό μήνυμα είναι ότι δεν απαιτείται καμία προεγγραφή πριν το ταξίδι. Η καταχώριση στο σύστημα γίνεται απευθείας στο σημείο ελέγχου κατά την άφιξη και είναι δωρεάν. Ωστόσο, θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για μια πιο χρονοβόρα διαδικασία, ιδιαίτερα κατά την πρώτη τους είσοδο μετά την εφαρμογή του EES.
Η κατοχή βιομετρικού διαβατηρίου δεν είναι υποχρεωτική, αλλά διευκολύνει σημαντικά τη διαδικασία, καθώς επιτρέπει τη χρήση αυτόματων μηχανημάτων (self-service kiosks). Όσοι διαθέτουν απλό διαβατήριο θα πρέπει να περάσουν από επανδρωμένα γκισέ, όπου θα ληφθούν φωτογραφία και αποτυπώματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παιδιά κάτω των 12 ετών απαλλάσσονται από τη λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων, αλλά όχι από τη φωτογράφηση.
Τα δεδομένα που συλλέγονται αποθηκεύονται για τρία χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι οι επόμενες διελεύσεις θα είναι ταχύτερες. Αντίθετα, η άρνηση παροχής των απαιτούμενων στοιχείων συνεπάγεται αυτόματα άρνηση εισόδου στη χώρα.
Οι ταξιδιώτες καλούνται επίσης να φτάνουν νωρίτερα στο αεροδρόμιο, ιδανικά έως και δύο ώρες πριν από το συνηθισμένο, ώστε να αποφύγουν απρόοπτα. Παράλληλα, σε ορισμένες χώρες δοκιμάζεται ήδη ειδική εφαρμογή κινητού για προ-καταχώριση στοιχείων έως 72 ώρες πριν την άφιξη, η οποία αναμένεται να επεκταθεί σταδιακά.
Το EES αποτελεί μόνο την αρχή των αλλαγών που έρχονται. Στα τέλη του 2026 αναμένεται και η ενεργοποίηση του ETIAS, ενός συστήματος προέγκρισης ταξιδιού αντίστοιχου με το αμερικανικό ESTA, που θα προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο ελέγχου πριν την αναχώρηση.
Συνολικά, η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή «ψηφιακών συνόρων», με στόχο πιο ασφαλείς και ελεγχόμενες μετακινήσεις. Ωστόσο, η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο θα καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ασφάλεια και την ομαλή εμπειρία των εκατομμυρίων ταξιδιωτών που διακινούνται κάθε χρόνο.
