Η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δημιούργησε συγκρατημένη αισιοδοξία, αλλά τα νέα δεδομένα σπέρνουν ξανά ρίγη, μετά την κατάρευση των συνομιλιών το Μεγάλο Σάββατο στο Πακιστάν και η έναρξη αποκλεισμού ιρανικών λιμανιών από τον Τραμπ με φόντο το μπλόκο στα Στενά του Ορμούζ όσο διατηρείται το μπρα ντε φερ ΗΠΑ-Ιράν.
Αναλυτές από το Observer Research Foundation (ORF) Middle East, προειδοποιούν για επίμονους γεωπολιτικούς, ενεργειακούς και οικονομικούς κινδύνους που μπορεί να ανατρέψουν τα πράγματα, καθώς ο Τραμπ προσπαθεί να στραγγαλίσει το Ιράν με τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Οι εκεχειρίες σπάνια είναι καθαρές, αλλά αυτή φαίνεται πιο αγχωτική από τις περισσότερες – μια υπενθύμιση ότι αυτός ο πόλεμος τώρα περιλαμβάνει σχεδόν 12 χώρες στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, όχι μόνο το Ιράν, το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
Ο Μαχντί Γκουλούμ γράφει ότι τα συμφέροντα του Κόλπου ελάχιστα ελήφθησαν υπόψη στη συμφωνία και αρκετές κυβερνήσεις στην περιοχή αντιδρούν στην πρόταση του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο για το ποια πλοία μπορούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ.
ΗΠΑ στο Ιράν: Από το τελεσίγραφο στην υποχώρηση
Ο Κλέμενς Τσάι (Senior Fellow, Geopolitics, ORF Middle East) επισημαίνει ότι, περίπου 40 ημέρες μετά την έναρξη της στρατιωτικής εκστρατείας ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, η επιρροή της Τεχεράνης στον Ντόναλντ Τραμπ εντοπίστηκε κυρίως στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Η κλιμάκωση της ρητορικής από την Ουάσινγκτον, με απειλές κατά κρίσιμων υποδομών, περιόρισε τα περιθώρια ελιγμών της. Τελικά, η διαμεσολάβηση του Πακιστάν προσέφερε μια διπλωματική διέξοδο. Ωστόσο, ο ίδιος τονίζει ότι τα σχέδια 10 σημείων του Ιράν δύσκολα μπορεί να γίνει αποδεκτό από τις ΗΠΑ, καθώς αντιστρατεύεται βασικούς στόχους της εκστρατείας, αφήνοντας ενδεχομένως την Τεχεράνη ενισχυμένη. Γεγονός που οδήγησε σε αδιέξοδο στο Πακιστάν.
Ενέργεια και αγορές: εύθραυστη ισορροπία
Η Καουβέρι Γκαναπάθι (Fellow, Climate and Energy, ORF Middle East) υπογραμμίζει ότι η εκεχειρία οδήγησε σε άμεση αποκλιμάκωση των τιμών ενέργειας, αντανακλώντας προσδοκίες για επαναφορά των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, αλλά η αισιοδοξία αποδείχθηκε προσωρινή.
Η απώλεια εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, οι ζημιές σε υποδομές, τα αυξημένα ασφάλιστρα και η ενίσχυση αποθεμάτων συντηρούν την αστάθεια. Οι αγορές, όπως σημειώνει, θα παραμείνουν ευάλωτες έως ότου υπάρξει οριστική επίλυση της σύγκρουσης.
ΗΠΑ-Ιράν: Εκεχειρία υπό αμφισβήτηση
Η Σαμρίντι Βιτζ (Associate Fellow, Geopolitics, ORF Middle East) χαρακτηρίζει τη συμφωνία όχι ως ειρήνη αλλά ως «ένοπλη παύση». Τονίζει ότι οι αντικρουόμενες αφηγήσεις ΗΠΑ και Ιράν για την έκβαση της σύγκρουσης υπονομεύουν εξαρχής τη βιωσιμότητα της εκεχειρίας, όπως αποδείχθηκε στο Πακιστάν το Μεγάλο Σάββατο με το ναυάγιο των συνομιλιών.
Καθοριστικός παράγοντας διατήρησής της είναι το οικονομικό κόστος: η άνοδος των τιμών και οι πιέσεις στις οικονομίες λειτουργούν αποτρεπτικά για περαιτέρω κλιμάκωση. Ωστόσο, το χάσμα στις διαπραγματεύσεις παραμένει βαθύ, ενώ η κατάσταση στον Λίβανο ενδέχεται να λειτουργήσει ως πυροκροτητής νέας έντασης.
Στενά του Ορμούζ: στρατηγικός κόμβος υπό πίεση
Ο Ακράμ Ζαουί (Associate Fellow, Geopolitics, ORF Middle East) εστιάζει στον κρίσιμο ρόλο των Στενών του Ορμούζ ως παγκόσμιου ενεργειακού κόμβου. Η προσωρινή αποκλιμάκωση οδήγησε σε πτώση τιμών και αποδόσεων, αλλά το βασικό ζήτημα —η ασφαλής και απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα— παραμένει άλυτο.
Οι χώρες του Κόλπου κινούνται σε δύο άξονες: διπλωματικές πρωτοβουλίες βάσει διεθνούς δικαίου και ενίσχυση της γεωοικονομικής ανθεκτικότητας μέσω διαφοροποίησης διαδρομών και αλυσίδων εφοδιασμού. Μακροπρόθεσμα, η επαναπροσέγγιση με το Ιράν θεωρείται αναπόφευκτη.
Ο ρόλος του Κόλπου και οι γεωπολιτικές εντάσεις
Ο Μαχντί Γκουλούμ (Junior Fellow, Geopolitics, ORF Middle East) επισημαίνει ότι οι χώρες του Κόλπου φαίνεται να έχουν παραγκωνιστεί από τη διαδικασία διαπραγματεύσεων, παρά το γεγονός ότι επηρεάζονται άμεσα από τις ιρανικές επιθέσεις. Η συνέχιση της απειλής και η ανάγκη ενίσχυσης της άμυνας δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στις οικονομίες τους.
Παράλληλα, αναδεικνύεται ο κίνδυνος οι χώρες αυτές να απορρίψουν ενδεχόμενους περιορισμούς στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, επιλέγοντας εναλλακτικές — αν και λιγότερο αποδοτικές — διαδρομές. Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και θα μπορούσε να περιπλέξει περαιτέρω τη διπλωματική εξίσωση.
Συνολικά, οι αναλυτές, από το Observer Research Foundation (ORF) Middle East, συγκλίνουν στο ότι η εκεχειρία αποτελεί μια προσωρινή ανάπαυλα και όχι λύση, όπως δείχνουν οι νέες εξελίξεις.
Οι γεωπολιτικές αντιθέσεις, οι ενεργειακές πιέσεις και τα αντικρουόμενα συμφέροντα διαμορφώνουν ένα περιβάλλον υψηλής αβεβαιότητας, όπου η επόμενη κίνηση θα καθορίσει τη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.
