Η πρώτη αντίδραση Τραμπ μετά τη διακοπή των συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν στο Πακιστάν ήταν να αποκλείσει το πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ τα Στενά του Ορμούζ, ενώ ο ίδιος επιθυμεί να ανοίξει. Σχήμα οξύμωρο. Μάλλον.
Το θέμα είναι ποιος ελέγχει τα Στενά, ποιος έχει τα κλειδιά, για να ελέγχει και τις τιμές του πετρελαίου. Μέχρι τώρα τα κλειδιά τα έχει το Ιράν.
Τυπικά, το Στενό δεν είναι κλειστό – το Ιράν επιτρέπει σταδιακά τη διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων με αντάλλαγμα διόδια ύψους έως και $2 εκατομμυρίων ανά πλοίο. Και, το σημαντικότερο, το Ιράν επιτρέπει στο δικό του πετρέλαιο να περνάει μέσα και έξω από την περιοχή καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου: Το Ιράν κατάφερε να εξάγει κατά μέσο όρο 1,85 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα μέχρι τον Μάρτιο – περίπου 100.000 βαρέλια την ημέρα περισσότερα από τους προηγούμενους τρεις μήνες, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας αναλύσεων Kpler.
Κλείνοντας το Στενό, ο Τραμπ θα μπορούσε να κόψει μια βασική πηγή χρηματοδότησης για την κυβέρνηση και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ιράν.
Είναι ένας μοχλός πίεσης που η κυβέρνηση δεν ήταν διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει μέχρι τώρα: Αν αποκλείσουν το Στενό -ακόμη και για το ιρανικό πετρέλαιο- η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να εκτοξευθεί παγκοσμίως.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το Ναυτικό των ΗΠΑ επέτρεπε σε ιρανικά δεξαμενόπλοια να διέρχονται από την περιοχή. Κάθε ποσότητα πετρελαίου που ρέει έξω από την περιοχή αυτή τη στιγμή θα μπορούσε να βοηθήσει στη διατήρηση των τιμών σε κάπως ελεγχόμενα επίπεδα.
Μάλιστα, τον Μάρτιο οι Ηνωμένες Πολιτείες χορήγησαν προσωρινή άδεια στο Ιράν να πουλήσει πετρέλαιο που βρισκόταν αποθηκευμένο σε δεξαμενόπλοια στη θάλασσα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιβάλλουν κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο κατά διαστήματα εδώ και δεκαετίες, και η κυβέρνηση Τραμπ έχει μπλοκάρει τις πωλήσεις αργού της χώρας από τότε που εγκατέλειψε την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν το 2018. Η απόφαση του Τραμπ να άρει τις κυρώσεις τον περασμένο μήνα απελευθέρωσε μεγάλη ποσότητα αργού: 140 εκατομμύρια βαρέλια, ποσότητα αρκετή για να καλύψει την παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου για περίπου μιάμιση ημέρα, σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.
Ωστόσο, η εικόνα της προσωρινής εξαίρεσης από τις κυρώσεις για ένα μήνα ήταν δύσκολη: Η άδεια επέτρεπε στο Ιράν να πουλά το υπό κυρώσεις πετρέλαιό του για να χρηματοδοτεί τον πόλεμό του εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Και το Ιράν αποκόμιζε τεράστια κέρδη, πουλώντας το πετρέλαιό του σε τιμή αρκετά δολάρια πάνω από την τιμή του Brent, που αποτελεί το διεθνές σημείο αναφοράς.
Η οργή για την αύξηση των τιμών των καυσίμων πίεσε την κυβέρνηση Τραμπ να ολοκληρώσει τον πόλεμο, και η αποδέσμευση εκατοντάδων εκατομμυρίων βαρελιών ίσως της αγόρασε λίγο χρόνο. Επειδή το Ιράν πουλούσε ούτως ή άλλως το πετρέλαιό του, η άρση των κυρώσεων άνοιξε τις πωλήσεις προς τις δυτικές χώρες αντί να πηγαίνουν αποκλειστικά στην Κίνα, τον μακράν μεγαλύτερο πελάτη του Ιράν.
Η κυβέρνηση προσπάθησε να βρει κάθε δυνατό μέσο για να κρατήσει τις τιμές του πετρελαίου υπό έλεγχο ενώ διεξάγει τον πόλεμό της. Συντόνισε μια ιστορική αποδέσμευση έκτακτων αποθεμάτων πετρελαίου σε όλο τον κόσμο, ενώ τον περασμένο μήνα ήρε τις κυρώσεις και σε εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού πετρελαίου.
