Σε μια κίνηση που ανεβάζει τους τόνους στην ήδη τεταμένη ενεργειακή και εμπορική αντιπαράθεση, η Κίνα ενεργοποίησε για πρώτη φορά νόμο κατά των αμερικανικών κυρώσεων, επιχειρώντας να αναχαιτίσει τις πιέσεις των ΗΠΑ προς κινεζικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της διύλισης πετρελαίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, το κινεζικό Υπουργείο Εμπορίου διέταξε το Σαββατοκύριακο τις εγχώριες επιχειρήσεις να μην συμμορφώνονται με τις αμερικανικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί σε πέντε διυλιστήρια, μεταξύ των οποίων και η Hengli Petrochemical.
Η απόφαση βασίζεται σε νομοθεσία που επιτρέπει στο Πεκίνο να προχωρά σε αντίμετρα κατά φορέων που εφαρμόζουν ξένες κυρώσεις τις οποίες η κινεζική πλευρά θεωρεί παράνομες.
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου, καθώς δυτικές κυβερνήσεις έχουν επιβάλει περιορισμούς σε κινεζικές εταιρείες λόγω εμπορίου με το Ιράν ή τη Ρωσία. Το Πεκίνο έχει επανειλημμένα καταγγείλει αυτές τις ενέργειες ως μονομερείς και καταχρηστικές.
Λίγο πριν την επίσκεψη Τραμπ στο Πεκίνο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά το timing της απόφασης, καθώς έρχεται λιγότερο από δύο εβδομάδες πριν από την προγραμματισμένη επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο. Η συγκυρία αυτή υπογραμμίζει την πρόθεση της Κίνας να χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμα οικονομικά και νομικά εργαλεία της, ακόμη και σε μια περίοδο εύθραυστης εμπορικής αποκλιμάκωσης.
Από πολιτικής άποψης, αυτή η εξέλιξη ρίχνει σκιά στην επίσημη επικείμενη επίσκεψη του Τραμπ στην Κίνα. Σε μια ευρύτερη προοπτική, η Κίνα διαισθάνεται ότι η πρόθεση του Τραμπ στο Ιράν θα μπορούσε να είναι μια παραλλαγή της «αρπαγής πετρελαίου» στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο, η οποία έχει επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια και την αλυσίδα εφοδιασμού της.
Επίσης οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να «δοκιμάζουν τα νερά» σχετικά με την αντίδραση της Κίνας και κατά συνέπεια ήταν αναμενόμενη τέτοια αντίδραση από το Πεκίνο.
Ο σχετικός νόμος, που θεσπίστηκε το 2021 και αναθεωρήθηκε πρόσφατα, δίνει τη δυνατότητα στις κινεζικές αρχές να επιβάλλουν περιορισμούς σε εμπόριο και επενδύσεις, καθώς και να επιβάλουν ταξιδιωτικές απαγορεύσεις σε φυσικά πρόσωπα και εταιρείες. Παράλληλα, προβλέπει διαδικασίες εξαίρεσης για επιχειρήσεις που μπορούν να αποδείξουν ότι η συμμόρφωση με ξένες κυρώσεις είναι αναπόφευκτη λόγω διεθνούς δραστηριότητας.
Η εφαρμογή του κινεζικού νόμου δημιουργεί ένα σύνθετο περιβάλλον για τις πολυεθνικές εταιρείες, οι οποίες κινδυνεύουν να βρεθούν παγιδευμένες ανάμεσα σε αντικρουόμενα κανονιστικά πλαίσια. Η συμμόρφωση με τις αμερικανικές κυρώσεις μπορεί να οδηγήσει σε παραβίαση της κινεζικής νομοθεσίας, ενώ η μη συμμόρφωση ενδέχεται να επιφέρει κυρώσεις σε άλλες αγορές.