Τώρα, ο Τραμπ ρισκάρει να στείλει τις τιμές του πετρελαίου και της βενζίνης ακόμα ψηλότερα, προκειμένου να μεγιστοποιήσει την πίεση προς το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου.
Στενά του Ορμούζ: Γιατί η επαναλειτουργία δεν αρκεί για την αγορά
Η προσπάθεια αποκατάστασης της εμπορευματικής διακίμησης στα Στενά του Ορμούζ δεν αρκεί για να αποκαταστήσει τη διεθνή ναυτιλία και τις αγορές ενέργειας. Οι ανισορροπίες στη ροή πλοίων, η αβεβαιότητα και οι δομικές πιέσεις διατηρούν υψηλές τιμές και ελλείψεις.
Μετά το ναυάγιο των συνομιλιών, το Ιράν προειδοποιεί ότι δεν θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ. Μετά την αποχώρηση του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και της αμερικανικής αντιπροσωπείας από το Ισλαμαμπάντ δεν υπάρχει κανένα σχόλιο από την αμερικανική πλευρά για το τι μέλλει γενέσθαι. Ο Ντόναλντ Τραμπ περιορίστηκε σε μία ανάρτηση στο Truth Social όπου αναπαρήγαγε απλώς ένα άρθρο φιλοκυβερνητικού μέσου που υπονοούσε ότι το κρυφό χαρτί του προέδρου των ΗΠΑ για να «λυγίσει» το Ιράν είναι ο ναυτικός αποκλεισμός.
Η επαναλειτουργία αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση, αναφέρουν αναλυτές στο CNN. Ωστόσο, ακόμη και στην περίπτωση πλήρους αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας και εξόδου πετρελαίου και άλλων κρίσιμων φορτίων, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θεωρείται άμεση.
Ο βασικός λόγος είναι ότι η ομαλή λειτουργία του παγκόσμιου εμπορίου δεν εξαρτάται μόνο από την έξοδο φορτωμένων πλοίων, αλλά και από την ταυτόχρονη είσοδο άδειων δεξαμενόπλοιων στον Περσικό Κόλπο. Χωρίς αυτή την αμφίδρομη ροή, η εφοδιαστική αλυσίδα παραμένει διαταραγμένη.
Αβεβαιότητα και Στενά του Ορμούζ: Η κρίση εμπιστοσύνης στη ναυτιλία
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν πρόκειται να επαναφέρουν τα πλοία τους στον Κόλπο όσο υπάρχει ισχυρός κίνδυνος η εκεχειρία να αποδειχθεί προσωρινή.
Όπως σημειώνει στο CNN η αναλύτρια αγορών της eToro, Λάλε Ακονέρ, οι πλοιοκτήτες και οι ασφαλιστές δεν θα ρισκάρουν την επανείσοδο πλοίων εάν υπάρχει πιθανότητα να εγκλωβιστούν για εβδομάδες ή και περισσότερο. Μια εύθραυστη εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων δεν επαρκεί για να δημιουργήσει την απαραίτητη εμπιστοσύνη.
Χωρίς νέα πλοία να εισέρχονται για να φορτώσουν πετρέλαιο, λιπάσματα και άλλα κρίσιμα αγαθά, τα οφέλη από την έξοδο των ήδη φορτωμένων δεξαμενόπλοιων θα είναι προσωρινά. Οι ελλείψεις και οι αυξημένες τιμές αναμένεται να διατηρηθούν για μήνες.
Στενά του Ορμούζ και ροή πλοίων: Μια άνιση εξίσωση
Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, η κατάσταση παραμένει ιδιαίτερα επιβαρυμένη. Ο αριθμός των δεξαμενόπλοιων που διέρχονται καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ έχει καταρρεύσει από περισσότερα από 100 σε λιγότερα από 10.
Ακόμη και αν ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στην εκεχειρία, η ροή πλοίων θα είναι μονομερής: εκατοντάδες φορτωμένα πλοία επιδιώκουν να εξέλθουν, ενώ πολύ λιγότερα είναι διαθέσιμα να εισέλθουν. Εκτιμάται ότι περίπου 400 δεξαμενόπλοια περιμένουν να φύγουν από τον Κόλπο, ενώ μόλις 100 άδεια πλοία είναι διατεθειμένα να εισέλθουν.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και με άμεσο άνοιγμα, η πλήρης αποκατάσταση της ροής πετρελαίου ενδέχεται να καθυστερήσει έως και τον Ιούλιο.