Κινήσεις μη συμμόρφωσης του Πεκίνου
Ήδη από το Σάββατο 2/5 το Πεκίνο έστειλε μήνυμα ότι σκοπεύει να τερματίσει την εποχή των αμερικανικών κυρώσεων να επιβάλουν κυρώσεις σε κινεζικά διυλιστήρια πετρελαίου.
Αυτό που διακρίνει την κίνηση του Πεκίνου είναι η υποχρεωτικότητα της εντολής προς τα διυλιστήρια σε όλη την Κίνα να αγνοούν τις κυρώσεις των ΗΠΑ σχετικά με την προμήθεια ιρανικού πετρελαίου. Συνδέει έτσι το Πεκίνο την κατάσταση γύρω από το Ιράν με τη γεωπολιτική του πετρελαίου και απορρίπτει τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι όλα αυτά αφορούν τις ανησυχίες των ΗΠΑ για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.
Το Πεκίνο έκανε την πρώτη του σημαντική κίνηση ως προς το Ιράν αφού παρακολούθησε και μελέτησε προσεκτικά τις επιπτώσεις της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας Ιράν από τα τέλη Φεβρουαρίου, η οποία στόχευε στην καταστροφή της ικανότητας της χώρας να αμυνθεί και στην αναγκαστική συνθηκολόγησή της για γεωπολιτικούς λόγους, ώστε οι ΗΠΑ να αποκτήσουν τον έλεγχο των τεράστιων ορυκτών πόρων της, ιδίως του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Οι υποψίες των Κινέζων
Δεν θα αποτελέσει έκπληξη αν το Πεκίνο έχει διακρίνει εδώ ένα αδιαμφισβήτητο μοτίβο, ξεκινώντας με την κατάληψη των τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ πριν από μόλις τρεις μήνες. Η εστίαση των ΗΠΑ στο νησί Χαργκ (οι τερματικοί σταθμοί πετρελαίου του Ιράν) και ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμένων μιλούν από μόνα τους για τις αμερικανικές προθέσεις.
Η Κίνα ήταν ο κυρίαρχος, νούμερο ένα αγοραστής αργού πετρελαίου της Βενεζουέλας για αρκετά χρόνια μέχρι το 2026, αντιπροσωπεύοντας συχνά μια σημαντική πλειοψηφία των εξαγωγών αργού πετρελαίου της χώρας. Όσον αφορά το Ιράν, η Κίνα είναι ο κύριος, κορυφαίος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 90-91% των συνολικών εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν από τις αρχές του 2026.
Παρά τις κυρώσεις των ΗΠΑ, τα λεγόμενα ανεξάρτητα διυλιστήρια στην Κίνα βασίζονται σε πετρέλαιο με έκπτωση από το Ιράν. Η Κίνα έχει απορρίψει τις κυρώσεις των ΗΠΑ σε αυτές τις αγορές, επικαλούμενη νόμιμη ενεργειακή συνεργασία στο πλαίσιο μιας 25ετούς στρατηγικής συμφωνίας με το Ιράν.
Μια καθοριστική στιγμή ήρθε αυτόν τον μήνα, καθώς τέθηκαν σε ισχύ οι κυρώσεις των ΗΠΑ κατά πέντε κινεζικών οντοτήτων για την αγορά ιρανικού πετρελαίου – της Hengli Petrochemical και των τεσσάρων διυλιστηρίων Shandong Jincheng, Hebei Xinhai, Shouguang Luqing και Shandong Shengxing.
Η κινεζική αντεπίθεση
Το Σάββατο, το Πεκίνο αντεπιτέθηκε με το Υπουργείο Εμπορίου να επικαλείται μια «απαγορευτική εντολή», δηλώνοντας ότι οι κυρώσεις των ΗΠΑ δεν θα αναγνωριστούν, δεν θα επιβληθούν ή δεν θα τηρηθούν από κανένα διυλιστήριο σε όλη την Κίνα.
Αυτό σηματοδοτεί μια σημαντική κλιμάκωση, όπου το Πεκίνο χρησιμοποιεί νομικά εργαλεία για να εμποδίσει τις κυρώσεις των ΗΠΑ, ενώ παράλληλα τονίζει ότι οι ενέργειες της Ουάσιγκτον παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και απειλούν την εθνική ασφάλεια της Κίνας.
Τεχνικά, εναπόκειται στην κυβέρνηση Τραμπ να επιβάλει τις κυρώσεις, απαγορεύοντας την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο με προορισμό την Κίνα, αλλά αυτή θα είναι μια επικίνδυνη κίνηση με πραγματικό ρίσκο αντιπαράθεσης με το Πεκίνο, κάτι που μπορεί ακόμη και να οδηγήσει σε κλιμάκωση από την πλευρά της Κίνας, όπως η ανάπτυξη κινεζικού ναυτικού για να συνοδεύσει τα δεξαμενόπλοια που κατευθύνονται από ιρανικά λιμάνια προς προορισμούς στην Κίνα.
Όσο απίθανη κι αν φαίνεται αυτή η ιδέα, το γεγονός παραμένει ότι τα διακυβεύματα είναι υψηλά για την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας.
Το στρατηγικό πέρασμα της Μάλακκα
Το γεγονός παραμένει ότι το παλιό «δίλημμα της Μάλακκα» συνεχίζει να στοιχειώνει την Κίνα. Τον Απρίλιο, οι ΗΠΑ και η Ινδονησία ολοκλήρωσαν μια σημαντική εταιρική σχέση αμυντικής συνεργασίας που περιλαμβάνει εκτεταμένη επιχειρησιακή πρόσβαση για αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη στον εναέριο χώρο της Ινδονησίας, αυξάνοντας σημαντικά τις δυνατότητες επιτήρησης των ΗΠΑ πάνω από το ζωτικής σημασίας Πορθμό της Μαλάκκα.
Αυτή η στρατηγική κίνηση, η οποία ακολούθησε ένα φερόμενο ως ματαιωμένο σχέδιο για ευρύτερη γενική πρόσβαση, ενισχύει τον έλεγχο των ΗΠΑ σε ένα βασικό «σημείο στραγγαλισμού» που διαχειρίζεται σχεδόν το 40% του παγκόσμιου εμπορίου και το 80% των εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας, ιδιαίτερα εν μέσω εντάσεων στο Πορθμό του Χορμούζ.
Εάν η ροή πετρελαίου από το Ιράν μειωθεί, σε συνδυασμό με τη διαταραχή της αλυσίδας εφοδιασμού από την περιοχή του Περσικού Κόλπου στο σύνολό της, η εξάρτηση της Κίνας από το ρωσικό πετρέλαιο αυξάνεται. Τέλος, το μεγάλο ερώτημα είναι εάν η Κίνα μπορεί να επιβιώσει χωρίς το Πορθμό του Χορμούζ.
Η Κίνα είναι πιθανότατα πολύ καλά προετοιμασμένη
Πρόσφατη ανάλυση του Reuters κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Κίνα, η οποία είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο μέσω του Πορθμού του Χορμούζ, είναι, παραδόξως, επίσης ένας από τους πιο προετοιμασμένους για να αντέξει το κλείσιμο της πλωτής οδού, καθώς η Κίνα έχει μειώσει σημαντικά την ευπάθειά της σε ενεργειακά σοκ.
Η κίνηση του Πεκίνου ερμηνεύεται ως σαφές μήνυμα ότι η χώρα δεν πρόκειται να αποδεχθεί την επέκταση της αμερικανικής δικαιοδοσίας πέραν των συνόρων της, επιχειρώντας να προστατεύσει τα συμφέροντα των εγχώριων επιχειρήσεων και να ενισχύσει τη θέση της στο παγκόσμιο ενεργειακό σκηνικό.
